ونەردىڭ وتەر جىلعا وكپەسى جوق

بيىلعى جىل مادەنيەت پەن ونەر سالاسى ءۇشىن ايتارلىقتاي جەمىستى جىل بولعانى راس. ەل تاۋەلسىزدىگى­نىڭ 25 جىلدىق مەرەكەسى لايىقتى تارتۋلارمەن قارسى الىندى. ەلباسى يدەياسىمەن تۇسىرىلگەن قازاقستان كينو ونەرى تاريحىنداعى ەڭ ءىرى ۇلت­تىق جوبا – ون سەريالى «قازاق ەلى» تاريحي كوركەم ءفيلمىنىڭ ءتۇسىرىلىمى اياقتالدى. شوقتىعى بيىك تۋىندىلاردىڭ تاعى ءبىرى «قۇنانباي» تاريحي كوركەم في­ل­- ءمى مەملەكەتتىك سىيلىقپەن ما­را­­پاتتالدى. مۇنىمەن قوسا, وسى جى­لى ۇلتتىق كينونىڭ قاتارىنا ستا­لين­دىك قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان تا­ريحشى ە.بەكماحانوۆتىڭ تاعدىرى ارقىلى كەنەسارى حاننىڭ ءومىرى مەن بەينەسىن ەكراندا جاڭعىرتقان «امانات» كوركەم ءفيلمى كەلىپ قوسىلدى. بەلگىلى رەجيسسەر اقان ساتاەۆتىڭ «اناعا اپارار جول» كينوەپوپەياسىنىڭ استاناداعى 1 ناۋ­رىزدا وتكەن العاشقى كورسەتىلىمىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاماشالاپ, سوعىس تۋرالى ءتول تۋىندى قازاقستان كينەماتوگرافياسىنداعى ايتۋلى جەتىستىك رەتىندە باعالانعانى ءمالىم. وتاندىق فيلم 30 قىركۇيەك پەن 5 قازان ارالىعىندا وتكەن «ەۋرازيالىق كوپىر» حالىقارالىق كينو­فەستيۆالىندە باس بايگەنى قان­جى­عاسىنا بايلادى. قان مايداننان جالعىز ۇلىنىڭ امان-ەسەن ورالۋىن كۇتكەن اق سامايلى انا بەي­نە­سىن سومداعان ءامينا ومىرزاقوۆا اپامىز­دىڭ ءازىز بەينەسىنەن كەيىن بۇعان ات ءىزىن سالعان جانە انا جۇرەگىنىڭ مەيىرىمىن وسىنشالىق سۇيىسپەنشىلىكپەن شىنايى سومداعان ءارتىس جوق دەسەك, «انا­عا اپارار جول» فيلمىندەگى التىناي نوگەربەك ءرولى تالايدان بەرگى سول اڭساردى اقتاعان ءارى قازاق ۇلتتىق كينو ونەرىندەگى انالار بەينەسى گالەرەياسىن تولىقتىرعان بىردەن-ءبىر وبراز بولدى. ونىڭ تالانتى «تۇلپار» ۇلتتىق جۇلدەسىنىڭ «ۇزدىك ايەل ءرولى» اتالىمىمەن باعالاندى. ال ءفيلمنىڭ وپەراتورى حاسان قىدىراليەۆ «ۇزدىك وپەراتورلىق جۇمىس» جۇلدەسىن يەلەندى. سونداي-اق, بيىلعى قىركۇيەكتە اقتوبە قالاسىندا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى مەن اقتوبە وبلىسى اكىمدىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنال­عان XIV قازاقستان دراما تەاترلارىنىڭ رەسپۋبليكالىق فەستيۆالى ءوتتى. الماتى, استانا, اتىراۋ, اقتاۋ, اقتوبە, قاراعاندى, پەتروپاۆل قالالارىنان كەلگەن 9 تەاتر وتاندىق جانە الەمدىك كلاسسيكادان قويىلىمدار ۇسىن­دى. «ۇزدىك ەر ادام بەينەسى» جۇل­دەس­ىمەن ۋ.شەكسپيردىڭ «گاملەت» سپەك­تاكلىندەگى گاملەت ءرولى ءۇشىن ن.ءجانتورين اتىنداعى ماڭ­­عىس­تاۋ وبلىستىق سازدى دراما تەاترىنىڭ اكتەرى كەنجەبەك باشا­روۆ, «تاقىرىپتىق ىزدەنىس ءۇشىن» اتالىمىمەن د.يسابەكوۆتىڭ «وكپەك جولاۋشى» سپەكتاكلى ءۇشىن س.سەيفۋللين اتىنداعى قاراعاندى وب­لىس­تىق قازاق دراما تەاترى, «پلاستيكالىق شەشىم ءۇشىن» اتالى­مى بويىنشا ءا. باعداتتىڭ «نا زەملە (رۋح)» سپەكتاكلى ءۇشىن رەس­پۋب­ليكالىق نەمىس دراما تەاترى, «رەجيسسەرلىك ىزدەنىس ءۇشىن» اتالىممەن ق.تولىباي ۇلىنىڭ «داۋىلپاز بابا - قوجابەرگەن» سپەك­تاكلى ءۇشىن قازاقتىڭ س.مۇقانوۆ اتىن­داعى سولتۇستىك قازاقستان وبلىس­تىق مۋزىكالىق دراما تەاترى­نىڭ رە­جيسسەرى باتىربەك شامبەتوۆ, ش. ايت­­­­ما­­توۆتىڭ «ماڭگۇرت» سپەكتاكلى ءۇشىن قازاقتىڭ ماحامبەت اتىنداعى اتى­راۋ وبلىستىق دراما تەاترىنىڭ رە­جيسسەرى گۇلناز قاسىمباەۆا, ن.گوگولدىڭ «ۇيلەنۋ» سپەكتاكلى ءۇشىن ت.احتانوۆ اتىنداعى اقتوبە وب­­لىس­تىق دراما تەاترىنىڭ رە­جي­س­سەرى دينا جۇماباەۆا, «ۇزدىك سپەك­­تاك­ل» جۇلدەسىمەن  ج.پيلو جانە و.شۋلتەزدىڭ «موتسارت» سپەك­­تاكلى ءۇشىن استانا قالاسىنىڭ جاس­­تار تەاترى مەن ا.چەحوۆتىڭ «شيە» سپەكتاكلىن ازىرلەگەن قازاق­تىڭ مەملەكەتتىك اكادەميالىق ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى مۋزىكالىق دراما تەاترى ماراپاتتالدى. مي­نيسترلىك الماتى وبلىسىنىڭ اكىم­­­دىگىمەن بىرلەسىپ 24-27 قازاندا تال­دىقورعان قالاسىندا ەلدىك مەرەكە ايا­سىندا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ءVى حالىقارالىق «قازاقستان – ەۋرازيا جۇرەگى» تەاتر فەستيۆالىن وتكىزدى. فەستيۆال ورتالىق ازيا ەلدە­رى مەن قازاقستاننىڭ ساحنا ونەرى سا­­لاس­ىنداعى ارىپتەستىك ىنتى­ماق­ت­اس­تىعىن نىعايتۋدى, تەاتر ونەرىن دامىتۋ جانە ونەر ۇجىمدارى­نىڭ شى­­عارماشىلىعىن ارتتىرۋدى, سون­داي-اق, جۇرتشىلىق نازارىن جاڭا, زا­ماناۋي ۇلگىدەگى تەاترعا بارىنشا اۋدارۋدى كوزدەگەن بولاتىن. فەستيۆال اياسىندا تالدىقورعان قالا­سىنىڭ تۇرعىندارى مەن قوناقتارى ب.ريموۆا اتىنداعى تالدىقورعان دراما تەاترى ساحناسىندا استانا قالاسىنىڭ جاستار تەاترى, ت.ميننۋللين اتىنداعى نيجنەكامسك مەملەكەتتىك تاتار دراما تەاترى, ت.ابدۋمومۋنوۆ اتىنداعى قىرعىز ۇلتتىق اكا­دەميالىق دراما تەاترى, ب.ريموۆا­ اتىنداعى تالدىقورعان درا­ما تەاترى, م.ۆاحيدوۆ اتىنداعى تاجىك مەملەكەتتىك جاستار تەاترى,­ باي­تەن وماروۆ اتىنداعى الماتى «جاس ساحنا» تەاترى جانە قازاق­­تىڭ­ مەملەكەتتىك اكادەميالىق ق.قۋانىش­­باەۆ اتىنداعى مۋزىكالىق درا­­ما تەاترى ۇجىمدارىنىڭ ورىن­داۋىن­دا ۋ.شەكسپير, ا.چەحوۆ, ش.ايتماتوۆ, ت.سلوبودزيانەك جانە ب.ريموۆا سياقتى وتاندىق, شەتەل­دىك جانە قا­زىر­گى زامانعى اۆتور­لار­دىڭ قويى­لىم­دارىمەن تانىسا الدى. كسرو مەملەكەتتىك سىيلى­عىنىڭ لاۋرەاتى, كسرو جانە قازاق­ستاننىڭ حالىق ءارتىسى, پروفەسسور ءاسانالى ءاشىموۆ توراعالىق ەتكەن فەستيۆالدىڭ قازىلار القاسى قۇرامىندا پروزاشى, اۋدارماشى, دراماتۋرگ, تاجىكستاننىڭ كوركەمونەر اكادەمياسىنىڭ اكا­دە­ميگى ابدۋگاففور ابدۋجاب­بو­روۆ (تاجىكستان), تەاتر سىنشىسى, د.سيرازيەۆ اتىنداعى تەاتر سىي­لى­عىنىڭ لاۋرەاتى, حالىقارالىق, بۇ­كىل­رەسەيلىك تەاتر فەستيۆالدەرى قا­زى­لار القاسىنىڭ مۇشەسى نياز يگلاموۆ (تاتارستان, رەسەي فەدەراتسياسى), تەاتر سىنشىسى, دراماتۋرگ, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قايراتكەرى, قىرعىز رەسپۋبليكاسى تەاتر قاي­راتكەرلەرى وداعىنىڭ توراعاسى جانىش قۇلمانبەتوۆ (قىرعىزستان), ازەربايجان مەملەكەتتىك جاس كو­رەر­مەن­دەر تەاترىنىڭ باس رە­جي­سسەرى, ازەربايجان مەملەكەتتىك ما­دەنيەت جانە ونەر ۋنيۆەرسيتەتى «دراما تەات­رى رەجيسسۋراسى» كا­فەد­راسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, دوتسەنت, ازەر­بايجاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى باحرام وسمانوۆ (ازەربايجان) بار ەدى. ونەر دوداسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا «ش.ايتماتوۆ پروزاسىنىڭ كلا­سسي­كالىق باعىتىن ساقتاعانى ءۇشىن» جۇلدەسىمەن ت.ابدۋمومۋنوۆ اتىنداعى قىرعىز ەلىنەن كەلگەن تەاتر ۇجىمى ش.ايتماتوۆتىڭ «سامان­چىنىن جولۋ» سپەكتاكلى ءۇشىن ماراپاتتالدى. «ش.ايماتوۆتىڭ ادەبي مۇراسىن جاڭا تەاتر باعىتىندا تانىستىرۋداعى ىزدەنىسى ءۇشىن» اتالىمى ت.ميننۋللين اتىنداعى نيجنەكامسك مەملەكەتتىك تاتار دراما تەاترى­نىڭ ۇجىمىنىڭ «انام كىرى» سپەك­تاكلىنە بەرىلدى. «تاريحي ەستەلىكتى جاڭعىرتقانى ءۇشىن» جۇلدەسى بايتەن وماروۆ اتىن­داعى الماتى «جاس ساحنا» تەاترى ساحنالاعان ت.سلوبودزيانەكتىڭ «ودنوكلاسسنيكي. ۋروكي جيزني» سپەكتاكلىنە بۇيىردى. «تەاتر ونە­رىنە قوس­قان زور ۇلەسى ءۇشىن» ماراپاتىنا ب.ريموۆا اتىنداعى تالدىقورعان دراما تەاترىنىڭ اكتريساسى الماحان كەنجەبەكوۆا لايىق دەپ تابىلدى. «اكتەرلىك دۋەت ءۇشىن» – ب.ءسوبيردىڭ ولەڭدەرى بويىنشا قويىلعان «نوچ ۆدالەكە وت رودينى» سپەكتاكلىندەگى رولدەرى ءۇشىن م.ۆاحيدوۆ اتىنداعى تاجىك مەملەكەتتىك جاستار تەاترىنىڭ اكتەرلەرى ابدۋمۋمين شاريفي مەن موحپايكار يوروۆاعا (تاجىكستان) تاپسىرىلدى. ءبىرىنشى ورىن ۋ.شەكسپيردىڭ «اساۋ­عا تۇساۋ» سپەكتاكلى ءۇشىن استانا قالا­سىنىڭ جاستار تەاترى ۇجى­­­مى­نىڭ قانجىعاسىنا بايلان­سا, ال باس بايگەگە ا.چەحوۆتىڭ «شيە» پەساسىن ساحنالاعان قازاق­تىڭ مەم­لە­كەتتىك اكادەميالىق ق.قۋانىش­با­ەۆ اتىنداعى مۋزىكالىق درا­ما تەاترى­نىڭ ونەرى ابدەن لايىق دەپ تابىلدى. 19 ءساۋىر مەن 2 مامىر ارا­لى­­عىندا تۇركيا مەملەكەتىنىڭ كونيا قالاسىندا وتكەن تۇركى حالىق­تارىنىڭ VIII «تىسياچا ۆدوحوۆ ي ودين گولوس» تەاتر فەس­تيۆالىنە قا­زاق­­تىڭ مەملەكەتتىك اكادەميالىق ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترى گ.حۋگاەۆتىڭ «قارا شەكپەن» افساناسىمەن قاتىسىپ, «ەڭ ۇزدىك قويىلىم» جۇلدەسىنە يە بولدى. ال 18-21 مامىردا ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترى ءىى حالىقارالىق «ديدار» تەاتر ونەرىنىڭ ەكسپەريمەنتالدىق فەستيۆال-لابوراتورياسىندا ە.امانشاەۆتىڭ «ول» پسيحولوگيالىق دراماسىمەن قاتىسىپ, «ەڭ ۇزدىك قويىلىم» ماراپاتىن يەلەندى. 13-19 ماۋسىمدا قازان قالاسىندا تۇركى حالىقتارىنىڭ حالىقارالىق ءىV «ناۋرۋز» تەاترلىق ءبىلىم بەرۋ فورۋم-فەستيۆالى ءوتتى. فورۋمعا قازاقستاننان بىرقاتار تەاتر ماماندارى قاتىسىپ قايتتى. 17-21 مامىردا تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسى دۋشانبە قالاسىندا وتكەن حالىقارالىق V «نيگوحي ناۆ» تەاتر فەستيۆالىنە م.اۋەزوۆ دراما تەا­ت­رى ۋ.شەكسپيردىڭ «لير پاتشا» قويىلىمىمەن قاتىستى. 20-26 ماۋ­سىمدا استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن استانا كۇنىنە وراي وتكەن «ساحنادان سالەم» 4-ءشى حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالىنە ەلىمىزدىڭ جانە شەت ەلدەردىڭ تەاترلارى قاتىسىپ, ۇزدىك قويىلىمدارىن تارتۋ ەتتى. 21-27 قاراشادا رەسەيدىڭ ريازان وبلىستىق دراما تەاترىندا وتكەن حالىقارالىق تەاترلار فەستيۆالىنە ورىستىڭ مەملەكەتتىك اكادەميالىق م.لەرمونتوۆ اتىنداعى دراما تەا­ترى­ ۋ.شەكسپيردىڭ «رومەو مەن جۋلەتتا» سپەكتاكلىمەن قاتىسىپ, «ەڭ ۇزدىك سپەكتاكل» جۇلدەسىن جەڭىپ الدى. «ەڭ ۇزدىك ايەل بەينەسى ءۇشىن», «ەڭ ۇزدىك قوسالقى رولدەر ءۇشىن» – تەاتردىڭ تانىمال ارتىستەرى ۆيكتوريا پاۆلەنكوعا, يرينا لەبساكقا, تاتيانا بانچەنكوعا, سون­داي-اق, «ەڭ ۇزدىك اكتەرلىك انسام­بل ءۇشىن» جۇلدەسى رومان جۋ­كوۆ, ماكسيم لۋكويانوۆ, دميتري باگ­ريا­نتسەۆ, يليا شيلكين مەن راۋف حابي­بۋللينگە تاپسىرىلدى. ...بيىل جەر-جەردە «ۇلتتىق مۋ­زەيگە سىي تارتۋ» اكتسيالارى ءوتتى. ەلورداداعى وبلىستاردىڭ مادەنيەت كۇندەرى اياسىندا بارلىق وڭىرلەردىڭ دەرلىك بەينەلەۋ جانە قولونەر شەبەرلەرىنىڭ كورمەلەرى ۇيىمداستىرىلدى. مۇندا سونىمەن قاتار شەتەلدىك جەكەلەگەن تانىمال تۇلعالار مەن مۋزەيلەردىڭ كورمەلەرىن وتكىزۋ تۇراقتى داستۇرگە اينالعان. ءوتىپ كەتىپ بارا جاتقان جىلدىڭ جەتىستىكتەرىنە ءمان بەرسەك, الماتى­دا «الاتاۋ» ءداستۇرلى ونەر تەاترى, استانادا قازاق ۇلتتىق حورەوگرافيا اكادەمياسى اشىلدى. ايگىلى «قازاقكونتسەرت» ۇجىمى قاي­تا قۇ­رى­لىپ, ەلورداعا قونىس اۋدار­دى. سونداي-اق, ونىڭ جانىنان «استانا-ميۋزيكل» مۋزىكالىق تەاترى قۇرىل­دى. جاس ۇجىمنىڭ ءتول تۋىندىسى – «دوستار سەرتى» قويىل­ى­­مى وتە ءساتتى ءوتتى. ەسترادالىق, ءداس­­تۇرلى انشى­لەردىڭ حالىقارالىق, رەس­پۋب­ليكالىق بايقاۋلارداعى ولجالارى وتان­دىق ونەردىڭ ورتاق جەتىستىگى بولىپ تابىلادى. قىسقاسى, «ۇلتتىڭ ار­تىق­شىلىعى ونىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىنە قاراپ باعالانادى» دەسەك, ونەردىڭ وتەر جىلعا ەشقانداي وكپەسى جوق ەكەن. بيىلعى جىل تەك ماڭىزدى وقيعالارىمەن عانا ەستە قالىپتى, رۋحاني كوكجيەكتىڭ شۇعىلالى جارىعى مولىراق توگىلىپتى. قاراشاش توقسانباي, «ەگەمەن قازاقستان»