نەمەسە 95-ءتىڭ ۇيقىسىز تۇندەرى مەن بەيمازا كۇندەرى حاقىندا شىن جۇرەكتەن شەرتىلگەن سىر
قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ ەلەڭ-الاڭىندا ەل پرەزيدەنتىنىڭ كومانداسىندا ءجۇرىپ, ەل اۋماقتارىن باسقارعان تانىمال ازاماتتارىمىزدىڭ توبى ءبىر شوعىر. سولاردىڭ قاتارىندا – مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى امالبەك قوزىباق ۇلى تشانوۆتىڭ دا ەسىمى اتالادى. ءار جىلدار بەدەرىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلىس, تۇرعىن ءۇي جانە اۋماقتاردا قۇرىلىس سالۋ ءمينيسترى, جوعارعى كەڭەسكە جانە پارلامەنت ماجىلىسىنە ەكى-ەكى مارتەدەن دەپۋتات بولىپ سايلانعان, وتانىمىزدىڭ «پاراسات» جانە «قۇرمەت» وردەندەرىنىڭ يەگەرى امالبەك قوزىباق ۇلى تشانوۆ 1995-1998 جىلدارى جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى قىزمەتىن اتقاردى. بۇگىندە الماتىداعى رەسپۋبليكالىق سپورت كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىندە جۇرگەن پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ەلگە سىيلى ازاماتتى ورايى كەلگەن ساتتە اڭگىمەگە تارتتىق.
– امالبەك قوزىباق ۇلى, 90-شى جىلدارعا «ساياحاتتاپ» قايتۋعا قالايسىز؟
– ارقاشان دا دايىنمىن.
– شىنىڭىزدى ايتىڭىزشى, ول كەزدە وبلىسقا اكىم بولۋ ويىڭىزدا بولىپ پا ەدى؟
–شىنىمدى ايتسام... اق ۇيدەن «ءسىزدى 16.00-دە پرەزيدەنت كۇتەدى» دەگەن حابار الدىم. مينيستر كەزىم. ادەتتەگىدەي ءبىر ءىس-ساپارعا اسىعىس شىققالى تۇرعانمىن, تەز ارادا ۇشاقتىڭ بيلەتىن وتكىزدىم. تەمەكىگە ۇيىرسەك جان دا ەمەس ەم, قاربالاسىپ ءجۇرىپ كومەكشىمە سيگارەت الدىرىپ, شەكتىم.
– سونشالىقتى قوبالجۋىڭىزعا سەبەپتەر بار ما ەدى؟
– جو-عا... دەگەنمەن, پرەزيدەنتتىڭ توسىن شاقىرۋى ەشكىمگە دە وڭاي سوقپايتىنىن كوپشىلىك بىلە بەرمەيتىن شىعار. ونىڭ ۇستىنە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ مەنى نە ءۇشىن جەدەل تۇردە شاقىرتىپ جاتقانى تۋرالى كومەكشىسى دە ءتىس جارمادى. پرەزيدەنتپەن ارامىزدا بۇعان دەيىن قىزمەت اۋىس-ءتۇيىسى تۋرالى دا اڭگىمە بولعان ەمەس. بەلگىلەنگەن ۋاقىتتان ءسال ەرتەلەتىپ ۇلكەن ۇيگە جەتتىم. پرەزيدەنت بانكيرلەرمەن وتكىزگەن جينالىسىن اياقتاپ, سول تۇستاعى پرەمەر-مينيستر قاجىگەلدين ەكەۋى ىشتەن شىعىپ كەلە جاتىر ەكەن, مەنى بىردەن كوزى شالىپ قالىپ: «امالبەك, كەلدىڭ بە؟» دەدى. مەنى پرەمەرمەن بىرگە ءوزىنىڭ شاعىن كابينەتىنە الىپ كىردى. «سەنى جامبىل وبلىسىنا اكىم ەتىپ جىبەرسەك قالاي قارايسىڭ؟» دەدى بىردەن. «نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءسىزدىڭ كومانداڭىزدا بولعاندىقتان قانداي دا بولسىن شەشىمىڭىزدى ورىنداۋعا دايىنمىن» دەگەندى مۇدىرمەي ايتتىم.
بار اڭگىمە وسىمەن بىتكەندەي دە ەدى, قاراپ تۇرماي: «ول وبلىستى ومىربەك بايگەلديەۆ باسقارىپ وتىر عوي» دەپ قالدىم. پرەزيدەنت: «ول ءسىزدىڭ شارۋاڭىز ەمەس» دەگەندە قولايسىز ساۋالىم ءۇشىن قاتتى ىڭعايسىزداندىم... مەنىڭ اكىم بولىپ تاعايىندالعانىم تۋرالى جارلىققا پرەزيدەنت ۋاقىت كۇتتىرمەي سول جەردە قول قويدى.
ەرتەڭگىسىن اۋەجايدا كەزدەسكەن ساتتە پرەزيدەنتتىڭ ماعان ارناپ تاستاعان ءبىر-ەكى ازىلىنەن سوڭ بارىپ, كوڭىلىم ورنىنا ءتۇستى. 95-ءتىڭ كۇزى. نەسىن ايتاسىز, ەلدىڭ جاپپاي قينالىپ جاتقان كەزى. جامبىلدا گاز جوق. جارىق جوق. نە اقشا جوق. رەسمي تاعايىندالعان سوڭ پرەزيدەنتتەن رۇقسات سۇراپ: «نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ماعان كارت-بلانش رەتىندە وبلىستىڭ جاي-جاپسارىن ءبىلىپ الۋعا ءبىر-ەكى اي مۇرسات ەتىڭىز, سودان سوڭ كادرلاردى ىرىكتەپ الىپ ىسكە كىرىسەيىن» دەدىم. ول كىسىنىڭ قاي كەزدە دە ايتاتىن ءبىر اقىلى بار, سوعان سالىپ: «دۇرىس. سەن ەشقاشان اسىعىس شەشىم جاساما, زەرتتە, ءبىل...» دەدى. ەلدەگى جاعدايدى سارالاپ وتىرعان باسشىمىز عوي: «حالىقتىڭ جاعدايى وتە اۋىر, كوڭىلىنە, سەنىمىنە ينەنىڭ جاسۋىنداي دا داق ءتۇسىرىپ الما, جاڭا باعىتقا جۇمىلدىر, زامان وزگەرىپ جاتىر, سوتسياليستىك سارىندا – ەسكىشە ءومىر سۇرۋدەن ارىلۋ دا وڭاي ەمەس, بۇل جاعىنا دا ەرەكشە ءمان بەرەرسىڭ» دەپ قايتالاپ ەسكەرتتى.
– اكىمنىڭ ورىنتاعىنا جايعاسىپ وتىرعاننان كەيىنگى ەڭ العاشقى كۇندەردەن ەسىڭىزدە قالعان ۇمىتىلماس ساتتەر بار شىعار؟
– سەنسەڭىز, العاشقى ءبىر اي بويى اكىمشىلىكتە مايشامنىڭ جارىعىمەن وتىرىپ جۇمىس ىستەدىك. مايشامنىڭ جارىعىمەن!.. ازانعى 6-دا جولعا شىققان ورىنباسارلارىم مەن جەتەكشى بولىمدەردىڭ باسشىلارى اۋدانداردى شارق ۇرىپ ارالاپ كەتەدى دە, كەش باتا ورالادى. سودان اكىمشىلىكتە تۇنگى 02.00-گە دەيىن الگى مايشامدى اينالا قورشاپ وتىرىپ الىپ بۇگىنگى اتقارىلعان, ەرتەڭگى اتقارىلار ءىستى تالقىلايمىز. وسى ءبىر ايدىڭ ىشىندە وزبەكستان مەن جامبىلداعى مەحانيكالىق زاۋىتتىڭ اراسىنداعى ءۇزىلىپ قالعان ارىپتەستىك بايلانىستى قايتا ورناتتىم. قانشا دەگەنمەن اكىمدىككە وندىرىستەن كەلگەن مامان ەمەسپىن بە؟! سالاداعى قانداي دا ءبىر تۇيتكىل ءىستىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلى ماعان جاقسى تانىس. وزبەكستانعا كەرەكتى ون-سان ءتۇرلى مەحانيكالىق قۇرال-جابدىقتاردى ءوز قاداعالاۋىممەن ۋاقتىلى جىبەرتكىزىپ, ەسەسىنە كەلىسىم-شارتتى قايتادان مىقتاپ بەكىتىپ, ءبىر ايدىڭ ىشىندە جامبىلعا «كوگىلدىر وتىندى» الاۋلاتىپ الىپ كەلدىم. ىزىنشە جارىق تا جەتتى. ەلدىڭ سونداعى قۋانىشىن كورسەڭىز! بۇل مەنىڭ ەڭ ءبىرىنشى جەڭىسىم ەدى! ايتپاقشى, ول گاز مەن وبلىستان كەتكەنشە وشكەن جوق! گاز اعىنى ءوزىم تۋعان شىمكەنتتى باسىپ ءوتىپ جامبىلعا توقتاۋسىز كەلىپ جاتتى. ال سول تۇستا كورشى وبلىس شىمكەنتتە ەكى جىلداي گاز بولمادى...
مايشامنىڭ جارىعىمەن جۇمىس ىستەگەن مازاسىز تۇندەر جادىمدا ماڭگى ۇمىتىلماستاي ساقتالىپ قالىپتى.
– قىزىق-اق دەرەك. ويتكەنى, شىمكەنت, جامبىل, الماتى وبلىستارى گاز تاپشىلىعىن اياۋسىز تارتقان, كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى اۋلاعا شىعىپ وت جاعىپ تاماق پىسىرگەن ول زامان – 90-شى جىلداردىڭ باسى حالىقتىڭ ەسىندە. ال ەندى العاشقى «جەڭىلىستەرىڭىزدى» ەسكە الىڭىزشى؟ كەشىرىڭىز, امالبەك قوزىباق ۇلى, ءسىزدىڭ سوڭىڭىزدان «قول استىنداعى باعىنباعان قىزمەتكەرلەرگە قول جۇمسايتىن اكىم» دەگەن ءسوزدىڭ ەرە باستاعانى قاي كەز؟
– قۇداي بەرگەن مىنەز شىعار, مەنىڭ قانداي ءىستى باستاسام دا ونى اياقتاعانشا جانىم جاي تاپپايتىن مازاسىز ادەتىم بار. بار جاۋاپكەرشىلىكتى ءوزىمنىڭ موينىما الاتىن ەدىم. بيلىك باسىندا وتىرعان اكىمنىڭ, پرەزيدەنتتىڭ سەنىمدى وكىلىنىڭ, قاندايدا ءبىر مەملەكەتتىك قىزمەتكەرگە قول كوتەرۋى اقىلعا سىيا ما, ءوزىڭ ويلاپ كورشى؟ ول كەزدە زاماننىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى مەملەكەتتىك م ۇلىكتەردى جەكەشەلەندىرىپ, جاعدايىن تۇزەپ العان ازاماتتار جامبىلدان دا «بويىن تۇزەپ» شىعا باستاعان. كەيبىر ورىنباسارلارىمنىڭ الگى بايشىكەشتەر باسقارىپ وتىرعان مەكەمەگە «ءسىزدى اكىم بولساڭىز دا وندا رۇقساتسىز كىرگىزبەيدى» دەپ شىر-پىر بولعانىنا تاڭ قالعانىم دا راس. سول كۇنى-اق اتتارىنان ات ۇركەتىن الگى كاسىپورىنداردا بولىپ, ارالاپ كوردىم. اتقارىپ جاتقان قىزمەتتەرىمەن تانىستىم. نەسىن جاسىرامىن, اقشانىڭ بۋىنا ماسايىپ, بويىندا كەۋدەمسوقتىق مىنەز پايدا بولا باستاعان ازاماتتارمەن بەتپە-بەت كەزدەستىم, اڭگىمەلەستىم. جەرگىلىكتى باسقارۋ بيلىگىنىڭ مەنىڭ قولىمدا ەكەنىن, مەملەكەتتىك ءتارتىپتىڭ بارىمىزگە بىردەي ورتاق ەكەنىن ولارعا زاڭنىڭ نەگىزىندە باپپەن ءتۇسىندىردىم. قالاداعى ەڭ ۇلكەن بازاردى 16 جىل (!) بويى باسقارىپ وتىرعان ءبىر ازاماتتى ءوزىنىڭ مىندەتىن دۇرىس اتقارماعانى ءۇشىن قىزمەتىنەن ءبىر كۇندە الىپ تاستادىم. سول ارقىلى بارلىق باسشىعا قازىرگى قىسىل-تاياڭ كەزەڭدە جاس مەملەكەتىمىز ءۇشىن, حالىق ءۇشىن قىزمەت ەتۋ ەڭ ءبىرىنشى مىندەت ەكەنىن ەسكەرتتىم.
مەن وزىمە دە, اينالاما دا تالاپتى اركەز قاتال قويامىن. ارينە, بۇل ارادا قاتال دەگەن ءسوزدى قاتىگەزدىكپەن شاتاستىرماۋىمىز كەرەك. ەكەۋى ەكى ءتۇرلى تۇسىنىك. ونى اركىم ءوزىنىڭ قال-قادەرىنشە جورتادى, پايىمدايدى, قورىتىندى جاسايدى. وسىنىڭ ءبارى اينالىپ كەلگەندە ءتۇرلى اڭگىمەنىڭ شىعۋىنا سەبەپكەر بولدى عوي دەپ ويلايمىن. بالكىم, ءبىر جەرلەردە تىم قاتتى دا كەتكەن شىعارمىن. بىراق, ءسىز دە كەشىرىڭىز... مەن قىزمەت بابىندا ەشكىمگە قول كوتەرگەن جان ەمەسپىن! ول سول تۇستا عايىپتان پايدا بولعان ءبىر «سىبىرلاقتاردىڭ» تاراتىپ جۇرگەن جەل ءسوزى ەدى. ەلباسىنىڭ تالاپتارىن ورىندايتىن وڭىردەگى بىردەن-ءبىر سەنىمدى ادامى رەتىندە بارىمدى سالدىم, از ۇيىقتادىم, كوپ ەڭبەك ەتتىم. مۇددەلەس سەرىكتەستەردى, حالىقتىڭ جايىن ويلايتىن كىرشىكسىز ازاماتتاردى جانىما جينادىم. قىسقاسى, ءبىز ۋاقىتپەن ساناسپاي حالىق ءۇشىن قىزمەت ەتتىك. زامان تالابىنا ساي اعىلشىن تىلىنەن ءدارىس الۋدى دا ۇمىتپادىم, شارشاپ جۇرگەنىم سوندايلىق, ساباق ۇستىندە كوزىم ءىلىنىپ كەتەتىن. مەنىڭ تابيعاتىم-بولمىسىم قاراپ وتىرعاندى قالامايتىنىن وسىدان اق تۇسىنە بەرىڭىز...
ەركىندىكتىڭ كوش باستاعان كەزى عوي, ءتىپتى, جولىمدى جاسىرىن توسىپ, باسقان ءىزىمدى اڭدىپ, بەينەتاسپاعا تۇسىرۋگە دەيىن بارعان ازاماتتاردىڭ ءوزى دە, مەنىڭ ەل يگىلىگى ءۇشىن جانىمدى ايامايتىنىمدى ءتۇسىنىپ, كەيىن بىرتە-بىرتە ءبىر ءمامىلەگە كەلدى. ول ازاماتتارمەن كۇنى بۇگىن سالەمىمىز ءتۇزۋ. بىراق, جاسىرىپ قايتەم, قاي كەزدە دە ءوز باسىما ۇناماعان جايتتارعا قاتال تىيىم سالدىم...
– «ءوز باسىما» دەگەنىڭىزدى قالاي تۇسىنسەك ەكەن؟اشىپ ايتپايسىز با؟
– «ءوز باسىم» دەگەنىم, مەن ەڭ الدىمەن پرەزيدەنت تاعايىنداعان حالىقتىڭ وكىلىمىن. حالىققا ۇناماعان ءىس, ماعان دا ۇنامايدى. ماسەلەن, ءبىزدىڭ وبلىس قىرعىز رەسپۋبليكاسىمەن شەكتەسەدى. ول جاقتان جامبىلعا ياكي الماتىعا بەت العان قانداي دا ءبىر ەلشى نەمەسە شەنەۋنىكتىڭ شەكاراداعى ۇلكەن ەلدى مەكەن قوردايدا دامىلدايتىن ادەتى بار ەكەن. لاۋازىمىنا قاراپ الگى قوناققا شاپان جابىلادى, قوي سويىلىپ, الدىنا باس قويىلادى دەگەندەي... جەرگىلىكتى اكىمدى شاقىرىپ الىپ «اينالايىن, مەملەكەتتىڭ اتىنان مەملەكەتتىڭ اقشاسىنا ونداي سالتاناتتار جاساۋعا ساعان ەشكىم قۇقىق بەرگەن جوق» دەپ تىيىپ تاستادىم. «ءوز قالتاڭنان قوناق كۇتىپ, ات مىنگىزسەڭ – ەركىڭدە...»
– قول استىڭىزداعى ەل باسقارىپ وتىرعان ازاماتتارعا بۇلايشا تىكتەپ سويلەۋ ءسىزدىڭ تاراپىڭىزدان دورەكىلىك جاساعانمەن تەڭدەي بولادى-اۋ دەپ ويلامادىڭىز با؟
– بالكىم, سولاي دا شىعار... بىراق, ول كەز – 90-ىنشى جىلدار, بارىنە ۋاقىت سىنشى! ۋاقىت بىزدەن سونداي قاتاڭ ءارى جيناقى, ۇنەمدى قىزمەت ىستەۋدى تالاپ ەتتى. بۇگىن حالىقپەن كەزدەسكەندە, بەرگەن سۇحباتتارىندا ەلباسىمىز –پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ 90-ىنشى جىلدارداعى ەلىمىزدىڭ باسىنان وتكەن اۋىر قيىنشىلىقتاردى ءاردايىم ەسكە سالىپ وتىرۋى دا سوندىقتان. شۇكىر, ءبارى دە ارتتا قالدى. ول كەزدە ءبىز تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ىرگەسىن جاڭادان عانا قالاپ جاتىر ەدىك. الگى ايتقان «شاپاننىڭ سوڭىن الا» جوعارى جاققا قاراي «دومالاق ارىزدار» دومالاي باستادى. اراعا ۋاقىت سالىپ وبلىسقا كەلگەن پرەزيدەنتىمىز وڭىردەگى اتقارىلعان ىستەرگە باعا بەرە كەلە, حالىقتىڭ الدىندا «...امالبەكتىڭ قاتتى كەتكەن جەرلەرى دە بار شىعار. بىراق, وبلىستا اتقارىلىپ جاتقان وڭ ىستەر بار. قاتەلىگىن ۋاقىت تۇزەتەر» دەپ ايتقان ءسوزى دە ماعان جىگەر بەردى. وبلىس كولەمىنەن تاڭداپ وتىرىپ بارلىعى 47 كاسىپورىندى ىرىكتەپ ءبولىپ, رەسپۋبليكامىزدا تۇڭعىش رەت ارنايى ەكونوميكالىق باعدارلاما جاساتتىم. ەلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن كوتەرەتىن, وزدەرىنىڭ دە تەز كوتەرىلەتىن مۇمكىندىگى بار بىردەن-ءبىر كۇش وسى مەكەمەلەر ەكەنىنە ولاردىڭ دا سەنىمىن ارتتىرىپ, ءوزىمنىڭ دە كوزىم جەتىپ تۇردى. بۇل – 1995 جىلدىڭ 28 قاراشاسى بولاتىن. قازىر «بالاساعۇن», ول كەزدە «حيميك» دەپ اتالاتىن تارازداعى كەڭ سارايدا بۇكىل كاسىپكەرلەردى جيىپ, وبلىستا التى اي بويى ولارعا قۇقىقتىق-سالىقتىق تالاپتارعا ساي تەكسەرۋدى توقتاتۋ تۋرالى موراتوري جاريالادىم. قىلمىستىق تۇرپاتتاعى اسقىنعان ءىس بولسا عانا تەكسەرۋگە رۇقسات ەتتىم. قىم-قۋىت كەزەڭ, تەز قيمىلداماساڭ كەش قالاسىڭ, اسىعىپ جۇمىس ىستەدىك....
– قالا ءوزىنىڭ تاريحي اتاۋىن وبلىستى ءسىز باسقارىپ تۇرعاندا قايتارىپ الدى ەمەس پە؟
– ءيا, 1997 جىلعى 8 قاڭتارداعى پرەزيدەنت جارلىعىمەن جامبىل قالاسىنىڭ اتاۋى تاراز دەپ وزگەرتىلدى. ول ءبىر كۇننىڭ ءىسى ەمەس, وعان دايىندىق الدىن الا جاسالىنعان. وسى ارادا ءبىر دەرەك ايتا كەتەيىن: كەڭەس زامانىندا قالانىڭ اتقارۋ كوميتەتىنىڭ بۇرىنعى توراعاسى شاھاردىڭ كىرەبەرىس جولىنا شىركەۋ سالۋعا رۇقسات بەرىپ قويىپتى. مەنىڭ ءوز باسىم ءدىني كوزقاراستاردى وتە قاتتى سىيلايتىن ازاماتپىن. سولاي بولا تۇرا, كونە ءارى قازاقي قالانىڭ ءدال قاقپاسىنا شىركەۋدىڭ سالىنعانى كوزىمە شىركەۋ بولىپ, نامىسىمدى جانىدى. ادىلەتسىز شەشىمگە امال تابا الماي, ىشتەي قاتتى قينالدىم. اقىرى ويدان وي تۋىپ, شاھارعا شىمكەنت جاقتان كەلىپ كىرەتىن ۇلكەن جولدىڭ بويىنان شىعىستىق قازاقي ناشپەن, ورنەك-ويۋىمەن زەرلەپ, قوس كوك كۇمبەزدى ۇلكەن قاقپا سالدىردىم. كوڭىلىم سودان سوڭ عانا جاي تاپقانداي بولدى. ودان ەلباسىنان قالاداعى قاراحان مازارىنىڭ جانىنان ۇلكەن مەشىت سالدىرۋعا رۇقسات الدىم. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ۇسىنىسىمدى قۇپتاپ, مەشىتتىڭ العاشقى كىرپىشىن ءوزى قالاپ, الداعى 100 جىلدان كەيىن كەلەتىن بولاشاق ۇرپاققا ارناپ حات جازىپ, قۇتىعا سالىپ, باتاسىن بەردى. تاراز اتاۋىنا بايلانىستى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ مەنىڭ يدەياما قۋانا وي قوسقانى دا ەسىمدە. قار جاۋىپ تۇردى... قاراحان كۇمبەزىنىڭ استىندا تۇرىپ پرەزيدەنتىمىز قالانىڭ اتىن وزگەرتۋ تۋرالى تاريحي جارلىققا قول قويدى. ول كىسىنىڭ بولاشاقتى تەرەڭنەن بولجاي قوياتىن كورەگەندىگىنە سوندا قاتتى تاڭ قالدىم. سول جولعى ساپارىندا پرەزيدەنتىمىز كەزىندە ەلىمىزدىڭ ءوڭتۇستىگىندەگى جىبەك جولىنىڭ بويىنداعى بوي كوتەرىپ دۇرىلدەپ تۇرعان بارلىق 7 شاھاردىڭ تاريحىنىڭ جىلىك-مايىن شاعىپ, «كوزىمدى اشىپ», باستاعان ءىسىمدى باياندى ەتۋگە جول سىلتەپ كەتتى.
– قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىندا ءسىزدىڭ سول قاقپاڭىز – حالىق ايتاتىن «تشانوۆ قاقپاسى» بايىرعى قالانىڭ كوركىنە كورىك قوسىپ تۇردى...
– وعان قۋانىشتىمىن. سول قاقپاعا «كىتاپ پاتشاسى» اتانعان «شاحنامەنىڭ» اۆتورى فەردوۋسيدىڭ «ءمولدىر كوزدىڭ قاراسىن تارازدان عانا تاباسىڭ» دەگەن ءسوزىن ادەيى ويدىرىپ جازدىردىم. 935-1020 جىلدارى ءومىر سۇرگەن شايىردىڭ وسى سوزىنەن اسقان تارازدىڭ كونەلىگىن قۇپتايتىن قۇجات قولىمىزدا بار ما ەدى ول كەزدە, ءوزىڭ ايتشى؟ شىنتۋايتىنا كەلگەندە, شاھاردىڭ ادەمىلىگىن شايىرلار ول قالادا تۇراتىن سۇلۋلاردىڭ اي جۇزىمەن اسپەتتەگەنى راس تا عوي؟!
– امالبەك قوزىباق ۇلى, وبلىس اكىمىنىڭ قىزمەتىنەن نە ءۇشىن بوساتىلدىڭىز؟
– مەنى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش تارتىپتىك كەڭەسىنىڭ العاشقى وتىرىسى قىزمەتتەن بوساتتى. بۇل 1998 جىلدىڭ قاڭتارى ەدى. جامبىل دەپ كەلىپ, تارازدان... كەتكەن اكىممىن. پارتيا-كەڭەس قىزمەتىندە جۇمىس ىستەمەگەن تاجىريبەسىزدىگىم كەيبىر قاتەلىكتەر جىبەرۋگە سەبەپ بولدى. مەن ۇنەمى ءوندىرىس باسقارىپ كەلگەن اداممىن. ءوندىرىستىڭ ەتىمە جاقىن باسقارۋ تاسىلدەرىن ەل باسقارۋعا ارالاستىردىم. مەنىڭ قاتەلىگىم – سول. پارتيالىق-كومسومولدىق ستيلدە قىزمەت ەتۋدىڭ ىشكى تەتىگىن بىلمەدىم. ودان سوڭ ءبىر كەزدەسۋدە پرەزيدەنتتىڭ ءوزى: «امالبەك, وسى سەنىڭ نەگە جاۋىڭ كوپ؟» دەپ ەسكەرتۋ جاساعانىنىڭ ءمانىن دە كەش ءتۇسىندىم.
– ول وكىنىش بۇگىنگە دەيىن ۇمىتىلعان دا شىعار, ارادا سان جىلدار ءوتتى عوي؟!
– ارينە, ارينە... ەلباسىنىڭ كومانداسىندا بىرگە ءجۇرىپ, سول ءبىر قيىن-قىستاۋ كەزەڭدى – 90-شى جىلداردى... باستان امان-ەسەن وتكەردىك. تاڭدى تاڭعا ۇرىپ قىزمەت ىستەگەن كەزدەردىڭ ءاربىر ءساتى جادىمدا. ءبىر وكىنىشتىڭ كەۋدەمدە قالعانى راس – وبلىستا ءوزىم باستاعان ەكونوميكالىق جوبا بويىنشا بىرقاتار ءىسىمدى اياقتاپ ۇلگەرە المادىم. قازىر قانشا جەردەن الەمدىك داعدارىسقا ۇرىنىپ جاتىرمىز دەسەك تە, ءدال سول كەزدەگىدەي – 90-ىنشى جىلدارداعىداي ەمەس قيىندىق بايقالمايدى. ەلىمىزدىڭ ەڭسەسى بيىككە كوتەرىلگەن, ەلباسىمىزدىڭ ۇستانعان مەملەكەتتىك باعىتى وقتاي ءتۇزۋ! سول سەبەپتى دە, ەلدىڭ باسىنا تىكەلەي ءتونىپ تۇرعان الەۋمەتتىك قاۋىپ-قاتەر جوق دەر ەدىم. كوڭىلدەرىنە كەلمەس دەپ ويلايمىن, بۇگىنگى كۇننىڭ اكىمدەرىنە دە ەل ىشىندە, حالىقپەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەۋ الدەقايدا جەڭىل... قاراجات بار. كادر جەتكىلىكتى. ءتىپتى, كەيدە وبلىستاردىڭ مەملەكەت بولگەن قارجىنى يگەرە الماي قايتارىپ جاتقانىن ەستىگەندە «مۇنداي دا قىزىق بولادى ەكەن-اۋ» دەپ تاڭدانامىن. مەملەكەتىمىزدىڭ باسشىسى ۇسىنعان «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى بۇگىنگى اكىمدەر اتقاراتىن بۇكىل قىزمەتتىڭ كارتاسى, باعىت بەرەتىن شامشىراعى ەمەس پە؟ ودان ارتىق نە كەرەك؟.. پرەزيدەنتىمىزدىڭ دارا جولى – دانا باسشىلىعى ارقاسىندا 25 جىلدىڭ ىشىندە قايبىر ەلدەر 100 جىلدا جەتە الماعان جەتىستىككە قول جەتكىزدىك. ارقاشان وسىعان تاۋبە ەتەمىن, تاۋبە ەتەيىك!
– امالبەك قوزىباق ۇلى, شىنايى سۇحباتىڭىز ءۇشىن راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
تالعات ءسۇيىنباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى