ۋاقىت اعىمىنا ساي مەملەكەتتىك ۇستانىم ءبىلىمدى ۇرپاق ءوسىرۋ بولىپ سانالادى. قاشاندا وزىق وي, تىڭ تاجىريبە كورسەتۋمەن ەرەكشەلەنەتىن نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىندە فيزيكا پانىنەن ءبىلىم بەرۋ زاماناۋي سىندارلى تەورياعا نەگىزدەلگەن تاسىلمەن جۇزەگە اسادى. ماقسات – وقۋشىنىڭ ءپاندى تەرەڭ ءتۇسىنۋ قابىلەتىن دامىتۋ, العان ءبىلىمىن سىنىپتان تىس, كەز كەلگەن جاعدايدا ءتيىمدى پايدالانا ءبىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ. بۇل ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءپان مۇعالىمدەرى پروبلەمالىق (Problem-based learning) جانە زەرتتەۋ ارقىلى وقىتۋ (Inquiry Learning) تاسىلدەرىن قولدانادى. PBL ءتاسىلى وقۋشىنىڭ ويلاۋ قابىلەتىن دامىتۋعا باعىتتالعان. وقۋشى زەرتتەۋ جۇرگىزۋ ارقىلى جاڭا ماتەريالدى مەڭگەرىپ, تاجىريبە جۇزىندە دە ءبىلىمىن دامىتادى. ءارى جاڭا تالاپقا ساي ساۋاتتى تۇردە ساليقالى تاجىريبە جاساۋعا ۇيرەنەدى. بۇل بلۋم تاكسونومياسىنا سايكەس وقۋشىلاردىڭ ءبىلىمدى مەڭگەرۋ دارەجەسىن 75 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
نەگىزى وقۋشىنىڭ ەڭبەگىن باعالاۋ وقىتۋ مەن وقۋدىڭ ماڭىزدى ءبىر بولىگى بولىپ تابىلادى. قالىپتاستىرۋشى تاراۋ بويىنشا جيىنتىق, ىشكى, سىرتقى جيىنتىق باعالاۋى وقۋشىعا وقۋ ماقساتتارىنا ساي بەلگىلى ءبىر داعدىنى جۇزەگە اسىرۋعا, ءوز ءبىلىمىنىڭ قاي دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن انىقتاۋعا ءمۇمكىندىك بەرەدى. مۇعالىم مەن وقۋشى اراسىنداعى بايلانىس وقۋشىنىڭ ءوزىنە دەگەن سەنىمىن نىعايتادى. وقۋ بارىسىندا پىكىرىمەن ساناساتىنىنا, ماسەلەنى شەشۋدە پىكىرلەرى ەسەپكە الىناتىندىعىنا كوزدەرىن جەتكىزەدى. وزىندىك ءبىلىم الۋ دەڭگەيىن انىقتايدى. بىرلەسىپ تالقىلاۋعا بولاتىن سۇراقتار اۋقىمىن كەڭەيتۋ, وقۋشىنىڭ مەكتەپ پەن وقۋعا دەگەن جاعىمدى كوزقاراسىن قالىپتاستىرادى.
وقۋشىلاردىڭ وقۋ داعدىلارىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتۋ ءۇشىن ءتۇرلى ادەبيەتتەردەن, عالامتور كوزدەرىنەن شاعىن ءماتىندەر الىنادى. ونى تالداۋ ارقىلى وقۋشىلاردىڭ كوممۋنيكاتيۆتىك داعدىلارىن جەتىلدىرىپ, يگەرگەن بىلىمدەرىن ءومىردە قولدانۋعا ۇيرەتەمىز. فيزيكالىق قۇبىلىستاردى عىلىمي تىلدە بايانداۋعا جاتتىقتىرامىز. مىسالى 7-سىنىپتا «فيزيكالىق شامالار جانە ولشەمدەر» بولىمىندەگى «7.1.1.1 فيزيكالىق قۇبىلىستار, فيزيكالىق شامالار جانە ءولشەم بىرلىكتەرگە مىسالدار كەلتىرۋ» وقۋ ماقساتى بويىنشا قالىپتاستىرۋشى باعالاۋ ءجۇرگىزۋ ءۇشىن وقۋشىلارعا جەر تۋرالى شاعىن ءماتىن ۇسىنامىز. وقۋشىلار ءماتىندى وقىپ, ونداعى فيزيكالىق شامالار, قۇبىلىستار مەن ۇعىمداردى تابادى. مىسال رەتىندە قالىپتاستىرۋشى باعالاۋ ۇسىنامىز. ايتالىق, جەر – كۇن جۇيەسىندەگى كۇننەن ءارى قاراي ساناعاندا ءۇشىنشى عالامشار ادامزاتتىڭ ءتىرشىلىك ەتەتىن بەسىگى. جەر ەلليپستىك (سوبىقشالى) وربيتا بويىمەن سەكۋندىنا 29,765 كم جىلدامدىقپەن 149,6 ملن كم ورتاشا قاشىقتىقتا 365,24 ورتاشا كۇن تاۋلىگى ىشىندە كۇندى ءبىر رەت اينالىپ شىعادى.
وقۋشىلاردىڭ ءبىلۋ جانە ءتۇسىنۋ داعدىلارىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان, قۇبىلىس, زات, دەنە, فيزيكالىق شامالار, ءولشەم بىرلىكتەرى بويىنشا ءتۇسىنىكتەرىن اجىراتا بىلۋگە ۇسىنعان وسىنداي ۇلگىدەگى تاپسىرمالار تەستىك تاپسىرمالارعا قاراعاندا, يگەرگەن بىلىمدەرىنىڭ جاتتاندى بولماي, قولدانبالى سيپاتتا بولۋىنا جاقسى ءمۇمكىندىك بەرەدى.
قازىرگى زامان مەكتەپتەرىنىڭ ءتۇلەكتەرىنە جوعارى دارەجەدەگى قۇزىرەتتىلىككە يە بولۋ, ءوز بەتىمەن ءومىر ءسۇرۋ جانە كاسىبي شىعارماشىلىق تۇرعىدان دايىن بولۋ تالابى قاتاڭ قويىلادى. سوندىقتان تۇلەكتەرگە مەكتەپ قابىرعاسىندا العان داعدىلارى كەز كەلگەن جاعدايدا تابىستى بولۋعا كومەكتەسۋگە قىزمەت ەتۋى ءتيىس. زياتكەرلىك مەكتەپتەر تۇلەكتەرىنىڭ ادامي قۇندىلىقتارى جوعارى بولىپ, وزدەرىن ەلىنىڭ پاتريوتى رەتىندە تانىتا بىلۋلەرى قاجەت. ولار – ۇيلەسىمدى دامىعان, دەنى ساۋ, ءوزىن ءوزى دامىتۋعا جانە شىعارماشىلىققا ۇمتىلعان, سىن تۇرعىسىندا ويلايتىن جانە پروبلەمالاردى شەشە الاتىن ازاماتتار. ءححى عاسىردىڭ جاھاندانۋ جاعدايىندا وقۋشىلاردىڭ پروبلەمالاردى شەشۋدە, تالدامالىق, تانىمدىق داعدىلارىن دامىتۋ, سىني تۇرعىدا ءجانە شىعارماشىلىق ويلاۋىن, ءبىلىمدەرىن ءوز بەتىنشە ۇيلەستىرە ءبىلۋىن ءجانە اقپاراتتىق كەڭىستىكتە باعدارلانۋىن دامىتۋ ماڭىزدى بولىپ تابىلادى.
جوعارى سىنىپتا فيزيكا ءپانىن اعىلشىن تىلىندە شەتەلدىك ءارىپتەستەرىمىزبەن كوماندالىق وقىتۋ ارقىلى ىسكە اسىرامىز. بۇل بىزگە ءۇش تۇعىرلى ءتىل ساياساتىن جۇرگىزۋگە, وقۋشىلاردىڭ ءپاندى وقىتۋداعى اكادەميالىق ءتىلدى قولدانۋ داعدىلارىنا, لەكسيكا-تەرمينولوگيالىق ءتىركەستەردى قولدانۋداعى كەدەرگىلەردى جەڭۋىنە, وقۋشىلاردىڭ ءوزىندىك قابىلەتتىلىگىنىڭ جوعارى دەڭگەيىنە قول جەتكىزۋىنە جاعداي جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇگىنگى تاڭدا جوعارى ينتەللەكت وتە قۇندى. سەبەبى, جاھاندانۋ جاعدايىندا مەملەكەتىمىزدەگى يندۋستريانىڭ, ەكونوميكانىڭ العا جىلجۋى زياتكەر, شىعارماشىل ادامداردىڭ سانىنا بايلانىستى بولماق. ءتاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇعىرى بيىك بولىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ وركەندەۋى ءبىزدىڭ قازىرگى شاكىرتتەرىمىزدىڭ ءبىلىم دارەجەسىنە بايلانىستى بولاتىنى تاعى انىق. سوندىقتان ۇستازدار قاۋىمى وقۋشىلاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا, عىلىم جەتىستىكتەرىن مەڭگەرۋلەرىنە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسا بەرمەكپىز.
ەرالى بيجانوۆ,
جازيرا يمانباەۆا,
تالدىقورعان قالاسى فيزيكا-ماتەماتيكا باعىتىنداعى
نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى فيزيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرى
الماتى وبلىسى