قازاقستاننىڭ كوشباسشىلىق پوزيتسياسى ساقتالادى

وتكەن جىلى ەلىمىزدەگى ۋران ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 24 070 تون­نانى قۇراپ, 2009 جىلعى كە­زەڭمەن سالىستىرعاندا ءوسىم 76 پايىزعا دەيىن جەتكەن ەكەن. ال بيىلعى قاڭتاردا رەسپۋبليكادا ۋران ءوندىرىسىنىڭ كولەمىن 10 پايىزعا, ياعني 22 مىڭ تونناعا دەيىن تومەندەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان. پارلامەنتتەگى ۇكىمەت ساعاتىندا وسىلاي دەگەن مينيستر ق.بوزىمباەۆ ۋران ءوندىرۋدى قىسقارتۋدىڭ سەبەبىن ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىردى. ء«بىزدىڭ ۋران وندىرىسىندەگى قىسقارتقان كولەمىمىز الەمدىك ءوندىرىستىڭ 3 پايىزىن قۇرايدى. وسىنداي شەشىمنىڭ ناتيجەسىندە الەمدىك نارىقتاعى ۋران باعاسى 20 پايىزعا قىمباتتادى. ال 2016 جىلى تابيعي ۋران نارىعىندا 80 پايىز ۋران بەلسەندى وندىرىلگەن بولسا, ونى وندىرگەن نەگىزگى ەلدەردىڭ قاتارىندا قازاقستان, اۆستراليا, كانادا, نيگەر جانە رەسەي مەملەكەتتەرى بار. ەندى الەم بويىنشا وندىرىلگەن ۋراندى جوعارىدا اتالعان ەلدەرگە شاققاندا  39 پايىزدىق ۇلەس قازاقستاننىڭ ەنشىسىنە تيەسىلى بولىپ شىعادى», دەدى قانات الدابەرگەن ۇلى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, سوڭ­عى ۋاقىتتا الەمدىك نارىقتا ۋران­عا دەگەن ۇسىنىستىڭ ارتۋى اي­قىن سەزىلە باستاعان. 2011 جىل­عى فۋكۋسيمادا ورىن العان كەلەڭ­سىزدىكتەن كەيىنگى كەزەڭدە اتال­عان ونىمگە سۇرانىستىڭ تومەن­دەگەنى بايقالۋدا. مامان­دار­دىڭ پىكىرىنشە, بۇل ءۇردىس وسى كۇندەرى دە جالعاسۋدا كورىنەدى. سول سەبەپتەن دە وتكەن جىلى تا­بي­عي ۋراننىڭ باعاسى ەداۋىر تۇس­كەن. ءتىپتى, ستاتيستيكالىق مالى­مەت­تەر بازاسىندا ءبىر جىل ىشىن­دە ۋران قۇنىنىڭ 40 پايىزعا دەيىن قۇلدىراعان دەرەكتەرى تىركەلىپتى.  «وسىنداي جاعدايلاردى با­عامداعان سالا ماماندارى تابيعي ۋران نارىعىنداعى ارتىق ۇلەس 2020 جىلعا دەيىن ساقتالادى دەگەن بولجام ايتۋدا. سونىڭ سالدارىنان ۋران باعاسى قۇبىلىپ, ۇسىنىس پەن سۇرانىستىڭ تەپە-تەڭدىگى بۇزىلادى دەپ كۇتىلۋدە. قالاي دەسەك تە, الەمدىك ۋران نارىعىنداعى قيىن جاعدايعا قاراماستان, قازاقستان الەمدىك نارىقتا ءوزىنىڭ كوشباسشىلىق ورنىن ساقتاۋعا قابىلەتتى دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىز», – دەدى ق.بوزىمباەۆ. ەستەرىڭىزدە بولسا, 2009 جى­لى قازاقستان ۋران ءوندiرiسi بويىن­شا الەمدە بiرiنشi ورىنعا شىققان بولاتىن. سودان بەرى ءبىزدىڭ ەلدىڭ كوشباسشىلىق ورنى ءالى دە ساقتالىپ كەلەدi. بۇل بيىكتىك ەل اۋماعىندا ۋران ءوندi­رۋ ءiسiنىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى – «قازاتومونەركاسiپ» ۇلت­تىق كومپانياسى» اق-تىڭ ەن­شi­لەس جانە بiرلەسكەن كاسiپ­ورىن­دارى ارقىلى باعىندى­رىلىپ جاتقانىن دا اتاپ وتكەن ءجون. ويت­كەنى, «قازاتومونەركاسىپ» اق-تىڭ ءوندiرۋشi كاسiپورىن­دارى­نىڭ قۇرامىنا بiرنەشە ەلدiڭ كومپانيالارى مەن بiرلەس­كەن كاسiپورىندارى كiرەدi. ال ولاردىڭ اراسىندا قازاقستاندىق ۇلتتىق كومپانيانىڭ قاتىسۋ ۇلەسi 30-65 پايىزعا تەڭ.  بۇگىنگى كۇنى ۋران وندىرۋمەن رەسەي, فرانتسيا, قىتاي, كانادا, جاپونيا جانە قىرعىزستاننىڭ كومپانيالارىمەن بىرلەسكەن 11 كاسىپورىن اينالىساتىندىعىن العا تارتقان مينيستر, قازاق­ستاندا وندىرىلگەن ۋران تۇگەل­دەي الەمدىك نارىققا, ءبىرىنشى كەزەك­تە قىتاي مەن ەۋروپا, كانا­داعا جانە اقش-قا ەكسپورتتا­لا­تىندىعىن ءمالىم ەتتى. سونداي-اق, الەم بويىنشا بارلانعان ۋران قورى بويىنشا ءبىزدىڭ ەل جەر-جاھانداعى جالپى قوردىڭ 12 پايىزىن ەنشىلەپ, ەكىنشى ورىنعا جايعاسقان. قازىر وندىرىستىك تەحنو­لو­گيا­نىڭ قارىشتى دامىعان شاعى. ءتىپتى, كۇن سايىن اشىلىپ جاتقان جاڭالىقتاردىڭ سوڭى­نان ىلەسۋ دە وڭايعا ءتۇسىپ وتىر­عان جوق. ەلىمىزدەگى ۋران ءوندىرۋ پروتسەسى دە سونى تەحنولوگيا مەن جوعارى ساناتتا ساپالى وڭدەلگەن, بارىنشا بايىتىلعان ءونىم قاجەتتىلىگىنە سۇرانىس ارتۋدا. وسى باعىتتا قازاقستان يادرولىق وتىن جاساۋدىڭ تولىق تسيكلىن قالىپتاستىرۋدى جوس­پارلاۋدا. «قازاقستان رەسپۋبليكاسى دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق جوسپارىندا ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى باستى ماقساتتاردىڭ ءبىرى – 2020 جىلعا قاراي يادرولىق وتىن تسيكلىمەن ۆەرتيكالدى ىق­پال­داسقان كومپانيا قۇرۋ تۋرالى ايتىلعانى بارشامىزعا بەلگىلى. سوندىقتان دا, ءبىز تابيعي ۋراندى ءوندىرىپ, ساتىپ قانا قويماي, جو­عارى قوسىلعان قۇرامى مەن قۇنى بار ۋران ءوندىرىپ, الەم­دىك نارىققا شىعارۋعا دا مۇد­دەلىك تانىتۋدامىز», دەدى ق.بو­زىمباەۆ. ونىڭ اتاپ وتۋىنشە, اتوم ونەركاسىبى باعىتىنداعى باسىم­دىق­تاردىڭ ءبىرى يادرولىق وتىن جا­ساۋ­دىڭ تولىق تسيكلىن قالىپ­تاس­تىرۋ بولىپ تابىلادى. بۇل رەت­تە, وتاندىق رەسۋرستىق بازانى مەيلىنشە كەڭىنەن قولدانۋ جوسپارلانۋدا.

نۇرلىبەك دوسىباي, «ەگەمەن قازاقستان»