باكتەريالىق ديزەنتەريادان تازالىق قورعايدى

باكتەريالار – تابيعاتتا ەڭ كوپ تاراعان, نەگىزىنەن ءبىر كلەتكادان تۇراتىن, وقشاۋلانعان ياد­رو­سى جوق, ەڭ قا­را­پايىم ورگانيزمدەر توبى. العاش رەت باك­تە­ريالاردى (گرەكشە bakte­rىon – تاياقشا) 17 عاسىردا گوللاند عا­لى­مى, ميكروسكوپتى جاساۋشى – انتوني ۆان لەۆەنگۋك بايقاعان. 19 عاسىردا باكتەريالاردىڭ قۇ­رى­لىسى مەن تابيعاتتاعى ءرولىن فرانتسۋز عالىمى لۋي پاستەر, نەمىس عالىمى روبەرت كوح جانە اعىلشىن عالىمى دجوزەف ليستەر زەرتتەدى. باكتەريالاردىڭ كلەت­كا قۇرامىندا تۇراقتى كلەتكا قابا­تى, تسيتوپلاز­مالىق مەمبرانا, تسيتوپلازما, نۋكلەويد, ريبوسوما بولادى. يادرو­نىڭ قىزمە­تىن دەزوكسيريبونۋكلەين قىشقى­لى (دنق) اتقارادى. باكتەريالار يادروسى مەم­برانا قابى­عىمەن وق­شاۋ­لان­باعان جانە وندا حروموتين جىپتەرى تۇزىلمەيدى. باكتەريالار قارا­پاي­ىم ءبولىنۋ ارقى­لى كوبە­يەدى. مىسالى, 1 گ قارا تو­پىراقتا 2 – 3 ملرد. باكتەريالار, 1 گ قۇمدى تو­پىراقتا 150 مىڭ باكتەريالار, ادام كوپ جينالعان بولمە اۋاسى­نىڭ 1 م 3-ىندە ون مىڭداي باكتەريالار تىرشىلىك ەتە­دى. ولار­دىڭ ءپى­شىندەرى ءار ءتۇر­لى: شار ءتارىز­دى­لەرىن – كوكك, قو­سار­لانعاندارىن – ديپلوكوكك, تا­ياق­شا تارىزدىلەرىن – باتسيللالار, ءۇتىر تارىزدىلەرىن – ۆي­بريوندار, تاعا تارىزدىلەرىن تەررويدتار, ءجۇ­زىم ءتارىزدى شوعىر­لان­عاندارىن – ستافيلوكوكتار دەپ اتايدى. باك­تە­ريالاردىڭ ۇزىندى­عى 1 – 20 مكم, ەنى 0,1 – 10 مكم, ال ءجىپ ءتا­رىزدىلەرىنىڭ ۇزىندىعى 50 – 100 مكم-گە جەتەدى. قولايسىز جاع­داي تۋعاندا سىرتى قالىڭ قابىق­پەن قاپتالىپ سپورا تۇزەدى. باكتەريالار وتە تومەنگى تەمپەراتۋرادا (–1900س-تا, ال سپورالارى –2530 س-تا) تىرشىلىك ەتە بەرەدى. ولاردى وتە جوعارى تەمپەراتۋرادا (+1000 س-تا) كەپتىرگەندە, كەيبىر تۇرلەرى (مىسالى, گونوكوكتار) تىرشىلىگىن تەز جويسا, ديزەنتەريا تاياقشا­لارى جەتى تاۋلىك, ديفتەريانىكى وتىز ءتاۋ­لىك, تۋبەركۋلەزدىكى توقسان تاۋلىك, ال تۇينەمەنىڭ باتسيللا­لا­رى ون جىلعا دەيىن تىرشىلىگىن جوي­مايدى. باكتەريا­لار­دى ۋلت­را­كۇلگىن ءساۋ­لە­لەرى ەرىتىپ جىبەرەدى. قىشقىلدى, قانتتى, تۇز­­دى ورتادا تىرشىلىك ەتە الماي­دى. باك­تە­ريالاردىڭ كوپشى­لى­گى زي­يانسىز, ال زياندى تۇرلەرى كوپ­­تەگەن جۇقپالى اۋرۋلار (تۋبەركۋلەز, تىرىسقاق, كوكجوتەل, ت.ب.) تۋدىرادى. باكتەريالىق ديزەنتەريا ءوت­كىر ينفەكتسيالىق اۋرۋلار تۇرىنە جا­تا­دى. كوبىنەسە ىشەكتە پايدا بو­لادى. ونىڭ تۇتانۋىنا Shidel­la توبىنا جاتاتىن قوزعالمايتىن باكتەريالار اسەر ەتەدى. شيگەل­ل­دەر­دىڭ ءوزى ءتورت توپقا بولىنگەن. سونىڭ ىشىندە زوننە جانە فلەكسنەر توپتارىنا جا­تاتىن قوزدىر­عىشتار ءتۇرى الەم­نىڭ بارلىق ەلدەرىندە كەزدەسەدى. باكتەريالىق ديزەنتەريا اۋ­رۋى­­نا تاعام ونەركاسىبى سالا­سىن­داعى ادام­دار كوبىرەك شالدى­عا­دى ەكەن. سەبەبى, بۇل قوزدىرعىش­تار ءتۇرى تاعامداردا ءجيى كەزدەسەدى. مۇنداي جاعدايدا ادام اعزا­سىنان شيگەللدەر ەڭ جەدەل دەگەندە 7-10 كۇندە شىعادى. ءايت­پە­سە اۋرۋ اسقىنعان جاعدايدا ول بىرنەشە اپتالارعا نەمەسە ايلار­عا دا سوزىلىپ كەتۋى عاجاپ ەمەس. قوزدىرعىشتار كوپ جاعدايدا جوعارىدا ايتقانىمىزداي تاعام جانە سۋ ارقىلى, سونىمەن قاتار تۇر­مىستىق جاعدايدا بەرىلەدى ەك­ەن. ماسەلەن, فلەكسنەر ديزەن­تە­ريا­لارى نەگىزىنەن سۋ ارقىلى بەرىلسە, زونە ديزەنتەريالارى تا­عام ار­قى­لى وتەدى. ال گريگورەۆ شيگي دي­زەن­تەريالارى نەگىزىنەن تۇرمىس­تا­عى قارىم-قاتىناس ار­قىلى تارايدى. زونە باكتەريالارىنىڭ باسقا شيگيللدەرگە قاراعاندا بيولو­گيا­لىق جاعىنان وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى بار. ولار سىرتقى ورتادا نەعۇر­لىم تۇراقتىلىق تانىتا الا­دى جانە وزدەرىنە قولايلى جاع­دايدا ءسۇت جانە سۇتتەن جاسا­لىن­عان تا­عام­داردا بارىنشا كو­بەيىپ, جەدەل تاراي الادى. وسى جاعىنان ال­عاندا ول ادام اعزاسى ءۇشىن قاۋىپتى. باكتەريالىق ديزەنتەريالار كوپ جاعدايدا الەۋمەتتىك اۋرۋ ءتۇ­رىنە جاتادى. تۇرمىستاعى انتي­سا­ني­تارلىق جاعدايلار, باسقا دا جەتىمسىزدىكتەر ولاردىڭ ويانۋىنا ءتۇرت­­­كى بولادى. ماسەلەن فلەكسنەر باكتەريالارى نەگىزىنەن حا­لىق پاي­­­­دالانىپ جۇرگەنمەن قور­عالماعان, دۇرىس تازارتىلمايتىن سۋ كوزدە­رىنە ءۇيىر بولىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار فلەكسنەر ديزەن­تەرياسىنا شالدىققان ادامنىڭ بويىندا پوس­تينفەكتسيالىق يم­مۋ­نيتەتتىڭ پايدا بولىپ, ول كەلەسى وسى اۋرۋ تۇرىنەن بىرقاتار جىلدارعا دەيىن قورعاپ تۇرا الاتىندىعى دا اي­قىندالعان. دەمەك, انتيسانيتار­لىق جاعداي, سو­نىڭ ىشىندە دۇرىس تازارتىلماعان سۋ كوزدەرى ءبىرىنشى كەزەكتە ونداي ەلدى مەكەنگە كوشىپ كەلگەندەر نەمەسە قوناقتارعا قاۋ­ىپتى بولا­تىندىعىن ەسكەرتەمىز. باكتەريالىق ديزەنتەريا­لا­رى­نىڭ الدىن الۋدا گيگيەنالىق ءجا­نە سانيتارلىق كوممۋنالدىق شا­را­لار­دىڭ شەشۋشى ماڭىزى بار. سون­دىقتان بۇل اۋرۋدىڭ ال­دىن الۋعا ءتيىستى ازاماتتار, ياعني با­زار­لار­دىڭ, تاعام ونەركاسىبى كا­سىپورىن­دارىن, قوعامدىق تا­ماق­تاندىرۋ ور­ىندارىن, ساۋدا دۇكەن­دەرىن, بالالار مەكەمەلەرىن جانە سۋ كوز­دەرىنىڭ تازالىعىن, ساني­تار­لىق جاع­دايىنىڭ تالاپقا ساي بو­لۋىن قاداعالايتىندار ەر­ەكشە ءمان بەرۋى كەرەك. سونىڭ ىشىندە ەلدى مەكەندەردەگى, قالا­داعى قۇبىر ءجۇ­يەلەرى اركەز نازاردا تۇرۋى ءتيىس. بۇل اۋرۋدان ساقتانۋدا ادام­نىڭ جەكە باسىنىڭ تازالىعى دا كوپ ءرول اتقارادى. ءاربىر ادام ەڭ الدىمەن سانيتارلىق تۇرعىدان العاندا ساۋ­ات­تى بولعانى ءجون دەر ەدىك. سول تازالىق ەڭ ال­دىمەن وتباسىندا قا­لىپتاس­ا­تىندىعى بەلگىلى. سونىمەن قاتار بۇلدىرشىندەر مەن بالالارعا وسى باعىتتاعى ساقتاندىرۋ شارا­لا­رىن ۇيىمداستىرۋ مەن ناسيحاتتاۋ دا, مەكتەپتەر مەن بالالار باقشالارىنا قويىلاتىن تالاپتار دا زور دەمەكپىز. جانات جاقسالىقوۆا, №6 قالالىق ەمحانانىڭ دارىگەرى. استانا.