بۇرىنعى اتا-بابالارىمىز ءبىر-ءبىرىمەن امانداسقاندا «مال-جان امان با؟» دەيتۇعىن. مالمەن كۇن كورگەن قازاق مالى بولسا, ءبارى بولادى دەپ ەسەپتەگەن. قازىرگى قازاقتاردىڭ ءجون سۇراسقاندارى وتە قىزىق بولىپ بارادى. تاياۋدا 20 جىل كورمەگەن جەڭگەمدى استانا ۆوكزالىندا كەزدەستىردىم. جەڭگەم بىردەن «استانادا ءۇيىڭ بار ما؟» دەپ سۇرادى.
«ءۇي بولماي – كۇي بولماس» دەمەكشى, تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى قازاقتاردى ءابدەن شارشاتىپ, جۇيكەلەرىن جۇقارتقان. الەمدەگى شەشۋىن تاپپاي كەلە جاتقان ءنومىرى ءبىرىنشى پروبلەما – وسى باسپاناعا زارۋلىك. ونىڭ تۇبەگەيلى شەشىم تابۋىنىڭ مۇمكىن ەمەستىگىن كۇن وتكەن سايىن ءومىر دالەلدەۋدە. ويتكەنى, جاستار ءوسىپ كەلەدى, ولار وتباسىن قۇرىپ, جەكە پاتەردە تۇرعىسى كەلەدى. ساتىپ الۋعا قارجىسى جەتكىلىكسىز, يپوتەكالىق نەسيە الايىن دەسە تابىسى تومەن بولعاندىقتان, بانك كرەديت بەرمەيدى. الىس-جاقىن شەتەلدەردە بۇل ماسەلەنى شەشەتىن ءبىر عانا جول – تابىسى تومەن وتباسىلار ءۇشىن جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇيلەردىڭ كوپتەپ سالىناتىندىعى. قازاقستاندا وسى ماسەلە تۋرالى ايتىلعالى دا ءبىراز بولدى, ءىس جۇزىندە ازىرگە العا جىلجۋ ونشا بايقالمايدى.
ۇكىمەت ەلىمىزدىڭ تۇرعىن ءۇي رىنوگى مەن قۇرىلىس سالاسىن قارجىلىق داعدارىستان ساقتاپ قالۋدىڭ امالدارىن قاراستىرۋدا. پرەمەر-مينيستر قۇرىلىس سالاسىندا قانداي قيىندىق بولماسىن, ۇكىمەت ەڭ الدىمەن, وسى رىنوكقا قاتىسۋشى جەكە تۇلعالاردى, ياعني ۇلەسكەرلەردىڭ مۇددەسىن قورعايتىنىن مالىمدەدى. ءبىر-بىرىمەن جارىسا بوي كوتەرىپ جاتقان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ توقىراپ قالعانى دا شىندىق.
ءۇيسىز-كۇيسىز جۇرگەندەردىڭ باسىم ءبولىگى مۇعالىمدەر, دارىگەرلەر, كىتاپحاناشىلار مەن قاراپايىم جۇمىسشىلار. ءبىر جىلدارى مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا 1 شارشى مەترى 450 دوللاردان ساتىلعان ءۇيلەرگە دە ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولى جەتە قويعان جوق. ەكونوميكاداعى ءوسىمدى ءجيى ايتامىز. ىشكى جالپى ءونىمنىڭ دە, ءوندىرىستىڭ دە ءوسىپ جاتقانى راس, بىراق مەملەكەتتىڭ بايلىعى, مەنىڭشە, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنان بايقالۋى كەرەك. تۇرعىن ءۇي دەگەنىمىز سونىڭ ءبىر كورىنىسى. ەگەر ەكونوميكالىق ءوسىم شىن مانىندە جوعارى بولىپ, حالىقتىڭ تابىسى اسىپ-تاسىپ جاتسا, ءۇي ساتىپ الۋعا ولاردىڭ شاماسى نەگە كەلمەيدى؟
بىلاي الىپ قاراعاندا, جەرىمىز كەڭ-بايتاق, مۇمكىندىك بار, بىراق حالقىمىز ۇيمەن ءالى دە تولىق قامتاماسىز ەتىلمەي وتىر. قازىر ءۇيدىڭ شارشى مەترى 1500-5000 دوللارعا دەيىن جەتتى. بۇگىندە استانا مەن الماتىدا ساتىلىپ جاتقان ءپاتەرلەر اقىسىنا دۋباي مەن ءريمنىڭ قاق ورتاسىنان ويىپ تۇرىپ پاتەر ساتىپ الۋعا ابدەن بولادى ەكەن. نەلىكتەن باعا مۇنشا قىمبات؟ ەگەر مۇددەلىلىك بولسا, ءۇيدىڭ باعاسىن تۇسىرۋگە بولار ەدى. الايدا, قىمباتشىلىق بىرەۋلەرگە ءتيىمدى سياقتى.
تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى – جىرى بىتپەيتىن داستان. ويتكەنى, ۇلەسكەرلەردىڭ ءۇمىتى اقتالىپ, باسپانالى بولعانىمەن, ولاردان باسقا دا باسپاناسىزدار جەتەرلىك.
جۇمامۇرات ءشامشى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.