ۇيىرىنەن قاپيادا اداسىپ, ساياق قالعان اتالىق سارىالا قاز – وتۇيرەك جاپادان-جالعىز ۇزاق ۇشتى. قارلى شىڭدارى زاڭعار كوككە قاراي اسقاقتاعان تاۋلاردى بەتكە ۇستاپ, قاناتى تالعانشا ۇشتى. باعدارى – جىلداعى مەكەنى مىڭجىلقى شاتقالىنداعى اياداي عانا كول ەدى.
بۇل مەزگىل ەرتە كوكتەمنىڭ جىلىمىق لەبى ەندى-ەندى سەزىلە باستاعان ناۋرىز ايىنىڭ ورتالاپ قالعان شاعى بولاتىن. اداسپاي, اۋىتقىماي جەتكەن تۇستا وتۇيرەك تاۋدىڭ تۇستىك بەتكەيىندە تۇتاسىپ, شوگىپ قالعان قالىڭ تۇمانعا كەز بولدى. شاتقالدىڭ ورتاسىندا بۇيىعىپ جاتقان اياداي كولدى ساڭىلاۋسىز بوزعىل مۇنار كوزدەن مۇلدەم تاسالاپ تاستادى. قانات سەرپىنى مارعاۋ تارتقان جالعىز قاز ۇلكەن قالانىڭ تاۋ باۋرايىنا تامان ورىن تەپكەن شەتكى ۇيلەرىنىڭ توبەسىنەن اينالا ۇشىپ, شاعىنداۋ ءبىر تىپ-تىنىش اۋلاعا كەپ قوندى...
* * *
تىپ-تىنىش اۋلاداعى جاسىل شاتىرلى, ءبىر قاباتتى باكەنە ءۇيدىڭ يەسى – جاسى بيىل مۇشەلگە شىققان, قىرىق توعىزداعى جىگىت اعاسى ءمۇرسالىم سۋرەتشى بولاتىن. جالعىزباستى تىرشىلىگىنە ءارى شىعارماشىلىق كاسىبىنە ىڭعايلى بولعاسىن قالانىڭ ورتالىعىنداعى ەكى بولمەلى پاتەرىن ساتىپ, وسىندا قونىس اۋدارعانىنا دا ءۇش جىلعا جۋىق ۋاقىت وتكەن ەدى. شەبەرحاناسى دا, تۇراتىن ءجايى دە – وسى ءۇي. اپتالاپ, كەيدە ءتىپتى ايلاپ ۇيىنەن شىقپاي جۇمىس ىستەيتىن ول جالقى باسىنىڭ وسى بىروڭكەي تىرشىلىگىنە ابدەن كوندىگىپ كەتكەن-ءدى.
ايەلى كۇنايىم استانادا جوعارى بيلىكتەگى مەملەكەتتىك قىزمەتتى جاعالاپ جۇرگەن جالعىز ۇلدارى ارىسبەكتىڭ قولىنا كوشىپ بارعالى بۇعان كوپ قارايلاعىسى جوق ءتارىزدى.وزىمەن-ءوزى بۇيىعى ءجۇرۋگە كوبىرەك بەيىم, مومىن ءمۇرسالىم ونىڭ ءومىرىنەن الىستاپ بارا جاتقانداي ەدى. سۋرەتشىلىك شىعارماشىلىقتا دارا شاۋىپ, اتى وزعان, كورمەلەرى جىل سايىن قازاقستاندا, شەت ەلدەردە بىرىنەن سوڭ ءبىرى ءوتىپ جاتقان الدەكىمدەردەي ەمەس, قاراپايىم عانا تىرشىلىك كەشكەنىن قاناعات تۇتاتىن ءمۇرسالىم – كۇنايىم ءۇشىن ومىردە ول جولى بولماعان جان. وسى جاسقا كەلگەنشە ءبىر دە ءبىر اتاعى جوق, وقتا-تەكتە عانا ورتاق كورمەلەرگە ءبىر-ەكى كارتيناسى ىلىنەتىن, ساندا بار دا, ساناتتا جوق كۇيەۋىنىڭ ماردىمسىز تىرلىگىنە جۇدەگەن كۇنايىم ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى جالعىز دانەكەر ارىسبەك ءۇشىن عانا ونىمەن ەرلى-زايىپتىلىق تىرشىلىگىن بۇزباۋعا ءماجبۇر.
ايەلىنىڭ جانىن كۇيزەلتكەن جايتقا تاۋسىلىپ كۇيرەمەي, تەك قانا كۇلە قارايتىن ءمۇرسالىمنىڭ ادام بولىپ ءومىر ءسۇرۋ تۋرالى ىشكى ۇستانىمى وزگەلەردەن مۇلدەم بولەك. اتاق پەن داڭق ءۇشىن عانا ونەرگە قىزمەت ەتۋدى پەندەشەلىك سانايتىن وعان اتاعى شىققان پالەنشەكەڭدەردىڭ مىقتىلارعا تاۋەلدى تىرشىلىگى ايانىشتى كورىنەدى. الدەبىر كۇشتىلەردىڭ ەلەپ-ەسكەرۋىنە ءزارۋ ادامنىڭ ونەردەگى جولى ەرتە مە, كەش پە, ءبارىبىر تۇيىققا تىرەلەتىنىنە ءوز باسى كامىل سەنىمدى.
ءوزىنىڭ جەكە پايىمىنان اينىماي ءومىر كەشكەن ءمۇرسالىم تىرشىلىگىندە ەشقاشان دا, ەشتەڭەگە وكىنگەن جان ەمەس. كۇندەلىكتى داعدىسىنان جاڭىلماي, بوياۋ الەمىنىڭ ىشىنە ەنىپ, جان-دۇنيەسى تاڭعاجايىپ كۇي كەشەدى.
جۇمىستان ازىراق تىنىستاعىسى كەلگەندەي بولعان ساتتەردە, شاعىن اۋلانىڭ ءتۇپ جاعىنداعى كارى ۇيەڭكىنىڭ جانىنداعى ساكى-ورىندىققا جايعاسىپ, تەمەكى شەگەدى. تەمەكىنىڭ ءتۇتىنىن شيراتا وتىرىپ الدەبىر ۇزاق-ۇزاق ويلارعا بەرىلۋ دە – ونىڭ الا-بوتەن داعدىسى. ۇزاق ويدىڭ دايەگى ءوزىنىڭ رۋحاني كاسىبى – كەسكىندەمە ونەرىندە تاڭداعان تاقىرىبى ادام مەن تابيعاتتىڭ ۇيلەسىمىنە كەپ سايادى....
بەيۋاقتا كەلگەن ويلاردان قاجىعان ءارى ءتۇن جارىمىنا دەيىن شەبەرحاناسىندا وتىرىپ, «شارىن قۇبىلىسى» تسيكلىنەن جازىلىپ جاتقان ءتريپتيحتىڭ سوڭعى كارتيناسىنىڭ شتريح-بوياۋلارىن دالدەۋمەن كوپ اۋرەلەنگەن ءمۇرسالىم سىلەسى قاتا قالجىراپ, ەسكى ديۆانعا قيسايعان كۇيى قالىڭ ۇيقىعا شومعان بولاتىن. تاڭ اتار-اتپاستان تىك قۇلاق كارى توبەت ءپرينتستىڭ الدەنەگە مازاسىزدانىپ قايتا-قايتا ءاۋپىلدەپ ۇرگەنى دە ونى سەلت ەتكىزبەدى. ساسكەگە تىرمىسا كەلگەن مەزگىلدە عانا مەڭ-زەڭ كۇيدە باسىن زورعا كوتەردى. ۇيقىدان ويانعان مەزەتتەگى قاشانعى داعدىسىنشا سيگارەتىن ىزدەپ ەدى, بوياۋدان ساعال-ساعال بولعان كونە دجينسي-شالبارىنىڭ قالتاسىنان قولىنا تەمەكىنىڭ قاۋدىرلاعان بوس قورابى ءىلىندى. تولىق سەرگي الماي, قاۋعاداي باسىن سالبىراپ, ۇيپا-تۇيپا اقبوز شاشىنىڭ شۇيدە تۇسى دۋدىراپ, شەكەسى قۇرىستانعان كۇيى سىرتقا شىقتى.
ۇيشىگىنەن اتىپ شىققان پرينتس قارعىباۋىنان بايلانعان ۇزىن شىنجىرىن سۇيرەتىپ, قۇيرىعىن بۇلعاڭداتىپ يەسىنە قاراي ارسالاڭداي ۇمتىلا ءتۇستى دە, اۋلانىڭ تۇكپىر جاعىنداعى ۇلكەن قويتاستىڭ ۇستىندە تۇمسىعىن قاناتىنىڭ استىنا تىعىپ, قورعالاپ وتىرعان جابايى قاز – وتۇيرەككە سەلت ەتە قاراپ, ىزالانا ىرىلدادى. اۋلا توڭىرەگىنە ءوزى عانا قوجالىق ەتەتىن تىك قۇلاق توبەت بۇل اراعا بوگدە جان يەسىنىڭ توسىننان كەلىپ كىرىككەنىنە نارازى ەدى. تاڭەرتەڭگىسىن ۇشىپ كەلگەننەن بەرى سول ورىننان مىزعىماعان سارىالا قاز تىك قۇلاق توبەتتىڭ جۇيكەسىن كادىمگىدەي-اق شيرىقتىرىپ بىتكەندەي.
ءمۇرسالىم تاڭ-تاماشا بولدى. جان-جاقتاعى كورشىلەردىڭ اۋلاسىنان اداسىپ كىرگەن ءۇي قۇسى ما دەپ ەدى اۋەلى, بىراق سىرتقى ءتۇر-تۇرقىن قولدىڭ اسىراندى ۇيرەك-قازىنا ۇقساتىڭقىرامادى. قاناتى, باۋىرى, قۇيرىعى – تۇتاس سارعىش قىزىل, باسى, موينى – اقشىل, قىزىل تۇمسىقتى, اياعى ۇيرەكتىكىندەي ونشا قىسقا دا ەمەس قۇستىڭ كەيپى قازعا دا, ۇيرەككە دە كەلىڭكىرەيتىن سياقتى ما, قالاي؟! جانە ءوزىنىڭ ادامنان ۇركىپ, ۇرگەلەكتەمەيتىنىن قايتەرسىڭ.
كۇن توبەدەن اۋعانشا قويتاستىڭ ۇستىنەن تاپجىلماعان سارىالا قاز ۇزاق قيىردان ابدەن قالجىراپ تالعان قاناتىنا دامىل بەردى. وقتا-تەكتە عانا ءدۇر سىلكىنىپ, موينىن قىلت-قىلت ەتكىزىپ اينالاسىنا قاراعىشتاپ قويعانى بولماسا, سول قالپىنان اينىمادى. ىزالى كوزدەرىنىڭ ءزارىن جاسىرماي, ۇنەمى ىرىلداۋمەن بولعان ماق ۇلىقتان عانا سەكەمى بار, ايتپەسە اۋىق-اۋىق وزىنە جاقىن كەلىپ, قاراعىشتاپ كەتىپ جۇرگەن ادامنان تونەر قاۋىپ-قاتەر جوق ەكەنىن تۇيسىكتەگەندەي, سارىالا قاز تىنىش اۋلانى كۇنۇزاعىنا قاننەن-قاپەرسىز پانالادى.
ءمۇرسالىم تاۋىق, ۇيرەك سياقتى ءۇي قۇستارىن ۇستايتىن قارسى بەتتەگى كورشىسى تاتار شالى عابدراحيمنان ءبىر توستاقتاي ارپا-جەم سۇراپ الىپ, سارىالا قاز وتىرعان تۇعىر-قويتاستىڭ قاسىنا شاشىپ تاستادى. شولدەسە ىشەر دەپ كىشكەنە شۇڭعىلشا ىدىسقا سۋ دا قۇيىپ قويدى.
يتاياعىنا ەكى-ءۇش مارتە اس قۇيىپ كەتكەنى بولماسا, كۇندەگىدەي ءبىر مەزگىل ەركەلەتىپ, مۇنى شىنجىردان بوساتۋ قاپەرىنە كىرمەگەن يەسىنە پرينتس ءمۇلايىم جالىنىشپەن قاراپ قانشا قىڭسىلاسا دا, نازارىن وزىنە اۋدارتا المادى. يەسى الگى قۇستىڭ ماڭايىن توڭىرەكتەي بەرگەسىن, توبەت ۇيشىگىنە كىرىپ بۇك ءتۇسىپ جاتىپ الدى.
ءوزىنىڭ ۇيرەنشىكتى ورنى – كارى ۇيەڭكىنىڭ ءتۇبىندەگى ساكى-ورىندىققا بارىپ اۋىق-اۋىق تەمەكى شەككەن ءمۇرسالىم, سارىالا قازدىڭ اۋلا ىشىندەگى جاڭا تىرشىلىگىنە كوز تاستاپ, سىرتتاي باقىلاۋمەن بولدى.
قويتاستىڭ اينالاسىندا شاشىلىپ جاتقان ارپانى تەرىپ جەپ, جەمساۋىن توعايتقان وتۇيرەك اياعىن بايپاڭداي ءبىر باسىپ,ەكى باسىپ, سەنەكتىڭ الدىنا باردى. سەنەكتىڭ الدىنداعى تابالدىرىققا شىعىپ, ەسىكتىڭ سىرتىنان دىبىس اڭدىعانداي باسىن وڭعا, سولعا بۇرىپ, ەلەڭ-قۇلاڭ ەتتى. سودان سوڭ, قاناتىن ءسال سەرپىپ, دەنە تۇرقىن قۇيرىعىمەن دەمەپ تابالدىرىقتان ىرعىپ تۇسكەن قۇس: «ە, بۇل ۇيدە تۇراتىن سەنبىسىڭ؟» دەگەندەي, موينىن قىلت-قىلت ەتكىزىپ ءمۇرسالىم جاققا قاراعىشتاپ قويدى.
ويدا جوقتا ۇشىپ كەپ قونعان قايداعى ءبىر قۇسقا بولا كۇندەلىكتى ۇيرەنشىكتى تىرشىلىگىنىڭ داعدىسىنان جاڭىلىپ, كوڭىلى بەي-بەرەكەت ەلەڭدەي بەرگەنىنە ءمۇرسالىمنىڭ ءوزى دە قايران.
سول كۇنى كەشقۇرىم ءۇي يەسى سارىالا قازدان كوز جازىپ قالدى. عايىپتان-عايىپ ۇشىپ كەلگەن قۇس اياق استىنان عايىپتان-عايىپ جوق بولدى.
«ە, سولاي بولسا كەرەكتى, – دەپ ۇيعاردى مۇرسالىم. – باۋىر باسقان ءوز مەكەنىنە قايتىپ ورالعان عوي, بايعۇس قۇس. بۇل ارانى پانالاۋعا ۇشىپ كەلمەگەن بولار-اۋ!؟ سۋى جوق, نۋى جوق جاداعاي جەردى نەعىلسىن ءتۇزدىڭ قۇسى؟!»
كەلەسى كۇنى ەرتەڭگىسىن ءمۇرسالىم ءوز كوزىنە ءوزى سەنبەي, تاعى دا تاڭ-تاماشا بولىپ اڭتارىلىپ قالدى. سارىالا قاز – وتۇيرەك سول كارى ۇيەڭكەنىڭ تۇبىندە, كەشەگى ورنىندا قورعالاپ وتىردى...
وسىلايشا كۇندە كەشقۇرىم الدەقايدا ۇشىپ كەتىپ, تاڭەرتەڭگىسىن ءمۇرسالىمنىڭ اۋلاسىنا ۇشىپ كەلۋ سارىالا قازدىڭ كۇندەلىكتى جاڭىلماس داعدىسىنا اينالا باستادى. قۇستىڭ مۇنداي تىرشىلىگىنە ءمۇرسالىمنىڭ دە كوزى ۇيرەنىپ الدى. ونىڭ بۇدان بىلايعى كۇندەلىكتى داعدىلى تىرشىلىگىنە, اۋلاسىنا عايىپتان پايدا بولعان قۇستى جەمدەپ اسىراۋدىڭ قامى قوسىلدى. ءبىر كۇنى ارنايى شارۋا قىلىپ, تاستاق بازارىنا بارىپ ءبىر قاپ ارپا ساتىپ الدى.
كورشىسى عابدراحيمنىڭ مۇنىڭ قۇستىڭ جەمىن تاسىپ, ابىڭ-كۇبىڭ بولىپ جۇرگەن تىرلىگىنە جىميا ك ۇلىپ:
– ە, ءمۇرسالىم, بۇ وتۋيراك-قاز سيزگا كەلىپ, باسىڭىزعا قۋنعان باق قۇس بولارعا كەراك, ءسىرا. وشۋعان بەك قۋانعايسيز. بۇدان ءاري كۇنداريڭيزدا جۋلىڭىز بولار, ميڭ ءبيلسام, – دەپ جاساعان ساۋەگەيلىگىن ول شەگىر كوز, اقشۇناق تاتار شالدىڭ قاشانداعى قالجىڭباستىعىنا سايعان.
ءبىر كۇنى كەشكىلىك استانادان قوڭىراۋ شالىپ, مۇنىڭ تىرلىگىنەن حابار العىسى كەلگەن كۇنايىم كۇيەۋىنىڭ اۋلاعا ويدا-جوقتا ءوزى ۇشىپ كەلىپ قونعان قاز تۋرالى ايتقانىنا:
– قوندىرعان قۇسىڭ قۇتتى بولسىن, ەندى جولىڭ اشىلار, – دەدى كەكەسىن ارالاستىرا مىرس ەتىپ كۇلىپ. – ەندىگى جەتپەگەنى ساڭعىرىعى ساسىعان قايداعى ءبىر قۇس ەدى, جاقسى بولعان ەكەن. كەلەسى اپتادا ارىسبەك قىزمەتىنىڭ ءبىر رەتتەرىمەن الماتىعا بارىپ قايتادى. بالانىڭ جاعدايىنا قارا, دالباسالاي بەرمەي.
ايەلىنىڭ قيت ەتسە كەكەپ, مىنەپ سويلەيتىنىنە ەتى ءولىپ كەتكەن ول قانشا ءمان بەرگىسى كەلمەسە دە, قۇسقا قاتىستى الگىندەي ايتقانى باسىندا زىڭىلداپ تۇرىپ الدى.
«اپىر-اي, ءا, بۇل, ءسىرا, شىنىمەن-اق تەگىن قۇس ەمەس شىعار, – دەپ كادىمگىدەي ويعا قالدى مۇرسالىم. – ايتپەسە مىنا عابدراحيم شالدىڭ نەمەسە, اسابالىق جاساپ تاپقان اقشاسىن كازينودا ۇتتىرۋدان كوز اشپايتىن الگى ءانشى, سەرىسىماق بەكمەتتىڭ اۋلاسىنا بارىپ نەگە قونباعان؟! ءبىرجولا ۇشىپ كەتپەي, ءبىزدىڭ اۋلاعا كەلىپ قوناقتاپ جۇرگەنى بەكەر ەمەس, قۇداي بىلەدى, بەكەر ەمەس...»
ءمۇرسالىمنىڭ سارىالا قازعا دەگەن ىقىلاسى ءوزىنشە ءبىر مانگە يە بولدى. بوياۋىنىڭ كەيبىر تۇستاعى شىنايى رەڭىن تابا الماي, قايتا-قايتا ورالىپ سوعىپ, ءساتتى بىتىرۋگە ارەكەت ەتكەن تريپتيحىنىڭ اقىرى ويداعىداي شىققانىن دا ول وسى قۇستىڭ ۇشىپ كەلۋىمەن بايلانىستىرىپ, ىشتەي ءوزىن وسىعان يلاندىرعىسى كەلدى.
العاش كورگەنىندە اتاقتى شارىن شاتقالىنىڭ ءون-بويى تۇنعان ءومىردىڭ سىرلى جۇمباعى, تابيعات قۇدىرەتىمەن مۇسىندەلىپ قالعان نەشەمە ءتۇرلى بەينەتاستا ارقيلى جاندى وبراز مەنمۇندالاعانداي اسەرىمەن باۋراعان ەدى ءمۇرسالىمدى. سودان بەرى اركەز ارنايى بارىپ, اپتالاپ, ايلاپ ءجۇرىپ, قاعازعا تۇسىرگەن, تۇنىپ تۇرعان بوياۋدىڭ رەڭىن جادىنا سىڭىرگەن ونىڭ بۇل ۇلكەن جۇمىستى جاساي باستاعانىنا ءبىرتالاي ۋاقىت وتسە دە, تۇتاستاي تياناعىن تابا الماي جۇرگەن بولاتىن. شىن مانىندە شارىن تاقىرىبى تاسقا اينالىپ, سويلەپ تۇرعان مىنا جاھاندىق بولمىس تۋرالى وزىندىك ءبىر ومىرشەڭ ويى بار شىعارماعا اينالۋعا ءتيىس دەگەن سۋرەتكەرلىك ىنتاسى اقىرى ءوز ءدىتتەگەنىنەن شىققانىنا ءمۇرسالىم ايرىقشا قۋاندى.
تريپتيحتىڭ سوڭعى نۇكتەسىن قويعان ول بۇل كۇندى ءومىرىنىڭ ەرەكشە ءبىر ءساتتى وقيعاسى دەپ سانادى دا, بىرەر ساپتىاياق سىرا ءىشىپ, كوڭىلىن سەرگىتۋدى ويلادى.
... كارى ۇيەڭكەنىڭ تۇبىندەگى ساكىدە قوناقتاپ وتىرعان سارىالا قاز قاقپا الدىندا الدەكىمنىڭ مۇرسالىممەن انتەك كوڭىلدەنە سويلەسىپ كەلە جاتقان دابىرا-دىبىسىنا ەلەڭدەپ, موينىن قىلتىڭ-قىلتىڭ ەتكىزدى.
– بۇل جەڭىسىڭدى, ەندى شەبەرحاناڭدا جۋامىز مۇرساعا! – بەكمەت جەلكەسىنە جالبىراي تۇسكەن ۇزىن شاشى ودان سايىن سوپايتقان سوپاق باسىن ءبىر شالقالاقتاتىپ قويدى. – مۇنداي وقيعا كۇندە بولا بەرمەيدى!..
كوشەنىڭ تومەنگى جاعىنداعى سىراحانادا باس قوسىپ اجەپتاۋىر قىزعان ءمۇرسالىم مەن بەكمەت كەش تۇسكەنشە گوي-گويلەۋمەن بولدى.
اۋلا يەسىنىڭ كۇندەلىكتى بەرتىن ءبىر توستاق ارپاسىن كۇتكەن سارىالا قاز سىرتقى تابالدىرىقتىڭ الدىنا كەلىپ, باۋىرىن جەرگە توسەپ جاتىپ الدى.
– ەھ, شىركىن, وسىنداي ءبىر باق قۇسى مەنىڭ اۋلاما كەلىپ قونسا عوي! –دەپ قيالداندى ازداپ ماسايا باستاعان بەكمەت. – قونسا عوي, شىركىن!..
– قونسا, «كازينودان جولىم بولار ەدى» دەگىڭ كەلەدى عوي, ءا, قۋ بالا!؟.. – ءمۇرسالىم كەزەكتى شيشانىڭ تۇبىندەگىنى ەكەۋىنە ءبولىپ قۇيىپ, بەكمەتكە ىرجيا قارادى. – ەرتەڭ سەنىڭ اۋلاڭا قاراي ۇشىرىپ جىبەرەيىن باق قۇسىن...
– تەك كازينودان عانا ەمەس, بارىنەن دە جولىم بولار ەدى, مۇرساعا. بارىنەن دە! ەشكىمگە كەرەگى بولماي, قاڭعىپ قالعان ءانشى بەكمەت بۇرىنعى جولىنا قايتىپ تۇسەر ەدى. قوشامەت-قۇرمەت, حالىققا تانىمال بولۋدىڭ باقىتى, ءبارى-ءبارى ءۇيىرىلىپ باسىما قايتا قونار ەدى-اۋ, بىلسەڭىز!..
بەكمەتتىڭ كوڭىلىندەگىنى شالا-مۇلا تۇيسىكتەگەندەي بولعان ءمۇرسالىم باسىن قايتا-قايتا يزەپ, ونى ماقۇلداعانداي كەيىپ تانىتتى.
– مىنە, مىنە, ەندى ءتۇسىندىڭىز. بىراق بۇل ءۇشىن اقشا كەرەك الدىمەن. ال اقشانى مىنا مەن ءوزىمنىڭ تىرلىگىممەن عانا تاۋىپ ءجۇرمىن, ءوزىمنىڭ تىرلىگىممەن, بىراق ءبارىبىر جولىم بولار ەمەس... مەنى قۇرتقان قارعىس اتقىر كازينو عوي, كازينو!.. ەگەر ءبىر رەت, بار-جوعى ءبىر رەت قانا ۇتسام, ءبىر-اق رەت جولىم بولسا, ادام ايتقىسىز بايىپ, وزىمە-ءوزىم كەلەر ەم-اۋ, ادام قۇساپ! وسىنداي باق قۇسى ماعان دا قونىپ, ءبىر-اق مارتە ساتتىلىك سىيلاسا عوي, ءشىركىن-اي!.. ەھ, شىركىن-اي, شىركىن-اي! قۇرىپ كەتكىر, ءومىر-اي!
قولىمەن بەتىن باسىپ, ەكى يىعى سەلكىلدەپ وڭكىلدەي جىلاعان بەكمەتتى قاپەلىمدە جۇباتۋدىڭ امالىن تاپپاي داعدارعان مۇرسالىم باسى سالبىراپ ءسال ءۇنسىز وتىردى دا, قولىن ءبىر سىلتەي سالىپ, ورنىنان تۇرىپ سىرتقى ەسىككە قاراي بەتتەدى.
جازعى ۇزاق كەشتىڭ جارىعى ءالى تولىق سەمە قويماعان, ءتۇن قويناۋى بۇركەمەلەنبەگەن قوڭىرقاي شاقتا ءدال تابالدىرىقتىڭ الدىندا تۇمسىعىن قاناتىنىڭ استىنا تىعىپ, قورعالاپ وتىرعان سارىالا قازدى كورگەندە مۇرسالىم ماستىعىنان ايىعىپ كەتتى.
– بۇگىن ۇشىپ كەتپەپسىڭ عوي, باق قۇسىم-اۋ! نەعىپ ۇشپاعانسىڭ, ا؟ – ءمۇرسالىم تاڭعالعان كۇيى قۇسقا قاراي قولىن سوزا ءتۇسىپ, قالت تۇرىپ قالدى. بۇگىن مۇنى دا جەمدەمەگەنى, پرينتستىڭ دە يتاياعىنا اس قۇيماعانى وسى ساتتە ەسىنە ساپ ەتە ءتۇستى. ۇيگە دەرەۋ قايتا كىرىپ, ءبىر توستاق ارپا الىپ شىققانشا, ءوتۇيرەك اۋلادان كۇندەگى ۇشىپ جۇرگەن باعىتىمەن شاتقالدىڭ اراسىنداعى كولگە قاراي قاناتىمەن سۋسىل قاعىپ, سامعاپ كەتە باردى.
ءمۇرسالىم اۋلانىڭ ورتاسىندا اڭتارىلىپ, كوڭىلى الەم-جالەم بولىپ, سامسوز تۇرىپ قالدى. «وسى جولى ءبىرجولا, بۇل اراعا ەندىگارى قايتىپ ورالماستاي بولىپ ۇشىپ كەتكەن شىعار. قۋانعان كوڭىلىن اششى سۋدىڭ بۋىمەن ەسىرتكەندى قاناعات تۇتار, تىرشىلىگى بەرەكەسىز, جولى بولماي جۇرگەن ادامنىڭ باسىنا باق قۇسى بولىپ جارىتپايتىنىن بىلگەسىن ۇشىپ كەتتىڭ-اۋ قاسيەتىڭنىڭ اينالايىن, قۇسىم-اۋ!»
كوڭىل سارايى جەلپىنىپ,ءساتتى باستالعان كۇننىڭ بۇلايشا كوڭىلسىزدەۋ تامامدالعانىنا ول كادىمگىدەي نالىدى. توزىعى جەتكەن ەسكى ديۆاندا وتىرعان كۇيى, جاقتاۋىنا باسىن قيسايتا سالىپ قاننەن-قاپەرسىز ۇيىقتاپ جاتقان بەكمەتتى يىعىنان ءارى-بەرى تۇرتكىلەپ وياتقىسى كەلىپ ەدى, ويانبادى....
... ويانسا, تالما ءتۇستىڭ شاڭقيما كۇنى تەسىرەيىپ تالماۋراعان كەز ەكەن. باسى قورعاسىن قۇيىپ قويعانداي, ءزىل باتپان. بەكمەت تۇرىپ كەتىپتى. شەبەرحانانىڭ ءىشى تەمەكىنىڭ ىسى مەن اراقتىڭ كەرمەك ارالاس جاعىمسىزداۋ كۇيىك يسىنە بىعىپ تۇر. ورنىنان ىرعالا تۇرىپ, كەۋدەسىن زورعا كوتەرىپ, ەسەڭگىرەگەن قالپى ەسىك الدىنا شىققانى سول ەدى, كارى ۇيەڭكىنىڭ تۇبىندەگى ساكى جاقتان «عاق-قۇر, عاق-قۇر» دەگەن سارىالا قازدىڭ تاماعىنان ءسال جىرتىلا شىققان دىبىسى قۇلاعىنا شالىندى.
«مىنە, عاجاپ! باق قۇسى قايتىپ ورالىپتى اۋلاعا, ءبىرجولا ۇشىپ كەتپەپتى». ءمۇرسالىمنىڭ كوڭىل-سارايى كەنەتتەن جايما-شۋاق كۇيگە بولەنىپ, جادىراپ سالا بەردى...
سول كۇنى ول «شارىن قۇبىلىسى» تريپتيحىن بەينەلەۋ ونەرى مۋزەيىندەگى ونەرتانۋشى, ەسكى تانىسى قۇرىشجانعا كورسەتۋدى ۇيعارىپ, قوڭىراۋ شالدى. ءمۇرسالىمدى تالانتتى, وزىندىك قولتاڭباسى بار كەسكىندەمەشى دەپ باعالايتىن ەدى ول.
– قايدا جوعالىپ كەتتى دەپ ويلاپ جۇرگەم, حابارلاسقانىڭ جاقسى بولدى, – دەپ قۇرىشجان مۇنىڭ شاقىرۋىن قۇبا-قۇپ الدى. – «يۋنەسكو» اياسىندا ۇلكەن حالىقارالىق كونكۋرس جاريالاندى, قازىر سوعان دايىندىق جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر, قازاقستان كەسكىندەمەشىلەرىنىڭ جاڭا سۋرەتتەرىن ىرىكتەۋ ءۇشىن ارنايى كوميسسيا قۇرىلعان, جاڭا جۇمىسىڭ ءساتتى شىقسا, سوعان ۇسىنىپ كورمەيمىسىڭ...
– الدىمەن مۇنى سەن كورۋگە ءتيىسسىڭ. لايىقتى دەسەڭ عانا ويلانىپ كورۋگە بولادى...
تريپتيحتىڭ قۇرىشجانعا ۇناعانى سونشالىق, بۇنى وسى بەدەلدى كونكۋرسقا جىبەرۋ جۇمىسىنا قولىنان كەلگەنشە كومەك بەرۋدى ءوز موينىنا الدى. ءمۇرسالىم بۇعان كادىمگىدەي مارقايىپ قالدى. حالىقارالىق كونكۋرسقا قاتىستى دەگەن اتاقتىڭ ءوزى كەيىن ءوزىنىڭ جەكە كورمەسىن ۇيىمداستىرۋعا دا جول اشىپ قالار دەگەن دامەدەن دە قۇر الاقان ەمەس ەدى.
سۋرەتشىلىك قارەكەتىندەگى وسىنداي از-مۇز ساتتىلىكتەرگە كوڭىلى وسكەن ءمۇرسالىم ءوز-وزىمەن وڭاشالانعان بۇيىعىلاۋ تىرلىگىنەن كادىمگىدەي سەيىلىپ, اۋلاداعى ونى-مۇنى تىرلىكپەن اينالىستى.
كارى ۇيەڭكەنىڭ كولەڭكەسىندەگى توزىعى جەتكەن ساكىنى جوندەدى.
جاز شىققالى تىم جاداۋ تارتىپ, بوكسەسى مايىسىپ, باسى سالبىراپ, ۇيشىگىندە سۇلق جاتا بەرەتىن ءپرينتستى قالانىڭ ءبىر شەتىندەگى ۆەتەرينارلىق ەمحاناعا اپارۋعا دا ءبىر كۇنىن ارنادى.
جەز مۇرتتى, كەكسەلەۋ ورىس ۆەتەرينار ءيتتى ولاي قاراپ, بۇلاي قاراپ, ەشقانداي اۋرۋى جوق دەگەن ۇيعارىم جاسادى.
– ءيتىڭىز ابدەن قارتايعان, بۇعان قولدان كەلەر ەشبىر شارا جوق. بايلاۋدا تۇرسا, بۇدان بىلاي قارعىباۋىن اعىتىپ, جاقسىلاپ تاماق بەرىپ, كۇتىڭىز. بالكىم, سوندا عانا بىرازعا دەيىن جۇرە تۇرار ەسىگىڭىزدىڭ كوزىندە سەرىك بولىپ...
بۇرىنعى قوجايىنى ساتقان ءۇيىنىڭ جۇرتىنا, مۇرسالىمگە تاستاپ كەتكەن بۇل يت وعان كادىمگىدەي-اق ەس ەدى. ءۇش جىلدان بەرى وزىنە سەرىك ءارى ۇيگە ادال كۇزەتشى بولعان ءتىلسىز ماق ۇلىقتىڭ ءمۇلايىم كەيپى ونىڭ جۇرەگىن ەرىكسىز شىم ەتكىزدى.
شىنجىردان بوسانعان پرينتس ۇيشىگىن تاستاپ, ءۇيدىڭ كىرە بەرىسىندەگى جايپاق اعاش تابالدىرىقتى وزىنە جاتىن ورنى ەتىپ الدى. و باستان ەكەۋىنىڭ جۇلدىزى جاراسپاعان سارىالا قاز بۇنىڭ ۇيشىگىنىڭ ماڭىنا مۇلدەم جۋىمايتىن ەدى, ول دا ەندى, نەگە ەكەنى, وسى جەرگە كەلىپ ءيتتىڭ قاسىنا كەلىپ قوناقتايتىن بولدى. جانە عاجابى, باق قۇسى بۇرىنعىداي كەشكە ۇشىپ كەتۋىن سيرەتىپ, ۇنەمى ءپرينتستىڭ توڭىرەگىنەن ۇزامادى.
ءمۇرسالىم قوس ماق ۇلىقتىڭ – قۇس پەن ءيتتىڭ بۇل ۇندەستىگىنە ەرىكسىز قايران قالدى. «تابيعاتتىڭ بۇل دا ءبىر ادام ساناسىنا ءبيمالىم تىلسىم-جۇمباعى بولار, – دەپ ويعا قالدى ءبىر ءسات – مۇسىركەۋ مەن اياۋشىلىق تۇيسىگى, ءسىرا, بۇلارعا دا ەرەكشە ءتان ەكەن-اۋ. عاجاپ!..»
اس ىشۋدەن قالىپ, ءبۇيىرى قابىسقان پرينتس ەكى-ءۇش كۇن بويى تاپجىلماي جاتىپ الدى. سارىالا قاز دا بۇل كۇندەرى ءيتتىڭ جانىندا جاتىپ, باۋىرىن كوتەرمەدى.
يتشىلىك تىرلىگىنىڭ سوڭعى مەزەتتەرىن تىم-تىرس ءمۇلگي كۇتكەن پرينتس سول ءتۇنى اقىرعى دارمەنىمەن تىرسەكتەرى تالتىرەكتەپ, سۇيرەتىلگەن كۇيى تابالدىرىقتان ۇزاپ, قاقپا سىرتىنان بىلايىراق شىعا بەرە, كوشەنىڭ ارعى بەت جيەگىنە جەتىپ ءجانتاسىلىم بولدى.
تابالدىرىقتىڭ الدىندا جەتىمسىرەپ جالعىز قالعان وتۇيرەك-سارىالا قاز تاڭ بوزارعانشا تاماعىن جىرتىپ, دامىلسىز «عاق-قۇر, عاق-قۇر» دەپ قيقۋلاپ شىقتى.
الدەنەگە تىنىشسىزدانىپ, جايسىز ۇيىقتاعان ءمۇرسالىم تاڭ سىز بەرە قازدىڭ قيقۋىنان سەلت ەتىپ ويانىپ كەتتى دە, كىرپىگى ىلىنبەي قويدى. توسەگىندە ءارى اۋناقشىپ, بەرى اۋناقشىپ جاتتى دا, كۇننىڭ ىلكىم شاپاعى تەرەزەدەن سىعالاي باستاعان كەزدە ورنىنان تۇرىپ, سىرتقا شىقتى.
ءيتتى اۋلانىڭ ىشىنەن ىزدەپ تابا الماي قاقپانىڭ سىرتىنا شىققان مۇرسالىمگە قارسى الدىنان عابدراحيم شال كەزىكتى. سارىلا قازدىڭ قيقۋى ونى دا ۇيىقتاتپاپتى.
– بۇ قۇس نيگا وسۋنشا قيقۋ سالاد ءديسام, انا ءيتتىڭ مەرتتيككانىن سيزيپ قيقۋلاگان ەكان دا, و, قۋدرات! ايتتىم عوي سيزگا, بۇ قاسيەتتى قۋس, تيگين ەمەس, قاسيەتتى قۋس! – تاتار شال قولىنداعى ۇزىن تاياعىمەن نۇسقاپ, كوشەنىڭ ارعى جيەگىندە ءولىپ جاتقان ءپرينتستى كورسەتتى. – جاقسى يت بولارعا كيراك, ۇيدەن ۋزاپ ءولىپتى...
– «جاقسى يت ولىمتىگىن كورسەتپەيدى», دەۋشى ەدى ءبىزدىڭ قازاقتا, سويتكىسى كەلىپ, بىراق ءال-دارمەنى جەتپەگەنى عوي بايعۇستىڭ. قايتەرسىڭ ەندى...
سارىالا قاز پرينتس جاتقان تابالدىرىقتىڭ ماڭىنان كەتپەي, بىرنەشە كۇن بويى ونى جوقتاعانداي تۇيسىكپەن سول جەردە قوناقتاپ, قورعالاپ ءجۇردى.
كۇن ارتىنان كۇن وتكىزۋمەن سىلبىر جۇرگەن مەزگىلدەرىنىڭ بىرىندە مۇرسالىمگە سوناۋ ەۋروپا تورىندەگى پاريجدەن سۇيىنشىلەتىپ, مۇلدەم كۇتپەگەن عاجايىپ جاقسى حابار جەتتى. حالىقارالىق كونكۋرستىڭ باس جۇلدەسىن العان قازاق سۋرەتشىسىنىڭ «شارىن قۇبىلىسى» تريپتيحى تۋرالى حابار تورتكۇل دۇنيەنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە تاراپ, مۇرسالىمنىڭ اتاعى باس-اياعى ءبىر-ەكى كۇننىڭ ىشىندە زورايىپ شىعا كەلدى. ءباسپاسوز, عالامتور ارنالارى بۇرىن-سوڭدى ەسىمى ءمالىم بولماعان جاڭا تالانتتىڭ كەسكىندەمە ونەرىندەگى عاجايىپ تۋىندىسىن ماداقتاۋمەن بولدى.
سول كۇندەرى تاۋ باۋرايىنداعى ۇلكەن قالانىڭ شەتىندەگى جاسىل شاتىرلى باكەنە ءۇيدىڭ اۋلاسىنا كەلىپ-كەتۋشىلەردىڭ تاسقىنى تولاس تاپپاي قويدى. جۋرناليستەر, كامەرا جانە تاعى باسقا اساي-مۇسەيلەرىن ارتىنعان تەلەارنالاردىڭ وكىلدەرى, كينوشىلار, كوپتەن بەرى ارالاسپاي جۇرگەن, ونىڭ بار- جوعىنان حابارسىز قالعان ءمۇرسالىمنىڭ كوپ دوستارى مەن اتاقتى ارىپتەستەرى كۇن قۇرعاتپاي دامىلسىز كەلۋمەن بولدى.
باقسا, بۇل ءوزىنىڭ ومىردە, ونەردە كىم ەكەنىن بىلمەي ءجۇرىپتى... ءمۇرسالىم سىندى تۋما تالانتتار ءجۇز جىلدا ءبىر تۋادى ەكەن... باقسا, ونىڭ كەرەمەت تالانت ەكەنى ونى تانيتىن جۇرتتىڭ بارىنە و باستان ءمالىم ەكەن!
ال جۋرناليستەردى مۇنداي شەدەۆر تۋدىرۋدىڭ سىرى نەدە, ونى قالاي جازدىڭىز, قانشا ۋاقىت جازدىڭىز, بۇرىن-سوڭدى نەلىكتەن جەكە كورمەلەرىڭىز بولماعان, بۇدان باسقا اتاقتى سۋرەتتەرىڭىز قاي مۋزەيدە تۇر دەگەن سياقتى ساۋالدار ىنتىقتىردى. نە دەسىن, ءبارىن دە قاز-قالپىندا ايتىپ بەردى. شەدەۆر تۋدىرام دەگەن وي ءۇش ۇيىقتاسا دا, تۇسىنە كىرمەگەنىن جاسىرمادى. جەكە كورمە جاساۋ ءۇشىن اركىمدەرگە بارىپ, باس ءيىپ جۇرگىسى كەلمەگەنىن دە بۇكپەي اشىق ايتتى. بۇل جاۋاپ رەپورتەرلەرگە ۇنامادى. ولاردىڭ سۋرەتشىدەن كۇتكەنى سەنساتسيالىق پافوس ەدى. «بارىم وسى, – دەدى قىلقالام يەسى. سەندەر ءۇشىن جەلپىنىپ وتىرىك سويلەي المايمىن».
كۇيەۋىنىڭ اتىن شىعارىپ جاتقان ەل اۋزىنداعى جاڭالىق حابارعا سەنەرىن دە, سەنبەسىن دە بىلمەگەن كۇنايىم استانادان جەدەلدەتىپ ۇشىپ كەلدى. ءجاي كەلگەن جوق, الىستاعى, جاقىنداعى وسى قالاي دەگەن اعايىن-تۋىستى حاباردار ەتىپ, قۋانىشتارىن بولىسۋگە شاقىرا كەلدى.
ءمۇرسالىم ايەلىنىڭ توي جاسايمىن دەپ جەلىككەنىنە ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى بولدى.
– ومىرىندە ءولىپ-تالىپ قولى جەتكەن ءبىر بولماشى جەتىستىگى ەكەن, تىراشتانۋىن قارا بايعۇستىڭ دەپ الدىمەن سول اعايىندارىڭ تابالايدى. دابىرا-شۋ عىپ توي جاسايتىن بولساڭ, مەنسىز ءوزىڭ جاسا. مەن كەتىپ قالام, قالادا بولمايمىن...
– وماي-اي دەگەن, بۇل قارسى بولادى ەكەن, كەتىپ قالادى ەكەن ۇيالىپ, ەندى قايتتىك؟! – دەپ مىرس-مىرس ك ۇلىپ كەكەتكەن ايەلىنە قولىن جۇلقىنا ءبىر-اق سىلتەگەن ءمۇرسالىم ەسىكتى تارس جاۋىپ شىعىپ كەتتى.
كارى ۇيەڭكىنىڭ تۇبىنە بارىپ, اسىقپاي وتىرىپ تەمەكىسىن تۇتاتقان ول, وسى كۇندەرى ءوزىنىڭ ابدەن قالجىراعانىن سەزگەندەي بولدى. كوڭىلى تۇسپەگىر الدەنەگە ورنىقپاي-اق قويدى. وزىنە, باس جۇلدەنى ۇكىلەگەن كارتيناسىنا قاتىستى ايتىلعان سوزدەردىڭ ءبارى مۇنىڭ ادام رەتىندەگى تابيعي مىقتىلىعىن سىناۋ ءۇشىن جاسالعان الدەكىمدەردىڭ قاساقانا ارەكەتىندەي كورىندى. بالكىم, داڭقتى بولۋعا دا ادامنىڭ ەرەكشە كۇش-جىگەرى قاجەت شىعار, ال مەن سول ەرەكشەلىكتەن ادا-كۇدە تازا بوپ جارالعان پەندەمىن. سول ءۇشىن نەگە زارداپ شەگۋىم كەرەك؟! وسى جۇرتتىڭ مەنەن الا الماي جۇرگەن ەسەسى بارداي, جان-جاقتان انتالاۋى نەلىكتەن. الگى ءبىر شيكى بوزوكپە, ءوزىڭىز جونىندە شىن سويلەمەي, جۇرتقا كەرەك ءسوزدى ايتۋىڭىز كەرەك دەپ اقىل ۇيرەتەدى ماعان. ال پارىقسىز قاتىننىڭ سيقى مىناۋ. مەنەن كۇدەرىن ءۇزىپ, بالانى ساعالاعان اقىلسىز نەمە الىپ-ۇشىپ جەتىپ كەپتى. توي جاساماقشى. بوس تىرلىكپەن ساندالعان بەيشارالار. ءجا, جەتتى. سولارعا بولا باس قاتىرۋدىڭ ءجونى بولماس. ونان دا بەكمەتتى ەرتىپ سىراحانادان ەكى-ءۇش ساپتىاياقتان تارتىپ جىبەرگەننەن ارتىق ەشتەڭە جوق!
ۇيقىدان باسى ءىسىپ, كوزى قانتالاعان بەكمەت ءمۇرسالىمنىڭ سىراحاناعا شاقىرعانىنا بالاشا قۋاندى. شولاقجەڭ تار جەيدەسىن قۋشىق يىعىنا تىرىستىرا كيىپ, ساندالشاسىن جالاڭ اياعىنا ءىلىپ الىپ, مۇنىڭ سوڭىنان ىلەسىپ جۇرە بەردى.
سىرانىڭ ەكى ساپتاياعىن بىرىنەن سوڭ ءبىرىن سىمىرگەن بەكمەتتىڭ ماڭدايى تەرشىپ, كوزى دەمدە جايناپ شىعا كەلدى.
– ءاي, دەگەنمەن دە جارادىڭ سەن! كىم ەكەنىڭدى دالەلدەدىڭ. انا باق قۇسى ساعان كەپ بەكەر قونباپتى. مالادەس, مۇرساعا! – دەپ ەلىرە بەرگەنى سول ەدى, ءمۇرسالىم وعان اجىرايا قاراپ, شالت قيمىلمەن ءبۇرىپ, ونى جاعادان الدى.
– ءوي, سەن-ن, نەمەنە جىندانعانبىسىڭ ءوزىڭ! – دەپ قاپەلىمدە ساسقالاقتاپ قالعان بەكمەت ءوڭ-ءتۇسى بوزارىپ شىعا كەلدى.
– مەن سەنى سىراعا كىم ەكەنىمدى ايتقىزۋ ءۇشىن شاقىرعام جوق, وسىنى ۇق, يگرومان نەمە!..
– كىم «يگرومان», نە دەپ ساندالاپ تۇرسىڭ ءوزىڭ! بۇيتكەن سىراڭنىڭ تاپ اكەسىنىڭ اۋزىن...
جانى كۇيىپ كەتكەن ءمۇرسالىم ءون-بويىن كەنەت كەرنەي جونەلگەن اشۋدى يگەرە المادى. مۇرنىنان ساۋلاعان قاننان بەكمەتتىڭ تار جيدەسىنىڭ ءوڭىرى قىپ-قىزىل بولدى. اراشاعا تۇسكەندەر ەكەۋىن ەكى جاققا ايىرىپ جىبەردى.
– جولى بولماعان سورلى بوياۋشى. قاراي گور ءوزىنىڭ كۇشەيۋىن. اتاعىڭ شىقپاي ءجۇر ەكەنسىڭ عوي...
ءمۇرسالىم ونىڭ بايبايلام سالىپ, قاتىنشا باجىلداعان داۋسىن ەستىگىسى كەلمەي قۇلاعىن باسىپ, موينىن بۇرماستان كەتە باردى.
توسەگىنە كەلىپ سۇلق ءتۇسىپ جاتىپ, تۇلا-بويى قالتىراپ, بىرازعا شەيىن ءوز-وزىنە كەلە المادى. ءسويتىپ جاتىپ جۇيكەسى ابدەن قالجىراعان ول كەش بويى, تۇنىمەن تۇياق سەرىپپەستەن, قالىڭ ۇيقىعا باس قويدى.
ال تاڭەرتەڭگىسىن كۇنايىم تۇر-تۇرلاپ دىگىرلەمەگەندە تاپا-تال تۇسكە شەيىن ويانا قويۋى دا نەعايبىل ەدى.
شاي ۇستىندە ايەلى:
– انا اسىراندى قۇسىڭ ساڭعىرىپ, اۋلانىڭ ءىشىن ابدەن ءبۇلدىرىپتى, كەشە كەش بويى اۋلا تازالادىم, – دەدى قۇددى ءبىر ۇلكەن شارۋا تىندىرعانداي ەكپىنمەن. – قاراماعانسىڭ ءتىپتى. يت تە وسىنىڭ ساڭعىرىعىن جەپ, ۋلانىپ ولگەن عوي, مەن بىلسەم...
ءمۇرسالىم تىرس دەمەدى. ايەلىنىڭ ءسوزىن مۇلدەم ەستىمەگەن ادامداي, شايىن اسىقپاي سوراپتاي بەردى.
– ەندى اۋلاعا ساڭعىمايتىن بولادى, – دەدى كۇنايىم, تاعى دا ءبىر اڭگىمەنىڭ شەتىن شىعارىپ. – عابدراحيم كورشىنىڭ ارتىق ءبىر تور ۇيشىگى بار ەكەن, سونى ارزانعا ساتىپ الىپ, ىشىنە قاماپ قويدىم باق قۇسىڭدى. ءبىر جاعىنان, ۇشىپ كەتپەيتىن بولادى, كىم بىلگەن, كۇز جاقىنداپ قالدى, ءتۇزدىڭ جابايى قۇسى ۇشىپ تا كەتۋى مۇمكىن عوي!..
– نە دەدىڭ, سەن قاتىن! – دەپ بار داۋسىمەن زىرك ەتىپ, ورنىنان اتىپ تۇرعان ءمۇرسالىم القىن-جۇلقىن ەسىككە قاراي ۇمتىلدى. – تورعا سەنى قاماۋ كەرەك, قۇستى ەمەس, سەنى, سەندەيلەردى!..
ءوزى بىلەتىن ءمۇرسالىمنىڭ بۇلايشا توسىن مىنەز كورسەتكەنىن ءومىرى كورمەگەن كۇنايىم, ءتىلى بايلانىپ, مەڭىرەيگەن قالپى ەسەڭگىرەپ وتىرىپ قالدى. بۇل بۇرىنعى ءمۇرسالىم ەمەس, باسقا ءمۇرسالىم ەدى...
اۋلانىڭ كوزدەن تاسا ءبىر تۇكپىرىنە ورناتىلعان تور ۇيشىكتىڭ ەسىكشەسىن قيراتا-ميراتا, توپساسىمەن قوسا ج ۇلىپ العان ءمۇرسالىمنىڭ انتەك شالت قيمىلىنان سەكەم العان وتۇيرەك-سارىالا قاز ۇرگەلەكتەپ, بۇرىشتان-بۇرىشقا تىعىلدى.
– شىعا عوي, باق قۇسى, شىعا عوي ءوزىڭنىڭ بۇرىنعى ەركىندىگىڭە, مىنەكەي جولىڭ اشىق!..
قامالعان تور-قاپاستان قۇس ەمىن-ەركىن ۇركەكتەمەي شىقسىن دەپ ءمۇرسالىم كارى ۇيەڭكىنىڭ كولەڭكەسىندەگى ساكىگە قاراي كەتتى.
وتۇيرەك-سارىالا قاز تور ۇيشىكتى تاستاپ ەركىندىككە شىققانىمەن, اۋلا ىشىندەگى كەڭىستىككە بۇرىنعىداي ەمەس, بويىن ۇيرەتە المادى. قويتاستىڭ ۇستىنە جايباراقات بارىپ قورعالاپ وتىرسا دا, كەشە ءوزىن تورعا قاماعان, بۇل اۋلاعا جات, بوگدە جان تاعى دا بۇعان تاياپ كەلىپ قالارداي, سەلت ەتىپ ءۇرگەلەكتەي بەردى. تىپ-تىمىق, مامىراجاي تىنىشتىقتىڭ بازباياعى كەنەۋى كەتىپ, اۋلا ءىشى الدەنەگە قۇلازىپ تۇردى.
* * *
وتۇيرەك ەندىگى ءبىر مەزەتتە ءدۇر سىلكىنىپ قالىپ, قاناتىن بىرەر قومداي ءتۇسىپ, اۋەگە سۋسىل قاعىپ كوتەرىلە بەردى. تەمەكىسىن شەگىپ, ءوز-وزىنەن تىنىپ, ويعا باتقان مۇرسالىمگە عانا قوش-قوش دەگەندەي, اۋلانىڭ, كارى ۇيەڭكىنىڭ ۇستىنەن ءبىر اينالىپ ۇشتى دا, تامىز اسپانىنداعى بۇلتسىز, كوگىلدىر ۇلى كەڭىستىكتىڭ اياسىنا قاراي سامعاي جونەلدى.
... باق قۇسى باسىنان ءبىرجولا ۇشىپ كەتكەنىن بۇكىل بولمىسىمەن, جان-تولقىنىسىمەن سەزگەن سۋرەتشى مۇرسالىم ءوزىنىڭ ءومىردەن جولى بولماي ءجۇرگەنىنە وسى ءبىر ساتتە العاش رەت بالاشا قامىقتى.
ال وتۇيرەك-سارى الا قاز بولسا, سول كەتكەننەن جاپادان-جالعىز ۇزاق ۇشتى. مەيىربان, ايالى مەكەندەردى ىزدەپ, قاناتى تالعانشا ۇزاق ۇشتى...
ءمادي ايىمبەتوۆ.