رەسەي استاناسىنداعى مەتروستانتسيالاردىڭ بىرىنە قازاقستاندىق اتاۋ بەرۋگە قول جەتكىزۋ ەل باسشىلىعىنىڭ تاپسىرماسىمەن قولعا الىنعان, سوڭعى جىلدارى قازاقستان ەلشىلىگى دايەكتى ءجۇرگىزىپ وتىرعان ماقساتتى ىستەردىڭ ءبىرى. قازاقستاندىقتاردىڭ وسى وتانشىل باستاماسى ماسكەۋ باسشىلىعى تاراپىنان دا لايىقتى تۇسىنىستىك تابۋدا. نىسانالى باعىتتاعى ىلگەرىلەۋشىلىك دەپ تاياۋدا بەلگىلى بولعان ءبىر جاقسى حاباردى ايتۋعا بولادى. ياعني, ماسكەۋ مەتروسىنىڭ زاموسكۆورەتسك جەلىسى بويىنشا سالىنىپ جاتقان ءبىر ستانتسياعا «الماتى» (الما-اتينسكايا) اتاۋىن بەرۋ تۋرالى قالا باسشىلىعىمەن الدىن الا ۋاعدالاستىققا قول جەتتى. بولاشاق ستانتسيا قالانىڭ وڭتۇستىك شىعىسىنداعى الماتى كوشەسىنە تاياۋ, «دومودەدوۆو» اۋەجايى باعىتىندا ورنالاسقان. باس جوسپارعا سايكەس «الماتى» مەتروستانتسياسى 2012 جىلى پايدالانۋعا بەرىلۋگە ءتيىس.
1935 جىلى اشىلعان ماسكەۋ مەتروسى رەسەي استاناسىنداعى كولىك جۇيەسىنىڭ جۇرەگى دەسە بولادى. قازىر مەترونىڭ جالپى قالالىق جولاۋشى تاسىمالىنداعى ۇلەسى 56 پايىزعا تەڭ. ونىڭ راديۋستى-ساقينالى قۇرىلىمى بويىنشا توسەلگەن بولات جولدى بويلاعان جۇردەك پويىزدار ورتا ەسەپپەن كۇن سايىن جەتى ميلليون, ال جۇمىس كۇندەرى توعىز ميلليونعا دەيىن جولاۋشىنى ورتالىقتان قالا شەتىندەگى ايماقتارعا جانە شەتكى اۋدانداردان قالا ورتالىعىنا جىلدام جەتكىزەدى. دەرەك كوزدەرىنىڭ مالىمەتىنشە, كولىك قوزعالىسىنىڭ جەدەلدىگى, جالپى كولەمى جانە سەنىمدىلىگى جاعىنان ماسكەۋ مەتروسى الەمدە ءبىرىنشى ورىندا تۇر.
ماسكەۋ قالالىق زاڭناماسىندا اۋماقتىق بىرلىكتەرگە, كوشەلەرگە, مەتروستانتسيالارىنا اتاۋ بەرۋدى بەلگىلى ءبىر ساراپتامادان وتكەننەن كەيىن ماسكەۋ ۇكىمەتى جانىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان ءجۇزەگە اسىراتىنى جازىلعان. بۇل اتاۋلار قازىرگى زامانعى ورىس ادەبي ءتىلىنىڭ ءسوزجاسام, ايتىلۋ تالاپتارىنا ساي كەلىپ, ستيليستيكالىق نورماسىنا جاۋاپ بەرە الاتىن, ەكىۇشتى ماعىنا تۋدىرمايتىن بولۋى كەرەك. ەڭ باستىسى – مەتروستانتسيالارىنىڭ اتاۋى جەر ۇستىندەگى وبەكتىلەردىڭ اتاۋىمەن ۇندەسىپ, قالانىڭ تاريحي جانە مادەني وزىندىك ەرەكشەلىگىن بەينەلەۋى قاجەت. جەر-سۋ اتتارىن بەلگىلەۋ كەزىندە سول ماڭايدا تۇراتىن حالىقتىڭ قوعامدىق
پىكىرى قاتاڭ ەسكەرىلەتىنى جانە ءبىر شەشۋشى فاكتور بولىپ سانالادى. سول سياقتى مەتروستانتسيا اتاۋى بەلگىلى ءبىر مەملەكەت ەسىمىن تۇتىنا المايدى جانە ونى كەڭەستىك كەزەڭدەگىدەي ءماسكەۋدىڭ جەكەلەگەن بەلگىلى ادامدارىن, رەسەيدىڭ جانە شەتەلدىڭ ازاماتتارىن ەستە قالدىرۋ ءۇشىن پايدالانۋعا بولمايدى. ماسكەۋ مەتروستانتسيالارىنىڭ جاڭا تالاپقا ساي توقسانىنشى جىلدارى «چيستىە پرۋدى», «لۋبيانكا», «ۆوروبەۆىە گورى», ت.ب. بولىپ وزگەرگەنى, ال جاڭا ستانتسيالاردى نەگىزىنەن تاريحي-گەوگرافيالىق ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى اتاۋ ءداستۇرى قالىپتاسقانى سوندىقتان. بولاشاق «الماتى» ستانتسياسىنىڭ الماتى كوشەسىنە جاقىن جەردە بولاتىندىعىنىڭ وسىنداي سەبەبى بار.
ماسكەۋدىڭ وڭتۇستىك اكىمشىلىك وكرۋگىندەگى قالاىشىلىك مۋنيتسيپالدىق قۇرىلىم – براتەەۆو («الماتى» ستانتسياسىنىڭ قازىرگى جوبالىق اتاۋى) اۋدانىنا قارايتىن الماتى كوشەسى 1985 جىلى قازاقستان استاناسىنىڭ قۇرمەتىنە قويىلعان. كوشە بويىنا بىرنەشە مۋنيتسيپالدىق-اكىمشىلىك مەكەمەلەرمەن قاتار, كوپتەگەن قوعامدىق-الەۋمەتتىك وبەكتىلەر, فيرمالار, دۇكەندەر, بالا- باقشالار, ەمحانالار, ورتا مەكتەپ, شاشتاراز, ت.ب. ورنالاسقان.
ماسكەۋدە ەل اتىمەن اتالاتىن, 1952 جىلى اشىلعان ءبىر عانا «بەلورۋسسكايا» مەتروستانتسياسى بار. ونىڭ ءمارمار پاننولارى وسى ەلگە قاتىستى تاقىرىپتاردى بەينەلەيدى. اتالعان ستانتسيانى جوبالاۋعا, سالۋعا قاتىسقان ءۇش ادام كەزىندە سول زاماننىڭ دارەجەلى اتاعى – ستاليندىك سىيلىققا يە بولعان ەكەن.
ارينە, ماسكەۋ مەتروپوليتەنى بويىنشا وتكەن ءداۋىردى بەينەلەيتىن جەكەلەگەن ۇعىم-سوزدەر («كومسومولسكايا», «ماركسيستسكايا», ت.ب), ورىس تاريحىندا ورنى بار دارا تۇلعالار قۇرمەتىنە قويىلعان («تۋرگەنەۆسكايا», «ماياكوۆسكايا», «پۋشكينسكايا», ت.ب.) اتاۋلار كەزدەسەدى. بىراق بۇلار كوپ جاعدايدا سول ماڭايداعى بۇرىننان بار كوشەلەرگە, داڭعىلدارعا, ت.ب. وسىنداي جەرۇستى وبەكتىلەرىنە بايلانىستى اتالعان. ال ەلارالىق قارىم-قاتىناس تۇرعىسىنان العانداعى بايلانىستار نەگىزىنەن «كيەۆسكايا», «ريجسكايا», «ۆارشاۆسكايا», «پراجسكايا», «ريمسكايا», «براتيسلاۆسكايا» بولىپ كەلەتىن قالالار اتىمەن اتاۋ باعىتىمەن ورنىققان.
مىسالى, 1954 جىلى اشىلعان «كيەۆسكايا» ستانتسياسىنىڭ بەزەندىرىلۋى ورىس جانە ۋكراين حالىقتارى دوستىعى تاقىرىبىنا ارنالعان. 1958 جىلى اشىلعان «ريجسكايا» ستانتسياسىنىڭ ساۋلەتتىك جوباسىن ريگالىق ساۋلەتكەرلەر جاساعان. مۇندا ريگا زاۋىتتارىندا ازىرلەنگەن كەراميكا بارىنشا كوپ پايدالانىلىپ, ارلەۋ جۇمىستارىن لاتۆيا شەبەرلەرى جۇرگىزگەن. 1969 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن «ۆارشاۆسكايا» ستانتسياسىنىڭ اتى ايتىپ تۇرعانداي, ونىڭ ىشكى بەزەندىرىلۋى ۆارشاۆا قالاسىنىڭ كەسكىندى بەينەلەرىمەن ۇشتاسادى. 1985 جىلى ىسكە قوسىلعان «پراجسكايا» ستانتسياسىنىڭ كوركەمدىك-ساۋلەتتىك بەزەندىرىلۋىن چەح شەبەرلەرى جۇرگىزسە, قۇرىلىس جۇمىستارىن كەڭەستىك جانە چەحوسلوۆاك مەترو سالۋشىلارى بىرلەسىپ اتقارعان.
توقسانىنشى جىلداردىڭ ورتا شەنىندە تاعى ەكى ستانتسيا پايدا بولدى. ونىڭ ءبىرى – 1995 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن «ريمسكايا» ستانتسياسى. ستانتسيانىڭ بەزەندىرىلۋ جۇمىستارىنا يتاليالىق ءساۋلەتشىلەر قاتىسقان. كوركەمدەۋ ىسىندە ريم قالاسىنىڭ كوزگە ءتۇسەر كورىنىستەرى كوبىرەك قامتىلعان. ال 1996 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان «براتيسلاۆسكايا» ستانتسياسى رەسەي-سلوۆاك دوستىعى قۇرمەتىنە اشىلعان. بەزەندىرىلۋ بارىسىندا براتيسلاۆاداعى بايىرعى قورعان, بەكىنىس, قامال سۋرەتتەرى پايدالانىلعان.
ءساتىن سالسا, بۇل ساپقا «الماتى» ستانتسياسى دا قوسىلىپ قالۋى مۇمكىن. قازاقستان ەلشىسى زاۋىتبەك تۇرىسبەكوۆ مەتروستانتسيا ماسەلەسىن ماسكەۋ قالاسى باسشىلىعىنىڭ نازارىنا تۇراقتى ۇسىنۋمەن كەلەدى. بۇعان دەيىن مۇمكىن بولاتىن نۇسقالار رەتىندە ماسكەۋ مەتروپوليتەنىنىڭ جۇمىس ىستەپ تۇرعان ستانتسيالارىنىڭ ءبىرىن, نە الداعى جىلدارعا جوبالانىپ, سالىنىپ جاتقان ستانتسيالار اراسىنان بىرەۋىن «قازاقستان» دەپ اتاۋ جايى قاراستىرىلىپ, بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ۋاعدالاستىققا دا قول جەتىپ قالىپ ەدى. ءمۇمكىن بولاتىن جولداردى سارالاپ, ماسكەۋ زاڭناماسىنىڭ مەتروستانتسياعا اتاۋ بەرۋمەن بايلانىستى قالىپتاسقان ورتاق تالابىن ەسكەرە كەلگەندە, ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابۋدىڭ بۇگىنگى تاڭداعى وڭتايلى جولى «الماتى» اتاۋى ەكەندىگى بايقالىپ وتىر.
ماسكەۋلىكتەر وسىمەن بايلانىستى الماتى مەتروسىنىڭ ءبىر ستانتسياسىنا «ماسكەۋ» اتاۋىن بەرۋ جونىندە تىلەك بىلدىرۋدە. بۇل الماتى قالالىق ءماسليحاتىنىڭ قۇزىرەتىندەگى ماسەلە. بىلايشا ايتقاندا, ماسكەۋدەگى «الماتى» ستانتسياسىنىڭ اشىلۋى الماتىدا «ماسكەۋ» ستانتسياسىنىڭ پايدا بولۋىمەن تىعىز بايلانىستى.
الماتىداي ارۋ قالانىڭ ەسىمى كۇن سايىن بىرنەشە ميلليونداعان جولاۋشى ءجۇرىپ-تۇراتىن ءماسكەۋ مەتروسىندا ءبىر جارىم مينۋت سايىن اتالىپ جاتسا, بولاشاق ستانتسياسىنىڭ ىشكى بەزەندىرىلۋى قازاق حالقىنىڭ تۇرمىس-ءتىرشىلىگىمەن, قازاقستاننىڭ جەتىستىكتەرىمەن بىرگە ءورىلسە, ءتورتكۇل دۇنيەگە تانىمال بولعان ەلىمىزدىڭ جاقسى اتاق-داڭقى مىڭ سان جولاۋشى ءجۇرەگىنە بۇرىنعىدان دا تەرەڭىرەك سىڭىرىلە بەرمەي مە؟ سول سەبەپتى, ورايى كەلىپ تۇرعان ءىستى ورتا جولدا قالدىرماي, اتالعان ماسەلەنىڭ ءوز ەلىمىزگە قاتىستى جاعىن جىلدامىراق جۇزەگە اسىرعان ءجون بولار ەدى.
سەرىكقالي بايمەنشە, «ەگەمەن قازاقستان» – ماسكەۋدەن.