جەزقازعاننان ەسكەن جىلى لەپ

ايماقتى دامىتۋدىڭ جاڭا جوباسىنان ءۇمىت ۇلكەن

قايراتتى قالامگەر مەدەۋ سارسەكە اعامىز «قازاقتىڭ قانىشى» كىتا­بىندا جازعانىنداي, 1936 جىلدىڭ شىلدە ايىندا كەڭگىردىڭ ناۋشاباي اتا­لاتىن تومەنگى سالاسىندا وتىرعان بەكبولات اۋىلىنىڭ ۇلكەن-كىشىسى ءۇي سىرتىنان ەستىلگەن اۆتوموبيل گۇرىلىنە ەلەڭدەسىپ ەسىك الدىنا جۇگىرىپ شىعادى. سويتسە, كىشكەنە فورديگىن زىر قاقتىرىپ تاعى دا ساتباەۆ كەلىپ قالىپتى. قاسىندا ءبىر توپ كىسى بار ەكەن. ءبىرازدان بەرى كوزتانىس جان بۇل دوڭەسكە, بيىك جارقاباقتىڭ ۇستىنەن قالا سالىناتىنىن ايتادى. ۇلى عالىمنىڭ شولەيت ايماقتىڭ بولاشاعىن كورەگەندىكپەن بولجاپ, ىرگەلى ءوندىرىس وشاعىنا اينالدىرعان جەزقازعان اتاق-داڭقى سودان بەرى الىسقا ايان. ەلىمىز بويىنشا وندىرىلەتىن مىس سىمى كولەمىنىڭ – 99, شاقپاق مىستىڭ – 95, تۇيىرشىك كۇمىستىڭ – 80, تۇيىرشىك التىننىڭ – 32, مىس كەنى ءوندىرىسىنىڭ 88 پايىزى وسى ءوڭىر ۇلەسىنە تيەسىلى ەكەندىگى العا تارتىلعاندا ونىڭ ەكونوميكاداعى ورنى بولەكتىگى ايقىن اڭعارىلارى حاق. البەتتە, مۇنىڭ ءوزى تابيعي بايلىققا بايلانىستى سالماق. الايدا ول شەكسىز ەمەستىگى ءمالىم. مىس كەنى قورىنىڭ تاياۋداعى 15-20 جىلعا عانا جەتەتىنىنە ماماندار ءبىر الاڭداسا, تىنىس-تىرشىلىكتەرى سوعان قابىسقان جۇرتشىلىققا قوسا قوبالجۋ تۋعىزا باستاعانىن جاسىرۋعا بولمايدى. جاعداي شىنىمەن اۋىر ما؟ تونگەن تىعىرىقتىڭ الدىن الار شارا بار ما؟ كوپشىلىكتىڭ كوكەيىن تەسكەن ماسەلە توڭىرەگىندە ءبىز جەزقازعان قالاسىنىڭ اكىمى بەرىك ابدىعالي ۇلى جانە «جەزقازعانتۇستىمەت» ءوب باس ديرەكتورى تالعات احانوۆپەن اڭگىمەلەسۋدى ءجون كورگەنبىز.   اسۋ الاسارمايدى قالا باسشىسى بەرىك ابدىعالي ۇلىنىڭ ەسىمى كوپشىلىككە تانىمال. سايا­ساتتانۋشى رەتىندە قالىپتاسقان ازاماتتىڭ اكىمدىك قىزمەتىندەگى بەلسەندىلىگى دە ولقى ەمەستىگى ۇلىتاۋدان بايقالسا, ەندى جەزقازعانداعى كوز قۋانتار ءىس جەتەرلىك. سونىڭ ەڭ كوكەيكەستىسى ايماقتىڭ الداعى تاعدىرىنا قاتىستى ماسەلە. ءبىزدىڭ سۇحباتىمىزدىڭ ماقساتى سونى كەڭىرەك ءبىلۋ بولدى. – جەزقازعاندىقتاردى تولعاندىر­عان ماسەلەلەردى شەشۋ جولىندا قانداي قادامدار جاسالىپ جاتىر؟ اڭگىمەنى وسى باعىتتاعى شارۋالاردان باستاساق. – ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ ارقاۋى ال­دىمەن وندىرىسكە نەگىزدەلگەنىن بىلەسىزدەر. ال وعان باستى وزەك مينەرالدى شيكىزات كوزى ەكەنى بەلگىلى. جاسىراتىنى جوق, جەر قويناۋى بايلىعى جىلدان-جىلعا سەلدىرەپ بارادى. بۇل ءبارىمىزدى قاتتى ويلان­دى­رىپ وتىرعان جاعداي. وسىعان بايلا­نىستى قيىندىققا تاپ بولماۋدىڭ قامى كۇنى بۇرىن قولعا الىنۋدا. وبلىس اكىمى سەرىك احمەتوۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ايماق­تى دامىتۋدىڭ 10 جىلعا ارنالعان كەشەندى جوباسى جاسالىنىپ, جاقىندا ۇكىمەت وتىرىسىندا ارنايى قارالدى. وندا كوتە­رىل­گەن ماسەلەلەر بويىنشا ەكونوميكا­لىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترى ق.كەلىمبەتوۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن جۇمىس توبى قۇ­رىلدى. تاياۋ ارادا پرەمەر-مينيستر كا­رىم ءما­سىموۆتىڭ قالامىزعا كەلىپ, قاتى­سۋى­مەن جوبا تاعى ءبىر تالقىعا تۇسپەك. جەز­قاز­عان­نىڭ بولاشاعىنا ۇلكەن ءۇمىت ارت­تىرار وسىناۋ ءىس-شارالار تالپىنى­سى­مىزدىڭ باستى باعىتىنا اينالعالى تۇر. مىناۋ مەنىڭ الدىمدا جاتقان قايىرا پىسىقتالىپ, وزگەرتۋ, تولىقتىرۋ ەنگىزىلگەن سوڭعى نۇسقاسى. – سوندا نە قوسىلدى, نە الىندى؟ – اتالعان كەڭەستە ولكەنىڭ مينەرال­دىق-شيكىزاتتىق بازاسىن, تاۋ-كەن ونەركا­سىبىن جانە مەتاللۋرگيالىق ءوندىرىستى دامىتۋ, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننو­ۆا­تسيالىق دامۋ شەڭبەرىندە اتقارىلار ىستەر ناقتىلانىپ, كولىكتىك ينفراقۇرىلىمدى جەتىلدىرۋ, ءال­ەۋ­مەتتىك سالا الەۋەتىن نى­عاي­تۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشى­لىق­تى جاڭعىرتۋ شارالارى ايقىن بەلگىلەنۋى جونىندە اي­تىلعان تالاپ-ۇسى­نىس­تارعا سايكەس دايەك­تەلدى. سول كەڭەسكە دەيىن دە, كەيىن دە وبلىس باسشىلىعىنىڭ قالا تۇرعىندارىمەن بىرنەشە كەزدەسۋلەردەگى جۇرتشىلىق ءوتىنىش­تەرى مەن تىلەكتەرى نازاردا ۇستالدى. – دامۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن جىكتەپ ايتىپ بەرسەڭىز. – وندا 8 بولىمنەن تۇراتىن 43 ما­ڭىزدى ماسەلە قامتىلعان. ءوندىرىس كەلەشەگىنە قاتىستى جوبالار جۇگى «قازاقمىس» كورپوراتسياسى جاۋاپكەرشىلىگىنە تيگەندىكتەن ەلدىڭ الەۋمەتتىك جاع­دايىن كوتەرۋ جاعىنا توقتالىپ وتەي­ىن. اي­ماعىمىزدا 2 قالا, 1 اۋدان, 20-عا تارتا كەنت, جۇزدەگەن ەلدى مەكەندەر بار. ارقاي­سى­سىنىڭ وزىندىك ماسەلەلەرى از ەمەس. ەڭ وزەكتىلەرىن ءبىرىنشى كەزەكتە شەشۋگە دەن قوي­ىلعان. ماسەلەن, جەزقازعان, ساتباەۆ قالالارىنداعى جىلۋ-ەنەرگەتيكا ورتالى­عىن مودەرنيزاتسيالاۋ, 1 جىلۋ قازاندى­عى­نىڭ قۋاتىن ارتتىرۋ, جىلۋ جەلىلەرىن جا­ڭار­تۋ, تازا اۋىز سۋمەن جەتكىلىكتى قامتا­ما­سىز ەتۋ ءۇشىن قوجامسەيىت, ەسقۇلا جەراستى سۋىن تارتاتىن ستانسا قۇرىلىسىن سالۋ, سۋ قۇبىرلارىن اۋىس­تى­رۋ قولعا الىنادى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ورىستەتىلەدى. جەزدى كەنتىندە ءبىراز جىلدان بەرى قۇلازىپ بوس تۇرعان كوپ قاباتتى قونىستار جوندەلىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىندار يگىلىگىنە جاراتى­لا­دى. ۇلىتاۋ اۋدانى تۋريزم ورتالىعىنا اينالدىرىلادى. سونى­مەن بىرگە 500 كەلۋشىنى قابىلدايتىن ەمحانا, 320 ورىندىق بالاباقشا, جاڭا مەكتەپ سياقتى ساپ ءتۇ­زەيتىن نىساندار ونداپ سانالادى. ايتا كەتۋ كەرەك, وتاندىق ونىمدەر ءتۇر-ءتۇرىن ءوندىرۋدى ۇلعايتۋ باع­دارلا­ما­نىڭ باسىم بولىگى. سونىڭ ىشىندە تاعام جانە توقىما ونەركاسىبىن وركەندەتۋ­شى­لەرگە قولداۋ كەڭ. كۇزگە دەيىن ىسكە قوسى­لىپ, جىلىنا 10 مىڭ توننا قۇس ەتىن ءون­دىرەتىن فابريكا, تىگىن كاسىپورنى جۇزدە­گەن ادامنىڭ جۇمىس تاۋىپ, جاعدايىن تۇزەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. – جۇرتتى قۋانتىپ جۇرگەن ءبىر جاڭالىق, كۇرە جولداردان تۇيىقتاعى جەزقازعاندىقتاردىڭ بۇدان بىلايعى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگى مەن سول­تۇستىگىنە دە توتەلەي قاتىناۋ ورناتا الۋىنا مۇمكىنشىلىكتەرى اشىلعالى تۇر­عانداي. قالا ورتالىق بولىكتە ور­نالاسقانىمەن قاراعاندىنىڭ وزىنەن 500 شاقىرىم قاشىقتىق سىرتقى جەرلەرمەن قارىم-قاتىناستى كۇرمەپ كەلگەنىن بىلەمىز. – ايماقتى دامىتۋ جوباسىندا بۇل ماسەلەگە اسا ءمان بەرىلگەن. بۇگىندە جەزقازعاننان قاراعاندىعا, استاناعا ۇشاقتار ارقىلى جەتۋ ءۇي­رەن­شىكتى بولسا, ودان دا الىسقا قاتىناۋ جە­ڭىلدەگەلى وتىر. جەزقازعان – قىزىلوردا با­عىتىنداعى اۆتوكولىك جولى جايلى بول­ماقتىعى جاقىن. ونى تەزدەتۋگە «قا­زاق­مىس» كورپوراتسياسى ىنتا تانىتتى. سون­داي-اق, جەزقازعان – ارقالىق جولى قال­پى­نا كەلتىرىلەدى. مۇنىڭ سىر­تىندا تەمىرجول بايلانىسىن قۇلاش جايدىرۋعا قولداۋ بار­شىلىق. جەزقازعاننان سەكسەۋىلگە دەيىن تارماعىن تارتۋ العا قويىلدى. سوندا بەينەۋگە تىكەلەي شىعۋعا بولار ەدى. ياعني, جول مۇنايلى ءول­كە­­گە دەيىن جالعاسادى دەگەن ءسوز. سايىپ كەلگەندە, جەزقاز­عاندى كولىكتىك, ترانزيتتىك ور­تالىققا اينالدىرۋ دامۋ سترا­تەگياسىنىڭ ىسكە اسى­رى­لۋى­نا قولايلى ىقپالىن تيگىزبەكتىگى تا­لاس­سىز. شۇباركول كومىرى, قۇمكول مۇنايى مەن گازى, سىر بالىعى مەن جەمىسى قا­سى­مىز­دا. ولاردى بۇرىن­عى­داي ءبىر­نەشە كۇن­دەر اينالىپ قا­را­عاندى ارقىلى تاسى­مال­داۋ­دىڭ ماشاقاتى كەلمەسكە كەتىپ, جەرگىلىكتى ەكو­نوميكا تامىرىنا تىڭ قان ءجۇ­گىرەرى حاق. جۇك جانە جولاۋشى اينالىمى ۇلعايادى. تاسىمالعا قارجى, ۋاقىت شى­عى­نى قىس­قا­رادى. ينۆەستيتسيا سالۋعا تار­تى­نىپ ءجۇر­گەن­دەر تالاسا-تارماسا جەتەتىندىگى ان­­ىق. ءوڭىردى ءور­كەن­دەتۋدىڭ وسى­ناۋ قاينار كوز­دەرى جوبادا باسا كورسەتىلگەن. ايماق كەلەشەگىن كەمەلدەندىرۋگە مۇمكىندىك تولىق. سونداي قامقورلىققا ءارداي­ىم قولداۋشى مەملەكەت باسش­ى­سىنا جەزقازعاندىقتار ريزا­لى­ق­تارى بولەك. – مىنە, كۇننەن-كۇنگە ەلى­مىزدىڭ مەرەيلى مەرەكەسى جا­قىنداپ كەلەدى. ايتىلعان جايلارمەن بىرگە جەزقازعاندىقتاردى تاعى نەمەن قۋانتپاقسىزدار؟ – الدىمەن بالاباقشا ماسەلەسى شەشىم تابا باستاۋى جىلى قابىلدانۋدا. قازىرگى كۇنى 1000-عا تارتا ءبۇلدىرشىن كەزەكتە تۇر. جاعدايدى تۇسىنىستىكپەن قابىلداۋشىلار بۇرىنعى بالاباقشا عيماراتتارىن قايتا­رۋدا. قىركۇيەكتە 240 ورىندىق بالاباقشا اشىلادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن 17 توعىز قا­باتتى ۇيلەردىڭ بىردە-بىرىندە ليفت جۇمىس ىستەمەي كەلگەن بولاتىن. تۇرعىنداردىڭ ءوتىنىش-تىلەگى ەسكەرىلىپ, ولاردىڭ بارىندە جوعارى كوتەرىلىپ-ءتۇسۋ جەڭىلدەدى. جا­قىن­دا بوي كوتەرگەن نەكە سارايى وتاۋ قۇ­رۋ­شىلارعا جاقسى سىي بولدى. ۇلتىمىزدىڭ ۇلى تۇلعالارىن ۇلىق­تاۋ ماقساتىندا بىرقاتار ىستەر اتقا­رىل­دى. ابىلايحاننىڭ 300 جىلدىعىنا وراي ەسكەرتكىشى ورناتىلدى. ءبىراز مەكتەپتەر الاش ارىستارى ءاليحان بوكەيحانوۆ, ءمىر­جاقىپ دۋلاتوۆ, مۇستافا شوقاي, ماع­جان جۇماباەۆ, احمەت بايتۇرسىنوۆ ەسىمدەرىن يەلەندى. جەرلەستەرىمىزدىڭ جىل باسىنان بەرى شاھارىمىزدىڭ بەينەسى جايناي ءتۇسىپ كەلە جاتۋىنان مەرەكەگە دايىندىق بار­ى­سىن بايقار دەپ ويلايمىن. «20 جىلدىق­قا – 20 تارتۋ» باعدارلاماسى اياسىنداعى شارالاردىڭ ءبىرازى ورىندالىپ تا ۇلگە­رىلدى. كوركەيگەن كوشەلەر, اجارلانعان اۋلالار, ەڭسەلەنگەن ەسكەرتكىشتەر, ساۋلە­لەنگەن جاڭا قونىستار, جەزقازعانى­مىز­دى جارقىراتقان قازىرگى كورىنىستەر وسىن­داي. ايماق بولاشاعىنا جارقىن جول اشار ءىس-شارالاردىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىل­دىعىمەن تۇسپا-تۇس باستاۋ الۋى جاق­سى ىرىمعا سانالادى.   نار جۇگىنە مىعىم بۇل كۇندە جەزقازعان مەن بالقاش ارالىعىنداعى مىس كەنىن قاجەتتىلىككە جاراتىپ, ەل يگىلىگىن ەسەلەگەن «جەزقازعانتۇستىمەت» بىرلەستىگى اتالعان ءونىمدى ءوندىرۋ جاعىنان الەمدەگى الىپتاردىڭ قاتارىندا. وسىناۋ ۇلان­بايتاق ءوڭىردىڭ بۇگىنى مەن كەلەشەگى ونىڭ جۇمىسىمەن تىكەلەي ساباقتاس. ەل تىلەۋى – سونىڭ ساقتالۋى. كەزىندە ونى الىستان كەلۋشىلەر باسقارسا, بۇگىندە بيلىگى جەرگىلىكتى كادرلار قولىندا. ايماقتىڭ قادىرلى ازا­ماتى مۇرازاف اقساقالدىڭ ۇلكەن شاڭىراعىنان قا­نات قاققان ۇلانداردىڭ ورتانشىسى «جەزقاز­عان­تۇس­تى­مەت» ءون­دىرىس بىرلەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى تالعات احا­نوۆ­تىڭ قارىم-قابى­لەتى دە, قادامى دا مىقتى. ءوندىرىس ۋاقىت تالابىنا سايكەس وزگەرىستەر ۇستىندە. – سىزگە سەنىپ تاپسىرىلعان كاسىپ­ورىننىڭ بۇگىنگى جاعدايى جامان ەمەس. بىراق الدا وتە كۇردەلى ماسەلەلەر كۇتىپ تۇرعاندىعى كۇننەن-كۇنگە جيىرەك قۇ­لاق­قا شالىنۋدا. وزگەدەن عورى ءوز اۋزى­ڭىز­دان ەستىگەننىڭ ءجونى بولەك دەپ كەلىپ وتىرمىز. – سۇراعىڭىزدىڭ استارىن ءتۇسىنىپ وتىرمىن. وسى كۇندە بارشا جەزقاز­عان­دىقتى تولعانتقان ماسەلە ءمالىم. ايتا كەتەيىك, بۇعان بايلانىستى تۇيتكىل جايلار­دىڭ كۇرمەۋىن شەشۋگە وبلىس باسشى­لى­عىنىڭ ارقاسىندا جوعارى جاقتان قولداۋ تابۋى ايماقتى جاڭعىرتۋ جولىنداعى ءىس-ىزدەنىستى شيراتا ءتۇسىپ جاتىر. ەكونوميكا تۇرعىسىنان العاندا «قازاقمىستىڭ» قال­پىنشا جۇمىسى, جەتىستىك تۇراقتىلىعى تۇرعىلىقتى جۇرتتى ەڭبەكپەن قامتا­ما­سىز ەتۋدىڭ كەپىلى, الەۋمەت ءال-اۋقاتىن ارت­تىرۋعا ىقپالى زور قۋات. ءوڭىر تۇر­عىن­دارىنىڭ سانى 175 مىڭ ەكەنىن, سونىڭ تەڭ جارتىسىنا جۋىعى كورپوراتسيامىز قۇرا­مىن­دا ەڭبەك ەتەتىنىن ەسكەرسەك, ماڭىزدى­لىعى تۇسىنىكتى عوي دەپ ويلايمىن. مەنى وسى توپىراقتىڭ تۋماسى رەتىندە ولكەمنىڭ وركەندەۋىنە جاناشىر بولعاندىقتان وعان جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلۋىمەن كوپشى­لىك­تى قۋانتا الامىن. اتاپ ايتقاندا, اي­ماق­تى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلعا دەيىن­گى كەشەندى جوباسى تاعى ءبىر تال­پى­نىسى­مىزدىڭ باستى باعىتىنا اينالعالى تۇر. – تالعات مۇرازاف ۇلى, ءوندىرىس باس­شىلىعى تاراپىنان اتقارىلار جۇ­مىس­تار قانداي؟ – ول باستان اسارلىق. نەگىزگىلەرىنە توق­تال­عاندا, ءبىرىنشى كەزەكتە مينەرالدى شيكىزات بازاسىن كەڭەيتىپ, نىعايتۋ كوز­دەلەدى. بۇل رەتتە مەملەكەتتىك باعدار­لاما اياسىندا جاڭا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى يگەرۋ قولعا الىنادى. ولاردىڭ قاتارىندا كۆارتس كەن كوزىنىڭ نەگىزىندە فەرروسيليتسي جانە قۇرامى كەدەي ءسۋلفيدتى كەن وڭدەي­تىن گيدرومەتاللۋرگيالىق جاڭا تەحنولوگيا وندىرىستەرى قۇرىلادى, قازىرگى كەن ورىندارىنان تىسقارى جەرلەردەن كەن وندىرەتىن كاسىپورىندار سالىنادى. ەڭ باستىسى, گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋعا باسىمدىق بە­رىلەدى. بىزدە بۇگىنگى كۇنى ونداعان جىل­دارعا جەتەرلىك مىس قورى بار. ماسەلەن, ءبىر عانا جىلاندى كەنىشىندە ءالى يگەرىلە قويماعان قازىنا 102 مىڭ توننادان اسادى. ونى الۋدىڭ تەحنيكالىق-ەكونو­مي­كا­لىق نەگىزدەمەسى جاسالۋدا. مۇنىمەن قوسا جامان ايباتتا دا قۇرامى ساپالى مول بايلىق جاتىر. زەرتتەلگەن بالبى­راۋ­ىن, كەرەگەتاس كەن ورىندارى ۇلكەن ءۇمىت كۇتتىرەدى. بوزشاكولدە تاۋ-كەن بايىتۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ جوبالانۋدا. اقتوعاي كەن ورنى يگەرىلمەك. شىعىس قازاقستاندا مەتالل قورى كولەمدى كەنىش ىسكە قوسىلماقشى. بۇلار الداعى 40 جىلعا دەيىن مىس قورىتۋ كومبيناتتارىنىڭ ءۇزى­لىسسىز جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. ەندىگى ءبىر الدا تۇرعان مىندەت, ەلدى مەكەندەر مەن كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەردىڭ تابانىندا قالعان قىرتىستاردى كادەگە جاراتۋ سانالادى. ول ءۇشىن ۇستىندەگى نى­سانداردى بىرتىندەپ كوشىرۋ باستالدى. ال­دىمەن قالا ىرگەسىندەگى كەنتتىڭ تۇرعىن­دارى قاۋىپسىز ايماققا كوشىرىلۋدە. جالپى العاندا, قولداعى قازىنانى با­عالاي بىلۋگە, ۇقىپتى پايدالانۋعا بۇگىنگى ىنتا بولەك. كەزىندە اكادەميك ساتباەۆتىڭ ءوزى وعان ايرىقشا ءمان بەرگەن, تەك قۇ­نارلى جۇلگەلەرىن الۋعا تىرىسۋشىل­ار­مەن كۇرەسكەن. «جەزقازعان قوينىنداعى مىستى تەزىرەك قۇرتۋ ارقىلى ەمەس, كەرىسىنشە كەن قازۋ كولەمىن جوسپارلى تۇردە ءوسىرىپ, جەر قىرتىسىنداعى مىستىڭ ناقتى بار جانە ءتيىمدى قۇرامىن تۇگەل الىپ ءارى تەحنولوگيانى جەتىلدىرۋ, پروگرەسسيۆتى ءادىس­تەردى قولدانۋ جولىمەن ءونىم شى­عا­رۋدى ەسەلەپ كوبەيتە وتىرىپ وتەۋ كەرەك دەمەكپىز. ەڭ باي جۇلگەلەردى الۋعا تىرىسۋ­دان جەزقازعان استىنداعى بارلىق مىستىڭ بەستەن ءبىرى بۇل كۇندە ءبىرجولا جوعالىپ, جىنىستا قالىپ قويعان. ال وزدەرىڭىزگە ءمالىم, اسپاننان جاۋار مىس جوق, تەحنيكادا ونى باسقا مەتالمەن اۋ­ىس­تىرا المايسىڭ. دەمەك باردى ۇقساتا ءبىلۋ قاجەت دەگەن ەسكەرتپە كەشەگى كەزەڭدە ۇمىتىلىپ كەتكەنى راس. ۇلى ۇستازى­مىزدىڭ وسىناۋ اقىل-كەڭەسىنەن اينىماۋ­عا بەرىكپىز. بالانستىق قورلاردىڭ قۇرا­مىنداعى نەگىزگى جانە جاناما قازبالار­دى, كەننىڭ تەحنولوگيالىق قاسيەتتەرىن ناق­تى انىقتاۋ, قازىناعا اسا ساقتىقپەن قاراۋ – باستى تالاپ. جوعارىدا اتالعان­داي, ايماقتى تۇيىقتان شىعاراتىن باع­دار­­لاما كەلەشەككە تىڭ سەرپىن بەرمەكتىگىن باسىن اشىپ ايتپاقپىن. – تالاپتارىڭىزعا تابىس تىلەيمىز. بولاشاققا باعامدالعان جوسپارلار كوڭىل تولارلىق ەكەن. – ساراپشىلاردىڭ ءارتۇرلى پايىمداۋ­لا­رى بويىنشا 15-20 جىلدان كەيىن جەز­قاز­عان كەن كوزى اۋماقتارىندا مىس كەنىنىڭ بالانستىق قورى سارقىلۋى مۇمكىن دەلىنەدى. سونىڭ سالدارى ءوندىرىستىڭ قىسقارۋىنا اكەلىپ سوعادى دەگەن قاۋىپكە جۇرت الاڭ­داۋشىلىعىن جاقسى تۇسىنەمىن. اڭگىمەمىز باسىندا ونىڭ الدىن الۋ شارالارىن جەتكىزگەن سياقتىمىن. سوعان سۇيەنىپ جانە سالانىڭ جاۋاپتى مامانى تۇرعىسىندا تۇيىندەر بولسام «قازاقمىستىڭ» بۇل جەردە كەم دەگەندە – 50, ودان دا ءارى 100 جىل­عا دەيىن جۇمىس ىستەي الاتىندىعىنا كۇ­ما­نىم جوق. ارينە, كوپ نارسە وزىمىزگە باي­لانىستى. مەنىڭ تۇپكى ماقساتىم قولدان كەلگەنشە, قابىلەت جەتكەنشە ءوندىرىستىڭ ساق­تالۋىنا, جاسى ۇزارۋىنا جاعداي جاساۋ. كۇندىز-تۇنگى ويىم وسى. ءيا, كۇندەردىڭ كۇنىندە قالاي بولعاندا دا تابيعي بايلىق تاۋسىلارى انىق. سون­دىقتان 140 مىڭ شارشى شاقىرىمدىق اۋ­ماق­تى الىپ جاتقان ولكە بولاشاعىن ءون­دىرىسپەن عانا بايلانىستىرماي, شارۋاشى­لىق­تىڭ باسقا دا بۋىندارىن ورنىقتى­رۋ­عا, بەرىكتىرۋگە ۋاقىت ۇتتىرماعان ءجون. – العا قويىلعان مىندەتتى ىسكە اسىرۋعا كومەك-قولداۋ قالاي؟ – اتالعان جوبانىڭ بىرقاتار مىندەتىن اتقارۋ ءبىزدىڭ كاسىپورنىمىزعا جۇكتەلەرى داۋسىز. مۇنداي جاۋاپكەرشىلىكتى اتقارۋعا دايىنبىز. ساۋالىڭىزعا وراي ۇكىمەت تا­راپىنان مىناداي ماسەلەگە تۇسىنىستىكپەن ءمان بەرىلگەنى ءجون دەپ ويلايمىن. ول نە دەسەڭىز, مينەرالدىق-شيكىزاتتىق بازانى نىعايتۋ ءۇشىن گەولوگيالىق بارلاۋ جۇ­مىس­­تارى قانات جايىپ, قويناۋلاردى پا­ي­دالانۋدى جالعاستىرۋعا قۇقىق كەڭەيتىل­سە, ءىس ءتىپتى ىلگەرىلەر ەدى. سونداي-اق, پاي­دا­لى قازبالار وندىرىلۋىنە سالىناتىن سا­لىق­تىڭ 10-15 پايىزى قايتارىلىپ وتىر­سا, ارتىقتىق ەتپەس-ءتى. بۇل قارجى الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى جەڭىل­دە­تۋگە سەپتىگىن تيگىزە تۇسەر-ءدى. سونىمەن بىرگە مەتاللۋرگيالىق كەشەن قۇرىلىس­تا­رى وتە كولەمدى ينۆەستيتسيانى قاجەت ەتەتىندىگىن ايتپاسقا بولمايدى. سوندىقتان مەملەكەتتىك قولداۋ قاجەت-اق. اڭگىمەمىزدى تۇيىندەي كەلگەندە, كەيدە كەيبىر باسىلىم بەتتەرىندە قازاقستاننىڭ بايلىق كوزدەرىن پايدالانۋشى مەنشىك يەلىگىندەگى كومپانيالاردىڭ ءوز مۇددە­لە­رىن عانا كوكسەيتىندەي كورىنۋى قىنجىل­تا­دى. باسقالاردى بىلمەيمىن, بىزگە مۇنداي ءسوز جاراسپايدى. قۇرىلعان ساتىنەن باس­تاپ-اق كورپوراتسيا مەن كاسىپورنىمىز ەل ەكونوميكاسىنىڭ قۋاتتى تىرەگى بولۋدى ۇستانادى, سولاي بولىپ تا كەلەدى. تۇر­عىن­داردىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋ, ايماق اجا­رىن شىرايلاندىرۋ سودان بەرى اينىماس ءۇردىس. كەن قورىنا بايلانىستى كەلەشەكتى ويلاۋ, كەلەسى ۇرپاقتىڭ ەنشىسىن ورتايت­پاۋ­عا قام جاساۋ – قاسيەتتى پارىزىمىز. «قازاقمىس» تۇرعاندا جەز­قاز­عاندا جاڭا­رۋ لەبى ەسە بەرمەك. اڭگىمەلەسكەن ايقىن نەسىپباي. جەزقازعان.