قازاقستان مەن قىتاي مەملەكەتتەرى اراسىندا عىلىم سالاسىن دامىتۋ ماقساتىندا اشىلعان شىڭجاڭ پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءوزارا كەلىسىم-شارتى بويىنشا قىتاي ءتىلىن وقىتۋ جانە وقىتۋشىلاردىڭ بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋ ورتالىعى ەندى كورشى ەكى ەلدىڭ مادەنيەتى مەن ادەبيەتىن تەرەڭ مەڭگەرۋگە جول اشپاق.
اڭگىمەنى ارىدەن باستاساق, اتالمىش وقۋ ورنىنىڭ شەتەل تىلدەرى فاكۋلتەتىندە قىتاي ءتىلى ەكىنشى شەت ءتىلى رەتىندە 2001 جىلدان بەرى وقىتىلىپ كەلەدى. ەندىگى جەردە بۇل ورتالىق كۇنشىعىس ەلىنىڭ ءتىلىن جەتىك مەڭگەرىپ, ول ەلدىڭ ءمادەنيەتى مەن تىنىس-تىرشىلىگىن ستۋدەنتتەرگە تولىق تانىستىرۋعا ءمۇمكىندىك تۋعىزارى ءسوزسىز.
ورتالىقتىڭ تۇساۋىن ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى ش.بەركىمباەۆا مەن شىڭجاڭ ۇيعىر اۆتونوميالىق رايونى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى جين نو حانىم كەسكەن سوڭ, ءمارتەبەلى قوناقتار ۋنيۆەرسيتەت ءداستۇرى بويىنشا «اقتۇمار» مۇراجايىن ارالاپ, ەستەلىككە سۋرەتكە ءتۇستى جانە قولتاڭبالارىن قالدىردى. ودان ءارى قىتاي دەلەگاتسياسىمەن رەسمي كەزدەسۋ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اكت زالىندا جالعاسىن تاپتى.
– بۇگىن 67 جىلدىق تاريحى بار ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتكە كورشى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنان رەسمي دەلەگاتسيانى باستاپ كەلگەن جين نو حانىم كەلىپ وتىر. دەلەگاتسيا قۇرامىندا جوو باسشىلارى, مەملەكەتتىك مەكەمە وكىلدەرى بار – دەي كەلە, ءشامشا كوپبايقىزى اتالمىش ءبىلىم ورداسىنىڭ تابيعاتى ەرەكشە وقۋ ورنى ەكەنىن, مۇندا 7 فاكۋلتەتتە 10 مىڭعا جۋىق تەك ستۋدەنت قىزدار, بولاشاق پەداگوگ ماماندار وقىپ تاربيەلەنىپ جاتقانىن, ولارعا 700 وقىتۋشى-پروفەسسورلار ءدارىس بەرەتىنىن ءمالىم ەتتى.
– ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت شىڭجاڭ پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن ەكى ەلدىڭ ءبىلىم سالاسىن دامىتۋ ماقساتىندا, عىلىمي-مادەني ىنتىماقتاستىق ورناتۋدا ءبىراز شارالاردى ىسكە اسىرۋدا. ياعني, ستۋدەنتتەر الماسۋ, ماگيسترانتتار جانە ۇستازدار ءۇشىن عىلىمي ءتالىمناما, عىلىمي كونفەرەنتسيا وتكىزۋ, ت.ب. بۇل قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ا.نازارباەۆ پەن قحر توراعاسى حۋ تسزين تاو جۇرگىزىپ وتىرعان كورشىلەس ەكى مەملەكەتتىڭ بەيبىت ساياساتىنىڭ جەمىسى. مەملەكەت باسشىلارى جۋىردا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ 10 جىلدىعىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان جوعارى دارەجەدەگى باس قوسۋدا الداعى ۋاقىتتا ەلدىڭ ەكونوميكالىق, ءمادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستارىنىڭ جاڭا ساپاعا كوتەرىلۋىنە باعىت بەردى. سونىڭ ءبىر كورىنىسى – قىتاي ءتىلىن وقىتۋ ورتالىعىنىڭ اشىلۋى. جاھاندانۋ زامانىندا جاستاردىڭ كوپ ءتىلدى مەڭگەرۋى, الەمدىك باسەكەگە بەيىم بولۋى زامان تالابى. قازىردىڭ وزىندە ءجۇزدەن استام ستۋدەنت قىتاي ءتىلىن ۇيرەنۋدە. ورتالىقتى جابدىقتاۋدى تولىعىمەن قىتاي ارىپتەستەرىمىز ۇيىمداستىردى. ول ءۇشىن ۇلكەن العىسىمىزدى بىلدىرەمىز. بۇل كورشى ەكى ەل جاستارىنىڭ دوستىعىن نىعايتۋداعى يگىلىكتى ءىس. جانە بولاشاقتا وسى ۋنيۆەرسيتەتتە كونفۋتسي ينستيتۋتىن ۇيىمداستىرۋداعى ءۇلكەن قادام. سوندىقتان قىتاي ءتىلىن ۇيرەتۋ ورتالىعىنىڭ الداعى ۋاقىتتا اتقاراتىن جۇمىستارى ابىرويلى بولسىن دەپ تىلەيمىن, – دەدى رەكتور.
شىڭجاڭ ۇيعىر اۆتونوميالىق رايونى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جين نو حانىم دا قىزدار ۋنيۆەرسيتەتى ۇجىمىنىڭ جاساپ وتىرعان قۇرمەتىنە, سىي-سياپاتىنا ءوز راحمەتىن بىلدىرە كەلە: «جۋىردا قازاقستان مەن قىتاي باسشىسى باس قوسىپ, ەكى ەلدىڭ دوستىعى مەن ىنتىماقتاستىعىن دامىتۋعا ارنالعان ءبىراز جوبالاردى تالقىلادى. ءبىزدىڭ ورتالىق تاۋەلسىز دوستىقتىڭ نىشانى بولاتىنىنا سەنىمىمىز مول», – دەپ اتاپ ءوتتى.
قوناقتى كادەسىز اتتاندىرمايتىن داستۇرىمەن ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى جين نو حانىمعا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ «قۇرمەتتى پروفەسسورى» اكادەميالىق اتاعىن بەرىپ, ۇلتتىق ناقىشتا تىگىلگەن مانتيا كيگىزدى.
– قىتاي مەن قازاقستاننىڭ شەكاراسى قالىپتى دامىپ, ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناسى ءساتتى جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى, – دەدى ءوز ءسوزىندە قحر-دىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى چجوۋ لي مىرزا. – 2005 جىلى قىتاي مەن قازاقستان ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك ورناتتى. بيىلعى جىلى قحر ءتوراعاسى حۋ تسزين تاو قازاقستاندا بولعان ساپارىندا جان-جاقتى ستراتەگيالىق ءارىپتەستىكتى جالعاستىرۋدى ايتتى. بۇل ەكى ەلدىڭ ءار سالادا جاڭا ءبىر دامۋ باسپالداعىنا كوتەرىلگەنىن بىلدىرەدى. ەكى ەل دە ءتىل ماماندارىن تاربيەلەۋگە باسا ءمان بەرۋدە. اسىرەسە, جوعارى دەڭگەيدەگى اۋدارماشىلارعا سۇرانىس كوپ بولىپ وتىر. ءدال وسىنداي جاعدايدا قىتاي ءتىلىن وقىتۋ ورتالىعىن اشىپ, ءتىل ماماندارىن دايارلاۋ قاجەتتى دەپ بىلەمىن. مەن بۇگىنگى قۇرىلعان قىتاي ورتالىعىنان وقىعان ستۋدەنتتەردىڭ ەرتەڭگى كۇنى ەكى ەل اراسىنداعى دوستىقتى نىعايتاتىن دانەكەر بولاتىنىنا سەنەمىن.
رەسمي بولىمنەن سوڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ «توميريس» بي جانە «ايگۇل» ۆوكالدى-اسپاپتار انسامبلدەرى قىتايلىق قوناقتاردى قازاق ونەرىنە ءتانتى ەتسە, شىڭجاڭ پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى ارنايى ازىرلەگەن كونتسەرتتى كورسەتە وتىرىپ, كونفۋتسيدىڭ كەمەل ويىنان تۋىنداعان ونەر ادامدى سابىرلىلىققا ءتاربيەلەيتىنىن ۇقتىرىپ, «ار حۋ», «جۋ ديمەن» اسپاپتارىمەن قازاق ءانى «دۋدار-ايدى» ورىندادى.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى.