شىر ەتىپ دۇنيە ەسىگىن اشقان كەز كەلگەن ادامنىڭ وتانى, تۋعان جەرى بولادى. تۋعان ەلگە دەگەن, جەرگە دەگەن ىستىق ماحاببات ءار ادام جۇرەگىن تەربەيدى. كەز كەلگەن حالىق ءوز ەلىنىڭ بەيبىت ءومىر ءسۇرۋىن, قارىشتاپ دامۋىن تىلەيدى, ارماندايدى. ال ەلدىڭ بەيبىت عۇمىر كەشىپ, ءوسىپ-وركەندەۋى, كەمەل مەملەكەت, ىزگى قوعام قۇرۋ تالپىنىسى ەلدىڭ باسشىسىنا تىكەلەي بايلانىستى.
«تولقىننان تولقىن تۋادى, تولقىندى تولقىن قۋادى» دەگەندەي, اتادان بالاعا بەرىلىپ كەلە جاتقان بۇكىل قازاق بولمىسىنىڭ باي رۋحاني مۇراسىن بويىنا ءسىڭىرگەن, «جۇرەگى ەلىم دەپ سوققان» جانە سەزىمىن ناقتى ىسىمەن دالەلدەي بىلگەن ۇلتتىڭ ۇلى ەلباسى قازاقستان حالقىنىڭ ماڭدايىنداعى باعى, ىرىس-بەرەكەسى ەكەندىگى انىق.
قازاقتا «ەر تۋادى ەل ءۇشىن» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. ايتسا, ايتقانداي-اۋ!.. تاريحي تۇرعىدان العاندا قىسقا مەرزىم ىشىندە ءدۇيىم حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن ورگە سۇيرەپ, ولاردىڭ تامىرىن تەرەڭگە تارتار رۋحاني-مادەني, تىلدىك قاجەتتىلىكتەرىن دە ورنىنا كەلتىرە بىلگەن, ال تاۋەلسىزدىكتىڭ قيىن-قىستاۋ العاشقى كۇردەلى جىلدارىندا حالىققا قالقاسىن, ەلىنە ىقتاسىن بولا بىلگەن, قازاقستان اتىن الەمگە پاش ەتكەن ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى «ەسىم حاننىڭ ەسكى جولى, قاسىم حاننىڭ قاسقا جولى, ابىلايدىڭ اق جولىنان كەيىنگى نۇرسۇلتاننىڭ نۇرلى جولىن» – تاۋەلسىزدىك قازىعىن بەرىك قالاپ, ىزگىلىكتى قوعامعا جەتكىزەر ىسكە بەل شەشە كىرىستى.
ەلباسىنىڭ تاۋەلسىزدىك فيلوسوفياسى
بيىلعى جىل ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جيىرما جىلدىق مەرەكەسى. بۇل كەزەڭ عاسىرعا بەرگىسىز, ءار ايى جىلعا تاتيتىن, جارقىن دا شەشۋشى كەزەڭدەرگە تولى تۇتاس ءداۋىردى قۇرادى. بۇل ۋاقىت اراسىندا تاۋەلسىز ەل ۇرپاعى, جاڭا زامان جاستارى ءوسىپ شىقتى.
قازاق قازاق اتانىپ, جەكە-دارا ەل بولعالى نە كورمەدى؟ ءبىر جىعىلىپ, ءبىر تۇرىپ الاساپىران تاعدىرلاردى باسىنان كەشتى. قۋعىن دا, سۇرگىن دە كوردى. بوسقىن دا, قاشقىن دا, بودان دا بولدى. الايدا, اتا-بابالارىمىز ەشقاشان ەڭكەيمەدى, سان ۇرپاق ەكى تىزگىن, ءبىر شىلبىرىن ەشكىمگە ۇستاتپاي, باس ءيىپ كۇن كەشكەننەن گورى ۇرپاق نامىسى ءۇشىن كۇرەسۋدى, ەلدىكتىڭ, ەگەمەندىكتىڭ تۋىن اسقاقتاتۋدى مۇرات ەتتى. عاسىرلار بويى كۇرەستى.
وسىنداي ۇلى كۇرەستەر ارقىلى رۋحى شىڭدالعان قازاقتىڭ تاڭى اتتى. ەل تاۋەلسىزدىگىن جاريالادى. حالىق ارمانى ورىندالدى. حالىقتى ءبىر تۋدىڭ استىنا جيناپ, ءبىرتۇتاس ەل قىلۋدى مىندەت ەتكەن كازاقتىڭ تەكتى ۇلدارى ءاليحان بوكەيحانوۆ, احمەت بايتۇرسىنوۆ, مۇستافا شوقاي, تۇرار رىسقۇلوۆتاردىڭ ارماندارى ورىندالدى. الەم الدىندا «قازاقستان» دەگەن اتپەن مەملەكەت پايدا بولدى.
ۇلى بابامىز ابىلاي كەزىندە «قازاقتىڭ سارىارقاداي سايىن دالاسىنا, ەسىل جاعاسىنا ەل قوندىرسام, ەلىمدى-جەرىمدى ءبىرتۇتاس, بولىنبەيتىن مەملەكەتكە اينالدىرسام» دەپ ارمانداعان ەكەن. سول ارماندى «اينالايىن حالقىم! سەنىڭ ءمۇددەڭ جولىندا بويداعى قۋات, ويداعى ءناردىڭ ءبارىن سارپ ەتۋگە دايىنمىن», دەگەن ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جۇزەگە اسىردى.
تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە ءدىلىمىز بەن ءدىنىمىز, رۋحىمىز, ءداستۇرىمىز بەن مادەنيەتىمىز ورالدى. تورتكۇل دۇنيەنى ات تۇياعىمەن دۇبىرلەتكەن داڭقتى بابالاردىڭ «ءماڭگىلىك ەل» مۇراتى قايتا جالعاندى. تاۋەلسىزدىك – تاۋمەندى جۇرتقا تاۋەكەل بەردى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى اۋىر جىلدارى مەملەكەتتىڭ بارلىق سالاسىندا رەفورمالار تەرەڭ ءجۇرىپ جاتتى. ەلدىڭ ساياسات مايدانىنداعى ءتۇيىندى پروبلەمالار جانە كۇردەلى قوعامدىق-الەۋمەتتىك ماسەلەلەرمەن قاتار, سىرتقى ساياساتتا دا كەلەلى ماسەلەلەر كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن جوق. شەشىمىن ۋاقىتىندا قابىلداۋدى تالاپ ەتتى.
ماسەلەن, قىتايمەن, رەسەيمەن اراداعى شەكارا ماسەلەسى, كاسپي استى مۇنايىن بەس ەلدىڭ ءبولىسۋى, ازۋىن ايعا بىلەگەن الىپ دەرجاۆالارمەن تارتىستى ديپلوماتيالار, تۇراقتىلىق ساياساتىنداعى مىندەتتەمەلەردى ۇندەستىرۋ, ۇيلەستىرۋ, قازبا بايلىقتاردى ەل يگىلىگىنە جاراتۋ – مىنە, بۇلاردىڭ ءبارى جاس مەملەكەتتىڭ ىسكەرلىگىنە سىن بولعانى ايقىن.
دۇنيە جۇزىندە ءبىرىنشى بولىپ اتومنان باس تارتۋ, ارقا توسىندە ايشىقتى جاڭا استانا سالۋ, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋ, عالامدا باسى بىرىكپەي كەلە جاتقان ءارتۇرلى ءدىن وكىلدەرىنىڭ باسقوسۋىن ۇيىمداستىرۋ, دامىعان 50 ەلدىڭ قاتارىنا ۇمتىلۋ, قىسقى ازيا ويىندارىن وتكىزۋ جانە كۇللى يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا توراعا بولۋ سىندى بەلەستەر ەلىمىزدى الەمگە تانىتتى. بۇلاردىڭ ءبارى – تاۋەلسىزدىك, ەگەمەندىكتىڭ جەمىستەرى.
اللاعا شۇكىر, اتا-بابا ارمانى ورىندالدى! ەلىمىز باعىتىن تۇزەدى, بىرلىگىن, ىنتىماعىن ارتتىردى, ابىرويىن كوتەردى. «قازاقستان» اتتى الىپ كەمەنى ساۋاتتى باسقارىپ, ونى الەم توسىمەن نۇرلى بولاشاققا, كەمەل كەلەشەككە, جارقىن كوكجيەككە جەتەلەگەن ەلباسى مەن تاۋەلسىزدىك ەگىز ۇعىمعا اينالدى.
سوندا سول ءبىر قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە ەلباسىنا قانات بىتىرگەن, سەنىمدىلىككە باستاعان قانداي كۇش-قۇدىرەت ەدى؟! قۇلدىق قامىتىنان كەشە عانا شىققان حالىق قالايشا مۇنداي عاسىر جوباسىنا قول سوزدى؟! بۇل ەڭ الدىمەن, وسىناۋ تاۋەلسىزدىك ءدۇمپۋىمەن بىرگە كوتەرىلگەن بۇلا كۇش, كوشپەلى دالا ۇرپاعى – قازاق بولمىسىندا ەجەلدەن قالانعان اساۋ ارىننىڭ ارقاسىندا, سول كۇشتى ءبىر ارناعا ساۋاتتى توعىستىرا بىلگەن ەلباسىنىڭ ەرىك-جىگەرىمەن ىسكە استى. ۇلت بويىندا بۇققان, بۇعاۋلانعان سول بۇلا كۇش بوستاندىق الىسىمەن جانارتاۋداي اتىلدى. ۇلتتىق رۋح كۇڭىرەنە قوپارىلدى. سول ەرەكشە كوشكىن-قوزعالىستىڭ باسىندا ۇلى تۇلعا نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇردى. جانارتاۋداي دۇمپىگەن قازاق پاسسيونارلىعىن پرەزيدەنت وسى تۇستا جاپپاي جاسامپازدىققا باعىتتادى. ۇلى دالا جيىرما جىل ۇدايى ۇزدىكسىز جاڭارۋ, جاڭعىرۋ ۇستىندە كەلەدى.
«ادامنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ماقساتى ەڭ جوعارعى باقىتقا جەتۋ بولعاندىقتان, ول ادام باقىت نە ەكەنىن ءبىلۋى قاجەت جانە ءوزىنىڭ ماقساتىنا ۇمتىلۋى قاجەت. سونان كەيىن ول باقىتقا جەتۋ ءۇشىن نە ىستەۋى ءتيىس ەكەنىن ءبىلىپ الۋى قاجەت», دەگەن ەكەن اتاقتى ويشىل عالىم بابامىز ءابۋ ناسىر ءال-فارابي. سول ايتپاقشى, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى باقىتقا جەتۋ ءۇشىن نە ىستەۋى ءتيىس ەكەنىن ناقتى ءبىلدى جانە ايانباي ەڭبەك ەتۋدە.
ەلباسى جانە الەم مويىنداعان اسسامبلەيا
وتكەن عاسىردىڭ سوڭىندا كەڭەس وداعى تاراپ, ونىڭ ورنىندا جاس, تاۋەلسىز ەلدەر پايدا بولعان كەزەڭدە, اقش-تىڭ ايگىلى يدەولوگى زبيگنەۆ بجەزينسكي ء“ۇلكەن شاحمات تاقتاسى. امەريكانىڭ باسىمدىعى جانە مۇنىڭ گەوستراتەگيالىق قاجەتتىلىگى” دەپ اتالاتىن اتىشۋلى ەڭبەگىن جارىققا شىعارىپ, الەمدىك جاڭا داۋ-جانجالدار مەن قاقتىعىستار ورىن الادى دەپ بولجام جاسادى. اتالعان كىتاپتا اۆتور قازاقستاندى نەگىزگى قاقتىعىس الاڭدارىنىڭ ءبىرى دەپ ناقتى اتادى.
الايدا تارازى-ۋاقىت بزەجينسكي مىرزانىڭ قاتەلەسكەنىن كورسەتتى. ەلباسىنىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلدەگى بارلىق ۇلت پەن ۇلىستى ۇيىستىرعان, دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسكەن جاس, جىگەرلى مەملەكەت دامۋدىڭ وزىندىك ۇلگىسىن قالىپتاستىردى. شەت مەملەكەتتەردىڭ دۋالى اۋىزدى ساراپشىلارى “قازاقستاندىق ۇلگى” تۋرالى ءسوز ەتە باستادى. قىسقا مەرزىمدە بەيبىتشىلىك بەلدەۋىنە, ىزگىلىك مەكەنىنە اينالىپ ۇلگەرگەن ەل تۋرالى دۇنيە ءجۇزىنىڭ بەلدى, بەلگىلى باسىلىمدارى جارىسا جازدى. ماسەلەن, قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلگەن ريم پاپاسى ي؟؟؟؟؟وانن پ؟؟؟؟؟اۆەل II « ۇلى دالادا سالتانات قۇرعان بەيبىتشىلىك كوپۇلتتى مەملەكەتتە دە تىنىشتىق ساقتاۋعا بولاتىندىعىن دالەلدەپ بەردى», دەپ ءوز ريزاشىلىعىن ءبىلدىرسە, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بۇرىنعى باس حاتشىسى كوفي اننان: «قازاقستاننىڭ ءىس-تاجىريبەسى ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق سان-الۋاندىققا كەسىر ەمەس, يگىلىك رەتىندە قاراۋ كەرەك ەكەندىگىن كورسەتتى. رەسپۋبليكا كوپتەگەن باسقا ەلدەرگە ۇلگى بولا الادى», دەپ ءمالىمدەدى. ۇلىبريتانيانىڭ ەكس-پرەمەر-ءمينيسترى مارگارەت تەتچەر حانىم قازاقستان پرەزيدەنتىنە جولداعان حاتىندا: «تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن باستاپ ءسىزدىڭ كورەگەندىك ساياساتىڭىز ەلدى بوستاندىققا اپاراتىن جولعا الىپ شىقتى. پەسسيميستەر, بالكىم, ءسىزدىڭ ەلىڭىزدىڭ ەتنوستىق جانە ءدىني ارقيلىلىعى ۇلتتاردى جانجالداستىرماي قويمايدى, ءسويتىپ, قازاقستاندى السىرەتەدى دەپ ۇمىتتەنگەن بولار. الايدا ءبارى كەرىسىنشە بولىپ شىقتى. قازاقستان ءوزىنىڭ ارالۋاندىعىنىڭ ارقاسىندا گۇلدەنىپ كەلەدى جانە ءوزىنىڭ ءارالۋان داستۇرلەر مەن ءدىني سەنىمدەرگە بايلىعىنىڭ ارقاسىندا قۋاتىنا قۋات قوسۋدا. سىزدەر باسقالارعا ۇلگى بولدىڭىزدار», دەپ مەملەكەت باسشىسىن ەل جەتىستىكتەرىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتادى.
قازاق بيلەرىنىڭ اتاسى, ايگىلى مايقى ءبيدىڭ «حان ءادىل بولسا, حالىق ىنتىماقتى بولادى» دەگەن ۇلى ءسوزى بار. وسى قاعيدانى باسشىلىق ەتكەن ۇلت كوشباسشىسى مەملەكەت, حالىق ىسىندە كەڭەستىڭ, بىرلىكتىڭ, ىنتىماقتىڭ ءرولىنىڭ زور ەكەندىگىن ءاردايىم ەستە ۇستادى, ىنتىماق پەن بىرلىكتى بۇگىنگى قازاقستاننىڭ بەرىك ۇستانعان ناقتى يدەولوگياسى, ىشكى ساياسات نەگىزىنە اينالدىرا ءبىلدى.
ەلباسىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن, ەلىمىزدەگى بەرەكە مەن بىرلىكتىڭ مەكەنى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلدى. قازىرگى تاڭدا, شىعۋ تەگى ءارتۇرلى, ماقساتتارى ورتاق مىڭداعان قازاقستاندىقتار اسسامبلەيا قاناتىنىڭ استىندا ەل الدىنا قويىلعان ورتاق ماقساتتاردى قىزۋ ىسكە اسىرۋدا.
تاعدىر ءارتۇرلى ۇلت پەن ۇلىس وكىلدەرىن قازاقتىڭ دارحان دالاسىنا قونىس تەپكىزدى. اۋزىن اشسا جۇرەگى كورىنەتىن كەڭپەيىلدى قازاق حالقىنىڭ ىستىق مەيىرىمىنىڭ ارقاسىندا تاعدىر تالكەگىنە ۇشىراعان كوپتەگەن وزگە ۇلت وكىلدەرى ۇرپاعىن, قاسيەتتى شاڭىراعىن ساقتاپ قالدى.
«بىرلىك بار جەردە تىرلىك بار» دەپ بەكەرگە ايتىلماسا كەرەك. بىرلىگى جاراسقان ەلدىڭ بوساعاسىنا بەرەكە ۇيالايتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. ەلباسى قازاقستان حالقىن «...جۇمعان جۇدىرىقتاي بىرلىكتىڭ ارقاسىندا المايتىن اسۋ, جەڭبەيتىن كەدەرگى بولمايتىنىنا» سەندىرىپ, ەلىمىزدەگى سان ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىن قوعامدىق ۇيىسۋعا, جاراستى ىنتىماققا باستادى.
ەلباسى العاش اسسامبلەيانى قۇرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويعان كۇننەن باستاپ, اتالعان ۇيىم قازاقستاننىڭ قوعامدىق-ساياسي ءومىرىنىڭ بەل ورتاسىنان كورىندى. ماڭىزدى مەملەكەتتىك شەشىمدەر مەن ەلباسى باستامالارىنا قولداۋ كورسەتىپ, مەملەكەتتىك مۇددەنىڭ جۇزەگە اسۋىن قامتاماسىز ەتتى.
تۇركى دۇنيەسىنىڭ قوس الىبى
ەر ابىلاي, ماحاتما گاندي, ماحاتحير موحامماد, لي كۋان يۋ, دەن سياوپين سىندى ءوز حالىقتارىنىڭ ۇلى تۇلعالارى شەشۋشى كەزەڭدە تاريح ومىرگە اكەلگەن تۇلعالار. حالىقتىڭ باسىنا تۇسكەن تاۋقىمەت ەل قابىرعاسىن قايىستىرعاندا بەل شەشە ىسكە كىرىسكەن, قيىنعا مويىماعان ءور تۇلعانىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ.
جاقىندا تۇركى جۇرتىنىڭ ۇلى تۇلعاسى, تۇرىك حالقىنىڭ ارىسى مۇستافا كەمال ءومىرى, ويلارى تۋرالى كىتاپقا تاپ بولدىم. قاراپ وتىرسام, دۇنيەنىڭ ەكى قۇرلىعىندا, ءارتۇرلى ۋاقىت ارالىعىندا ومىرگە كەلگەن, ءبىرى تۇرىك, ءبىرى قازاق, الايدا ءتۇبى ءبىر تۇركى حالقىنىڭ وكىلى سانالاتىن قوس تۇلعا تولعامدارىندا ۇقساستىقتار وتە كوپ ەكەن. بۇل ءتىپتى ۇقساستىق تا ەمەس, دۇرىسى – ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرۋ دەپ ايتقان ءجون شىعار.
اتاتۇرىك – تەك ءوز حالقىنىڭ, ءوز ەلىنىڭ عانا ەمەس, بۇكىل تۇركى الەمىنىڭ ۇلى پەرزەنتتەرىنىڭ ءبىرى. ول ءوزىنىڭ بۇكىل سانالى ءومىرىن تۋعان حالقىنىڭ جارقىن بولاشاعىنا, تۋعان ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە, تۇتاستىعىنا, بىرلىگىنە, انا ءتىلى مەن ۇلتتىق مادەنيەتىنىڭ دامۋىنا, وركەندەۋىنە ارنادى. اتاتۇرىك قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە ۇلت-ازاتتىق كۇرەسىن باسقارىپ, تۋعان ەلىن عاسىرلار بويىنا سوزىلعان سۇلتاندار اۋلەتىنىڭ ءوزارا قىرقىسىنان, يمپەرياليستىك مەملەكەتتەردىڭ تۇركيانى ءبولشەكتەپ, الەم كارتاسىنان سىزىپ تاستاۋ جونىندەگى ارام پيعىلىنان قۇتقاردى.
ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كەڭەستىك كەزەڭدە السىرەگەن, كۇردەلى «وتپەلى كەزەڭدە» تۇرالاپ قالعان ەل ەكونوميكاسىنىڭ الەۋەتىن ارتتىردى, قازاقستاندى الەم ەلدەرى قۇرمەتتەيتىن, سىيلايتىن دەڭگەيگە جەتكىزدى. قازاقستان حالقىنىڭ وزىندىك ۇلتتىق قاسيەتتەرىنىڭ قايتا قالىپتاسۋىنا, اتامەكەننەن كەزىندە بوسىپ كەتكەن, قيتۇرقى ساياسات كەسىرىنەن شەكارانىڭ ارعى بەتىندە قالىپ قويعان مىڭداعان قانداستاردىڭ تۋعان جەرگە ورالۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزدى.
ەلدىكتىڭ نەگىزى – ۇلتتىق رۋح, ەلدىك سانا بولسا, ەلباسىنىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەل مەن جەرگە دەگەن ءسۇيىسپەنشىلىك قاسيەتى دارىعان, ەگەمەندى ەلگە ايانباي قىزمەت ەتەتىن, العىر دا ءجۇرەكتى جاستاردىڭ تۇتاس تولقىنى ءوسىپ جەتىلدى.
اتاتۇرىك ءوزىنىڭ ءبىر سوزىندە «مەن قاجەت بولسا, ۇلتىم ءۇشىن ءوز ءومىرىمدى دە قيامىن! مەن ءۇشىن ەڭ ۇلى قورعانىس ۇياسى, ەڭ ۇلى كومەك كوزى – ۇلتىمنىڭ كەۋدەسى. سوندىقتان دا مەن ۇلتىمنىڭ كەۋدەسىن ەشكىمگە باستىرماۋ ءۇشىن بارىمدى سالامىن!» دەگەن ەكەن.
ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى «وتانداستارىمنان بولەك ۋايىمىم دا جوق, ولاردان بولەك قايعىم دا جوق. نەنى دە بولسا ەلمەن بىرگە كورەمىن, ەلمەن بىرگە توزەمىن, ەلمەن بىرگە جەڭەمىن», دەپ وتانداستارىنىڭ جىگەرىن, پاتريوتتىق سەزىمىن قايرايدى.
وتانىن شەكسىز سۇيگەن وسى ءبىر قوس عاجايىپ سوزدەر, ەرلىك پەن ەلدىك كەمەسىن تاۋەكەل دارياسىنا تۇسىرگەن, تۋعان جەرى ءۇشىن كەز كەلگەن اۋىرتپالىققا دايىن ۇلى تۇلعالاردىڭ كەسەكتىگىن, كىسىلىك ىرىلىگىن ايقىن كورسەتەدى.
ۇلت كوشباسشىسى جانە «ىزگىلىك» يدەياسى
وسى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا ەلىمىزدە پرەزيدەنت سايلاۋى ءوتتى. سايلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ايقىن باسىمدىقپەن جەڭىسكە جەتتى. حالىقتىڭ قالاۋلى باسشىسى ەگەمەندىكتىڭ بەرىك ىرگەسى ەكەندىگىن جانە ءبىر رەت ءدالەلدەدى.
حالىق نە ءۇشىن ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن پرەزيدەنت ەتىپ قايتا سايلادى؟ شىن مانىندە 90 پايىزدان ارتىق داۋىس جيناعان مەملەكەت باسشىسى جەڭىسكە كوپ ۋاقىت بۇرىن جەتىپ قويعان. ەلباسى وتكەن عاسىردىڭ سوڭعى ونجىلدىعىندا ەلدىڭ سىندارلى وركەندەۋىن قامتاماسىز ەتەتىن «قازاقستان-2030» ستراتەگيالىق جوسپارىمەن, ونى ساتىلاپ ىسكە اسىرۋمەن جەڭىسكە جەتتى.
تۇلعا حالىقتى سەندىرە السا, اتقارعان ىسىمەن عانا سەنىمگە يە بولادى. ال, تۇتاس حالىقتى سەندىرىپ قانا قويماي, سوڭىنان ىلەستىرۋ ءۇشىن حالىق الدىندا قىرۋار تىرلىك ىستەۋ كەرەك. ەلباسى نازارباەۆ ءوز بويىنداعى تۋما تالانتىمەن, ومىرلىك ءتاجىريبەسىمەن قالىپتاسقان قازاقي سابىرلىلىعى مەن دانالىعى ارقاسىندا ارقاشان ەلمەن بىرگە بولۋ, ونىڭ باسىنا تۇسكەن اۋىرتپالىقتاردى بىرگە كوتەرۋگە ءاردايىم دايىندىعىمەن ەرەكشەلەنەدى.
وتكەن جىلى كوكتەم باسىندا الماتى وبلىسى قىزىلاعاش اۋىلىندا ورىن العان تابيعات اپاتىنان سوڭ ەلباسى اپات زارداپتارىن جويۋ جۇمىستارىن تىكەلەي باقىلاۋىنا الدى. ءجيى-ءجيى ۇكىمەت مۇشەلەرىن جيناپ, ماجىلىستەر وتكىزدى, ناقتى تاپسىرمالار جۇكتەدى. «ەل ءىشى – التىن بەسىك» دەگەندەي, ەلباسىنىڭ تىكەلەي باقىلاۋىمەن التى ايعا جەتپەيتىن ۋاقىت ارالىعىندا جۇمىرتقاداي جاڭا اۋىل ومىرگە كەلدى. ەلباسى جاڭادان سالىنعان اۋىلعا اتباسىن تىرەدى, حالىقتىڭ جاي-كۇيىن سۇرادى. از ۋاقىت ىشىندە تەگىس جەردە دۇنيەگە كەلگەن اۋىلدى كورگەن حالىق ەلىمىزدىڭ كۇش-قۋاتىن, قارىم-قابىلەتىن شىن ءتۇيسىندى, بولاشاققا دەگەن سەنىمى بىرنەشە ەسە ارتتى. مۇنداي مىسالداردى ونداپ, جۇزدەپ كەلتىرە بەرۋگە بولادى.
كەمەڭگەرلىك ايشىعى
«كەمەڭگەر دەپ تەك ءوز ىسىنەن ءلاززات الاتىن, قيىندىققا قاراماستان جۇمىس ىستەيتىن ادامدى ايتادى. بۇل اعىنعا كەدەرگى قۇرساڭ, ول وزەن بولىپ ءبارىنىڭ تالقانىن شىعارىپ شايىپ كەتەدى», دەگەن ەكەن ۇلى ستەندال.
سول ايتپاقشى, ەگەمەندىك تاريحىنداعى تۇڭعىش سوزىندە «تاۋەلسىزدىكتىڭ ءبىزدىڭ بارىمىزگە ارتار مىندەتى مول. ەندى ەڭسەلى ەل بولۋدىڭ جولىنا شىنداپ ءتۇسۋىمىز كەرەك. اۋلەتىمىزدىڭ اسۋى دا, داۋلەتىمىزدىڭ تاسۋى دا ءوز قولىمىزدا. كەڭ-بايتاق جەرىمىزدىڭ بايلىعى وسى دالانىڭ تۇپكىلىكتى حالقىنا دا, تاعدىر قوسىپ, بىرگە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان وزگە ۇلت وكىلدەرىنە دە مولىنان جەتەدى. تاريح كوشى ۇزاق. اسىقساق تا اپتىقپايىق. قازاقستاننىڭ كوپۇلتتى حالقىنىڭ جۇلدىزى جوعارى بولاتىنىنا, تۋعان ەلىمىزدە داۋلەتتى دە ساۋلەتتى ءومىر ورنايتىنىنا كامىل سەنەمىن. سەنىمنەن ايىرىلمايىق, باۋىرلارىم», – دەگەن ەلباسى ەلدىكتىڭ, ەل بولۋدىڭ تار جول, تايعاق كەشۋلى قاسيەتتى ساپارى مەن ازاتتىقتىڭ ارپالىسقا تولى اق جولىندا ايانبادى, تاۋەلسىز ەلدىڭ ىرگەتاسىن بەرىك قالادى.
ەل باسى. ەل تاۋەلسىزدىگى. ەل ەرتەڭى. ءۇش ءسوز. ءبىر-بىرىنە ەتەنە جاقىن, ءبىر-ءبىرىن تولىقتىراتىن, ءوزارا ساباقتاس سوزدەر. ەلباسى – قازاق حالقىنا ءتاڭىردىڭ جاساعان تارتۋى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن ەلەڭ-الاڭ كەزەڭنەن باستاپ, مەملەكەت باسشىسى حالقىنىڭ داۋلەتىن اسىردى, ساۋلەتىن ت؟؟؟؟؟؟اسىتتى. حالىقتى قيىندىققا مويىماي, باتىل كادام جاساي بەرسە, ءتۇبى جاقسىلىقتىڭ بولارىنا, جارقىن كۇننىڭ تۋارىنا سەندىرە ءبىلدى. سول جارقىن كۇن حالىق باسىنا تۇراقتادى. باس-اياعى جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ەلىمىز الەم تاڭقالارداي بولىپ وزگەردى.
ەلباسىنىڭ, ۇلت كوشباسشىسىنىڭ ەڭبەگى مەن بەدەلىن ونىڭ وتكەن قىزمەتىن بايانداۋ جانە ول تۋرالى باسقالاردىڭ وي-پىكىرىن جەتكىزۋ ارقىلى دا باعالاۋعا بولادى.
ۇلى ادامدار, كوشباسشىلار تۋرالى جازۋ قيىن. ول تۋرالى كوپ جازىلىپ جاتقاندىقتان قايتالاۋ بولا ما دەپ تە قىمسىناسىڭ. دەگەنمەن دە, قايتالاۋدىڭ كەزدەسۋى ول تۋرالى جازىلعانداردىڭ شىندىق ەكەندىگىن تاعى ءبىر دالەلدەي ءتۇسكەنىنە دە قۋاناسىڭ, ءارى ماقتان ەتەسىڭ. ۇلت كوشباسشىسىنىڭ تۋعان كۇنىنە جانە استانا كۇنىنە مەرەيتويلىق لەبىز ءبىلدىرۋىمىز ەلباسىمىزدىڭ سان قىرلى تالانتى مەن سان سالالى قىزمەتىنىڭ ەل تاۋەلسىزدىگىن الۋ مەن ونى ساقتاپ قالۋ جولىنداعى وراسان زور ەڭبەگىن اتاپ ءوتۋىمىزدى جانە قۇتتىقتاۋ-تىلەك ءراسىمىمىزدى عانا بىلدىرەدى. بۇل قۇتتىقتاۋ ماقتاۋ ەمەس, ماقتانۋ, ۇلىلاردىڭ ۇلاعاتىن ۇمىتپاۋ, ەل بولامىز دەگەن حالىقتىڭ تاريح الدىنداعى پارىزىن ءبىلدىرۋ عانا.
ەرالى توعجانوۆ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى.