تىرشىلىك تىرەكتەرى

اۋىز سۋدىڭ اۋ-جايى جانە جىلۋ مەن جارىقتىڭ جاعدايى تۋرالى تىرشىلىك تۇيتكىلسىز بولمايدى. پەندەگە ءبارى كەرەك. دەگەنمەن ادام ءۇشىن ەڭ باستى قاجەتتىلىك رەتىندە ءۇش نارسەنى ايتار ەدىك. اۋقاتتى ايتپاعاندا, اۋىز سۋ, جارىق, جىلۋ بۇگىنگى كۇننىڭ باستى قۇندىلىقتارىنىڭ ءبىرى. سۋسىز ءومىر بولمايدى. جارىق سونسە, كارىپ بولاسىڭ. جىلۋ جوق بولسا, دىردەك قاعاسىڭ. ال وسى ءۇش سالانىڭ دامۋى قالاي؟ ءبىز بۇگىن قىزىلوردا وبلىسىنداعى اۋىز سۋ, جارىق, جىلۋ ماسەلەلەرىنە توقتالعاندى ءجون كورىپ وتىرمىز. 2000 جىلدارى رەسپۋبليكا كولەمىندە اۋىز سۋ ماسەلەسى ايتىلا باستادى. وسىعان دەيىن پايدالانىپ كەلگەن تەمىر, شويىن قۇبىرلاردىڭ قايتا-قايتا ىستەن شىعۋى, اۋىز سۋدىڭ شەكتەپ ساعاتپەن بەرىلۋى, ناسوس ستانتسالارىن كۇتىپ ۇستاۋ, كوممۋنالدىق مەكەمەلەردىڭ  قارجىلىق جاعدايى جانە تاعى باسقا پروبلەمالار قوردالانىپ, جاڭا ءبىر باعدارلاما جاساۋ قاجەتتىگى تۋىندادى. مىنە, وسى ماسەلە تىكەلەي ەلباسىنىڭ نازارىندا بولىپ, رەسپۋبليكالىق «اۋىز سۋ» باعدارلاماسى قولعا الىندى. باعدار­لاما بويىنشا, 2002-2010 جىلدارى وب­لىس­قا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 20 ملرد.تەڭگەدەن استام قارجى جۇمسالىپ, بارلىعى 1363 كم. اۋىز سۋ جۇيەلەرى جاڭارتىلدى. ونىڭ ىشىندە 737 كم. جاڭادان سا­لىنسا, 615 كم. جاڭعىرتۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىلدى. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىنگەن 2,8 ملرد. تەڭگە قارجىعا 158 ەلدى مەكەننىڭ 305 كم. بولاتىن اۋىز سۋ جۇيەلەرى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. اتالعان باعدارلامانى وبلىستىق دەڭ­گەي­دە جەتىلدىرۋ ماقساتىندا «2007-2010 جىل­دارعا ارنالعان قىزىلوردا وبلىسى­نىڭ ەلدى مەكەندەرىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ باعدارلاماسى» جۇزەگە اسى­رىلدى. باعدارلاما اياسىندا اۋدان ورتا­لىقتارىنداعى قۇبىرلاردى جاڭارتۋ جانە كەڭەيتۋ, جاڭا ۇڭعىمالار بۇرعىلاۋ, جول بويىنا جاقىن قونىستانعان ەلدى مەكەندەردى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋعا قوسۋ سياقتى بىرقاتار جۇمىستار قولعا الىندى. ەل اۋىز سۋ يگىلىگىن كورە باستادى, توقتاپ قالعان توپتىق سۋ قۇبىرلارىنىڭ جوبالا­رى قايتا جاسالىپ, كەزەڭ-كەزەڭىمەن سالىنا باستادى. ناتيجەسىندە 3 جىلدا 70 ەلدى مەكەن تۇراقتى, ساپالى اۋىز سۋعا قول جەتكىزدى. ەندىگى ماقسات وسىلارعا يەلىك ەتەتىن كاسىپورىنداردىڭ جاعدايى ەدى. وسى ماق­ساتتا, ايماق باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى بولىپ قىزىلوردا وبلىسى ءار اۋدانعا 50 ملن. تەڭگەدەن قارجى ءبولىپ, جوندەۋ-پايدالانۋ مەكەمەسىن اشتى. مۇنداعى ماقسات – جاڭادان سالىنعان اۋىز سۋ جۇيەلەرىن ءوز دارەجەسىندە ۇستاپ تۇرۋ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعاي­تۋ, ولاردىڭ تولىق جۇمىس ىستەۋىن قامتاما­سىز ەتۋ. بۇعان وبلىستىق بيۋدجەتتەن بارلىعى 350 ملن. تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ ءار اۋدانعا جۇمىس جاسايتىن تراكتور, ارنايى قۇرال جابدىقتار ساتىپ  الىندى.  دەگەنمەن, وسى جەتىستىكتەردىڭ ءوزى دە رەسپۋبليكا بويىنشا تۇرعىنداردى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارىن ودان ءارى جالعاستىرۋ, جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەتىندىگىن كورسەتتى.  وبلىستاعى  اشىق سۋ كوزدەرى جانە تاسىمال اۋىز سۋ پايدالانىپ وتىرعان ەلدى مەكەندەر ارال اۋدانىندا ورنالاسقان. 2008 جىلى ارال اۋدانىنىڭ 8 ەلدى مەكەنىن ارال-ساربۇلاق توپتىق سۋ قۇبىرىنا قوسۋعا قۇنى 1,9 ملرد. تەڭگە بولاتىن جوبا جاسالدى. بۇل جوباعا تىكەلەي سۋ رەسۋرستارى كوميتەتى تاپسىرىسشى بولىپ 2010 جىلدان باستاپ قۇرىلىسى باستالدى. بيىل تولىق اياقتالادى. قازىر بۇل ەلدى مەكەندەردىڭ سەرۆيستىك جۇيەسىنە جوبا جاسالۋدا. بيىل بۇل جۇمىستاردان باس­قا قازالى قالاسى مەن ايتەكە بي كەن­تى­نىڭ ىشكى جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى باستالسا, قارماقشى اۋدانى جوسالى كەنتى, اقجار, اقتوبە اۋىلدارى, سىرداريا اۋدا­نى توقماعامبەتوۆ اۋىلى جانە جالاعاش, تاسبوگەت, بەلكول كەنتتەرىنىڭ ىشكى جۇيە­لەرىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلەدى. جالپى, وبلىس تۇرعىندارىن «اقبۇلاق» باعدارلاماسى بويىنشا  اۋىز سۋمەن جانە كارىزدىك جۇيەلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جاعدايىن جاقسارتۋعا بارلىعى 215 ەلدى مەكەنگە بولجامدى قۇنى 57 ملرد.تەڭگە بولاتىن ۇسىنىس جاسالىپ, سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنە جولدانعان.       باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى كەزەگىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا  بارلىعى 12,1 ملرد. تەڭگە بولاتىن دايىن 40 جوبا ۇسىنىلدى. بۇل جوبالار جۇزەگە اسقاندا 150 مىڭعا جۋىق تۇرعىنى بار 34 ەلدى مەكەننىڭ اۋىز سۋ جۇيەلەرى جاقساراتىن بولادى. تورەتام كەنتىنىڭ اۋىز سۋ جۇيەسىن جاڭ­عىرتۋ جانە كەڭەيتۋ جۇمىستارى 2005 جىلدان باستاپ قولعا الىنىپ, «قىزىلور­دا­گيدروگەولوگيا» اق مالىمەتى بويىنشا, اۋىز سۋ كوزى رەتىندە بايقوڭىر قالاسىنىڭ جەر استى سۋىن پايدالانۋ تاڭدالعان. وسىعان وراي 2005-2008 جىلدار ارالى­عىندا جوبانىڭ 1-كەزەگىمەن 178,7 ملن. تەڭ­گەگە جاڭا ناسوس ستانساسى, سىيىمدى­لى­عى 1000 تەكشە مەتر رەزەرۆۋار, حلوراتور عيماراتتارى سالىندى. 19 شاقىرىم ماگيسترال جانە 25,3 كم سەرۆيستىك سۋ جەلىسى تارتىلىپ ءار ءۇيدىڭ اۋلاسىنا كىرگىزىلدى. 2008-2009 جىلدارى جوبانىڭ 2-كەزەگىنە 76,4 ملن. تەڭگە ءبولىنىپ كەنتتەگى تەمىر جول­دىڭ وڭ جاق بەتىندەگى كوشەلەرگە 9 شاقى­رىم اۋىز سۋ جۇيەسى جۇرگىزىلدى. بۇدان باس­قا وتكەن جىلى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 2,8 ملن. تەڭگە ءبولىنىپ, تۇكتىباەۆ, مولداعۇلوۆا جانە قورقىت اتا كوشەلەرىنە ۇزىندىعى 1,8 شاقىرىم سۋ جۇيەسى جۇرگىزىلدى. بۇل جۇمىستاردىڭ بارلىعى پايدالانۋعا بەرىلىپ, قازىرگى تاڭدا تولىق جۇمىس جاساپ تۇر. قازىرگى تاڭدا كەنتتە 1412 ءۇي بار. وسى ۇيلەردىڭ 76 پايىزىنا اۋىز سۋ كىرگىزىلگەن. كەنتتەگى 42,6 شاقىرىم بولاتىن اۋىز سۋ جۇيەسى سۋ تاراتۋ قىزمەتىمەن اينالىساتىن «تورەتامۆودسەرۆيس» جشس-گە سەنىمدى باس­قا­رۋعا بەرىلگەن. اۋىز سۋدى بايقوڭىر قالا­سىنان «گورۆودوكانال» مەكەمەسىنەن 1 تەكشە مەترىن 110 تەڭگەدەن ساتىپ الادى. 2004 جىلدان بەرى ەلەكتر ەنەرگياسىن تاسىمالداۋ رىنوگىندا جۇمىس جاساپ كەلگەن «قىزىلوردا ەلەكتر تاراتۋ جەلىسى كومپانياسى» اق ءوزىنىڭ قارجىلىق دارمەن­سىزدىگىنە بايلانىستى قىزىلوردا وبلىسىندا ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتۋدە كوپ­تەگەن كەلەڭسىز جاعدايلار ورىن الدى.  ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ 70 پايىزىنىڭ توزىعى جەتكەن, قارجى كوزدەرى بولماعاندىقتان, مەكەمەنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى كونەرگەن­دىك­تەن جانە ماتەريالدار مەن جابدىقتاردىڭ جوق بولۋى جاعدايدى ودان ءارى ورشىتە ءتۇستى. سونىمەن قاتار, قارجىلىق جاعدايىنىڭ نا­شار­لىعى, ونىڭ ۇستىنە, سالىقتار مەن باسقا ءتو­لەمدەرگە (104 ملن. تەڭگە) جانە ايلىق قا­رىزدارى (132 ملن. تەڭگە) بولدى. وسى سەبەپ­تەردىڭ سالدارى مەكەمەنىڭ كوپتەگەن ءتاجىري­بەلى ماماندارىنىڭ جۇمىستان كەتۋىنە اكەلىپ سوقتىردى. 2-3 ساعاتتان جارىق سونەتىن بول­دى. قىزىلوردا قالاسىنداعى قوسالقى ستان­سا­لارىنىڭ شاتىرلارى كوپ ۋاقىتتان بەرى كۇردەلى جوندەۋ كورمەگەندىكتەن, جاۋىن-شاشىن بولعان كەزدە شاتىرلارىنان سۋ كەتىپ, قوسالقى ستانسالار 3-4 كۇندەپ توقتاپ قالىپ جاتتى. ەلەكتر جەلىلەرىن دامىتۋعا ءبىرشاما جىل­دار بويى ەشقانداي قارجى قارالماۋىنان, قوسالقى ستانسالاردىڭ  قۋاتتىلىعىنىڭ جەتىسپەۋىنە بايلانىستى, جاڭا سالىنعان مەكەمەلەردى ەلەكتر جەلىلەرىنە قوسىلۋعا موراتوري جاريالانعان بولاتىن. بۇل ءوز كەزەگىندە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن دامىتۋعا كەدەرگى كەلتىردى.   وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەردى جويۋ ماقساتىن­دا قىزىلوردا ەلەكتر تاراتۋ جەلىسى كومپا­نيا­سىنىڭ اكتسيونەرلەرىمەن بىرنەشە كەلىس­سوز­دەر جۇرگىزىلىپ, 100 پايىز اكتسيالارى مەملەكەتتىك مەنشىككە ساتىپ الىندى. ءسويتىپ, ەلىمىز بويىنشا ەلەكتر تاراتۋ كومپانيا­لارى­نىڭ ىشىندە قىزىلوردا وبلىسى ال­دىڭ­عى قاتاردا بولىپ مەملەكەتتىك مەنشىككە ءوتتى. قازىرگى تاڭدا, جامبىل, اقتوبە وبلىستارى ءبىز­دىڭ تاجىريبەنى پايدالانۋ ارقىلى وزدەرىنىڭ ەلەكتر تاراتۋ كومپانيالارىن مەملەكەتتىك مەنشىككە وتكىزۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. اكتسيونەرلىك قوعام مەملەكەت مەنشىگىنە الىن­عاننان كەيىن, قىزمەتكەرلەرىنە قوردالانىپ قالعان ايلىق قارىزدارى تولىعىمەن تولەنىپ, سالىق قارىزدارى جانە باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۇگەلىمەن وتەلدى. بيۋدجەت ەسەبىنەن قىزىلوردا قالاسىنىڭ 48 قوسالقى ستانسا­لاردىڭ شاتىرلارى جوندەلىپ, وسى سەبەپتەن بولعان اجىراتۋلار توقتاتىلدى. سونىمەن قا­تار, 2008 جىلعا دەيىن اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ ورتاشا ايلىق كولەمى  30 مىڭ تەڭگەنى قۇراسا, ال قازىرگى ۋاقىتتا  ورتاشا جالاقى كولەمى 52 مىڭ تەڭگەنى قۇراۋدا. بۇل ءوز كەزەگىندە قىز­مەتكەرلەر جالاقىسىنىڭ 58 پايىزعا وسكەن­دىگىن كورسەتىپ وتىر. قىزمەتكەرلەرگە جاعداي جاسالۋىنا بايلانىستى مەكەمەگە تاجىريبەلى ماماندار قايتا ورالدى. 2009 جىلعا «قىزىلوردا ەلەكتر تاراتۋ تو­راپتارى كومپانياسى» اق-تىڭ ەلەكتر جۇيە­لەرىن دامىتۋ ماقساتىندا ونىڭ جارعى­لىق قورىن ۇلعايتۋعا 1 149 ملن. تەڭگە ءبو­لىن­دى. وسى قارالعان قارجىنىڭ 409 ملن. تەڭ­گە­سىنە  قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ەلەكترلەنبەگەن 6 ەلدى مەكەنىن ورتالىقتاندىرىلعان ەلەكتر­مەن جابدىقتاۋ قارالىپ, قازىرگى ۋاقىتتا  اتالعان ەلدى مەكەندەر ورتالىقتاندىرىلعان ەلەكترمەن جابدىقتالدى. وبلىس حالقىن ساپالى ەلەكتر ەنەرگيا­سى­مەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بىرنەشە باعىتتا جۇ­مىستار جاسالۋى قاجەت. ءبىرىنشى كەزەكتە قوس­القى ستانسالاردى قايتا جاڭعىرتۋ جانە مودەرنيزاتسيالاۋ جۇمىستارى اتقارىلۋى كەرەك. «قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ەلەكتر تاراتۋ توراپتارى كومپانياسى» اق-قا قاراستى قوسالقى ستانسالاردىڭ قۋاتتىلىعىنىڭ جەتىسپەۋى – تۇرعىندارعا بەرىلەتىن ەلەكتر جارىعىنىڭ السىزدىگىنە اكەلۋمەن قاتار, جاڭا سالىنعان نىسانداردى ەلەكتر جەلىلەرىنە قوسۋ كەزىندە قولبايلاۋ بولاتىن. وسى ۋاقىتقا دەيىن رەسپۋبليكا بويىنشا جەلدىك ەلەكتر ستانسالارى جەكە كومپانيا­لار­دىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن سالىنعان بولاتىن. 2010 جىلى قىزىلوردا وبلىسى وڭتۇستىك ءوڭىر­دە ءبىرىنشى بولىپ بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن قازالى اۋدانى اجار ەلدى مەكەنىن جەلدىك ەلەكتر ستانتسياسىمەن قامتاماسىز ەتۋگە 35,4 ملن. تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, قۇرى­لىس جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. قازىرگى ۋاقىت­تا جۇمىسشى كوميسسياسى وتكىزىلىپ, جىبەرگەن كەمشىلىكتەرىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىلۋدە. ناتيجەسىندە وسى ەلدى مەكەن تۇراقتى ەلەكترمەن جابدىق­تالا­تىن بولادى. اتالعان جوبانىڭ ناتيجەسىنە قاراي قالعان شالعايدا ورنالاسقان ەلەكتر­لەنبەگەن ەلدى مەكەندەردى ەلەكترلەندىرۋ جۇمىستارى جوسپارلانادى. 2008-2010 جىلدار ىشىندە قىزىلوردا قالاسىندا 624 شاقىرىم گاز قۇبىرلارىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, حالىقتىڭ يگىلىگىنە بەرىلدى. ناتيجەسىندە, 62 كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇي, 11887 جەكە تۇرعىن ۇيلەر جانە 440 كوممۋنالدىق تۇرمىستىق مەكەمەلەر ىلەسپە گازعا قوسىلۋعا مۇمكىندىك الدى. بي­ىلعى جىلى, جوباعا سايكەس رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 875 ملن. تەڭگە قارجى ءبو­لىنىپ, گازداندىرۋ جۇمىستارى باس­تالىپ كەتتى. اتالعان جوبا جۇمىس­تارى تولىعىمەن اياقتالعان كەزدە بارلىعى 594 كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇي, 25000 جۋىق جەكە تۇرعىن ۇيلەردى گازداندىرۋ مۇمكىندىگىنە قول جەتپەك. سونداي-اق, بۇل جۇمىستار ءوز جالعاسىن تاۋىپ, اتالعان جوباعا ەنبەگەن قالانىڭ جاڭا تۇرعىن اۋداندارىن گازداندىرۋ ماقساتىندا «قىزىلوردا قالاسىنىڭ جاڭا تۇرعىن اۋدان­دا­رىن گازداندىرۋ» جوبانىڭ – سمە­تا­لىق قۇجاتتارى دايىندالۋدا. بۇل جوبا بويىنشا جۇ­مىستار 2011 جىل­دىڭ ەكىنشى جارتىجىلدى­عىن­دا باستالىپ, 2012 جىلى اياقتالادى. ناتيجەسىندە قى­زىل­وردا قالاسى تۇرعىندارىنىڭ 100 پايىزى ارزان تابيعي گازبەن قام­تاماسىز ەتىلەدى. ۇيىشىلىك قۇ­رى­لىس-مونتاج جۇ­مىستارىن ءجۇر­گىزۋ قۇنىن 99 500 تەڭگەگە تومەندەتۋ ارقاسىندا 2009-2010 جىلدارى جەكە تۇرعىن ۇيلەردىڭ گازداندىرۋ ۇلەسى 87 ەسە ءوستى.  2008 جىلى گازعا قوسىلۋعا مۇمكىندىك العان 4000-عا جۋىق جەكە  تۇرعىن ۇيلەردەن ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن تەك 135 جەكە تۇرعىن ۇيلەر گازداندىرىلسا, 2009-2010 جىلى  11 752 جەكە تۇرعىن ۇيلەر گاز جۇيەسىنە قوسىلدى. مىسالى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلى­سىن­دا جەكە تۇرعىن ۇيلەردى ورتا قىسىمدى گاز قۇبىرى جۇرگىزىلىپ, شرپ ورناتۋ ارقىلى قوسىلادى. ۇيىشىلىك گاز قۇبىرىن تارتۋ جۇمىستارىن قوسپاعاننىڭ وزىندە, تەك شرپ باعاسى – 200 000 تەڭگەدەن اسا قار­جى­نى قاجەت ەتەدى. ال, قىزىلوردا وبلى­سىندا كوشە بويىمەن  تومەنگى قىسىمدى گاز قۇبىرى تارتىلىپ, تۇتىنۋشىلارعا تىكەلەي جەتكىزىلۋىنىڭ ناتيجەسىندە  ءبىرشاما ارزانعا تۇسەدى. قىزىلوردا قالاسىندا گاز باعاسىنىڭ رەسپۋبليكا بويىنشا ەڭ تومەن بولۋى, قالانىڭ ەكونوميكالىق, يندۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋى مەن تۇر­عىنداردىڭ الەۋمەتتىك دەڭگەيى دامۋىنىڭ ماڭىزدى اسپەكتىسى بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, گازداندىرۋ جۇمىستارى قىزىلوردا قالاسىنداعى ءىرى, ورتا جانە شاعىن بيزنەستىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوستى. 2009 جىلى 9 ءىرى, 79 ورتا جانە 100 شاعىن بيزنەس كوزدەرى ارزان كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتىلسە, 2011 جىلى 129 ورتا جانە 300 شاعىن بيزنەس كوزدەرى ىلەسپە تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتىلدى. قىزىلوردا قالاسىن گازداندىرۋدىڭ اياقتالۋى وبلىس ورتالىعىنىڭ وندىرىستىك دەڭگەيىنىڭ دامۋىنا, سونىمەن قاتار, قالا تۇرعىندارىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىنىڭ جاقسارۋىنا, وتىن ساتىپ الۋعا كەتەتىن شىعىنداردىڭ ازايۋىنا, ساپالى ارزان گازبەن قامتاماسىز ەتىلۋىنە اكەلەدى. بۇگىنگى كۇنى قىزىلوردا قالاسىنىڭ تۇرعىن ءۇي سەكتورلارىنىڭ قارقىندى  دا­مۋى, جاڭا وندىرىستىك نىساندار قۇرى­لىس­تارىنىڭ كوپتەپ سالىنۋى وبلىس ورتالى­عى­نىڭ كوگىلدىر وتىن قاجەتتىلىگىن ارتتىرۋدا. وسى باعىتتا  وڭتۇستىك-تورعاي ويپاتىن­دا­عى كەن ورىندارىنداعى گازدى «اقشا­بۇلاق» كەن ورىنىنا جيناقتاپ, قىزىلوردا قالاسىنا بەرۋ ءۇشىن گاز  قورلارىن زەرتتەۋ,  تالداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل ءوز كەزەگىندە كەن ورىندارىنداعى الاۋدا جاعىلىپ نەمەسە جەر قويناۋىنا قايتا ايدالىپ جاتقان گازدى حالىق يگىلىگىنە ءتيىمدى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. «2028 جىلعا دەيىن قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ەلدى مەكەندەرىن گازداندىرۋ» باعدارلاماسى ازىرلەنىپ, سول باعدارلاما نەگىزىندە وبلىستىڭ بارلىق ەلدى مەكەندەرىن «بەينەۋ-شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى ارقىلى گازداندىرۋ جوسپارلانۋدا. اتالعان ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ 880 شاقىرىمى قىزىلوردا وبلىسى اۋما­عى ارقىلى وتەدى. قۇرىلىس 2011 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىلدىعىندا باستالدى دەپ كۇتىلۋدە.  ماگيسترالدى گاز قۇبىرى بويى­مەن وبلىس بويىنشا 14 جەردەن 17 اگرس قۇرىلىسى سالىنىپ, ورنالاسۋ جاعدايىنا قاراي, وسى اگرس-تەردەن بارلىق ەلدى مەكەندەر 2028 جىلعا دەيىن تولىق گازداندى­رىلاتىن بولادى دەپ مەجەلەنۋدە. سونىڭ ىشىندە تورەتام كەنتى, اقاي اۋىلى جانە بايقوڭىر قالاسىن گازبەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا № 6 اگرس قوندىرعىسى ورنا­لاستىرىلاتىن بولادى. رەسەيلىك مەكەمەلەرگە تاۋەلدىلىك تۋدىرماۋ ماقساتىندا, اگرس قوندىرعىسىن بايقوڭىر قالاسىندا ەمەس تورەتام كەنتى اۋماعىندا ورنا­لاستىرۋ جوسپارلانعان. اتقارىلعان ءىس از ەمەس. جاسالاتىنى دا جەتكىلىكتى. باستىسى, قوزعالىس بار. ال قوزعالىس بولعان جەردە ماسەلە قوردالان­بايدى. ەرجان بايتىلەس. قىزىلوردا وبلىسى.