ءتاۋ ەتەر تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جيىرما جىلدىعىنا قادام باسقان تۇستا ەلباسىمىز كەمەلدى كەزەڭنىڭ قورىتىندىسىن شىعارا وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ جاڭا باستالعان ونجىلدىقتاعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ باعدارلاماسىن ايقىنداپ بەردى.
بيىلعى جولداۋدىڭ مۇنىڭ الدىنداعىلارمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي وزگەشەلىگى بار. بىرىنشىدەن, ول ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان. مۇنىمەن بىرگە, قوعامىمىزدىڭ ەڭ باستى بايلىعى – ادامنىڭ ماقسات-مۇددەسىنە, ونىڭ يگىلىگىنە قۇرىلعان. ونداعى ۇدەمەلى يننوۆاتسيالىق يندۋستريالاندىرۋدى دامىتۋ, شاعىن بيزنەس پەن اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ, جۇمىسپەن قامتۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى جاڭعىرتۋ, ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىن وركەندەتۋ, حالىقتى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, جالاقى, شاكىرتاقى مەن جاردەماقىنى ءوسىرۋ ماسەلەلەرىنىڭ العا تارتىلۋى, شىنتۋايتتاپ كەلگەندە, حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
حالىق قالاۋلىسى رەتىندەگى ءوز باسىمدى دا پرەزيدەنتىمىزدىڭ بيىلعى جولداۋىنىڭ جاڭا الەۋمەتتىك ساياساتقا قۇرىلعاندىعى جىگەرلەندىرەدى. قالاي دەسەك تە ۇدەمەلى يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋعا ادامنىڭ قۋاتتى قولىمەن جانە كۇش-جىگەرىمەن عانا قول جەتەدى. سوندىقتان ونىڭ ەرتەڭگى كۇنگە سەنىممەن قاراۋى, الەۋمەتتىك جاعىنان قورعالۋى, رۋحاني تۇرعىدان باي بولۋى – باستى ۇستانىمنىڭ ءبىرى. الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ قيىندىعىن كەيىنگە قالدىرعان ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىنىڭ اسقارالى مىندەتتەرى ايقىندالدى.
ايتالىق, بيىلعى جولداۋدا مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋمەن جانە تاربيەمەن قامتىلعان بالالاردىڭ ۇلەسى 2020 جىلعا قاراي 100 پايىز بولادى, ال 2015 جىلعا دەيىن كەم دەگەندە 400 مەكتەپ سالىنادى. ال دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا كەلەتىن بولساق, 2015 جىلعا قاراي قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر جاسىنىڭ ۇزاقتىعىن 70 جاسقا جەتكىزۋ, ال 2020 جىلعا قاراي 72 جاسقا دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلگەن. مۇنىمەن بىرگە, 2015 جىلعا قاراي 350 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكت جانە ەمحانالار سالىنادى. ەڭبەكپەن قامتۋ, جۇمىسسىزدىقتى جويۋ, ادامنىڭ قوعامداعى ءرولىن ارتتىرۋ, كادر ساياساتىن جەتىلدىرە ءتۇسۋ جاعى دا نازاردان تىس قالماعان.
اۋىل – حالقىمىزدىڭ التىن دىڭگەگى بولدى, بولا بەرەدى دە. اتالعان جولداۋدا ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە دە ايرىقشا ءمان بەرىلگەن. اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ەڭبەكتىڭ ونىمدىلىگى 2011 جىلعا قاراي 2 ەسە, ال 2020 جىلعا قاراي 4 ەسە وسەدى. مەملەكەتتىڭ تاياۋداعى جىلدارى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا 130 ميلليارد تەڭگە نەسيە رەسۋرستارىن ءبولۋ ەسەبىنەن اۋىلدىق جەرلەردە 20 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, 100 مىڭنان استام اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كىرىس كوزىنە اينالاتىندىعى اتالىپ كورسەتىلگەن.
پرەزيدەنتىمىزدىڭ قازاقستان حالقىنا ارنالعان «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز» اتتى جولداۋى, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, بارشا حالىقتىڭ, ءاربىر وتباسى مەن ءاربىر ادامنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. دەمەك, ونى جەمىستى ءىس جۇزىنە اسىرۋ ءۇشىن بارشامىز اتسالىسۋىمىز قاجەت. اسىرەسە, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگانىن قۇرايتىن دەپۋتاتتار توبىنا جۇكتەلەتىن مىندەت ۇلكەن. ەلباسىمىز پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن ماجىلىسىندە جانە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ءحىىى سەزىندە ءماسليحاتتار مەن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ جەرگىلىكتى جەردە ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىندىكتىڭ مول ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. سونداي-اق پارمەندى تۇردەگى جەرگىلكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنا اينالۋى جانە جەرگىلىكتى جەردەگى ماسەلەلەردى شەشۋدەگى ءماسليحاتتىڭ ءىس-قىزمەتىن جانداندىرا ءتۇسۋ قاجەتتىلىگىن ايتتى. ءبىزدىڭ اۋدانىمىزدىڭ دا دەپۋتاتتارى ءوزىنىڭ حالىق قالاۋلىسى وكىلەتتىگىن نەگىزگى ءىس قىزمەتىنەن قول ۇزبەي ءجۇرىپ اتقارادى. دەپۋتاتتار حالىقتىڭ قالىڭ ورتاسىندا جۇرەدى, ەڭبەك ۇجىمىنىڭ مۇشەسى بولىپ تابىلادى, سايلاۋشىلارمەن ءجيى جولىعادى, تۇرعىندار جيىنى مەن جينالىسىنا قاتىسادى. وسى سەبەپتى حالىق قالاۋلىلارى ءاربىر سايلاۋ وكرۋگىندەگى قالىپتاسقان جاعدايدى, قوردالانعان ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جاعدايدى ءبىر ادامداي جەتىك بىلەدى. بۇعان قوسا كەيبىر دەپۋتاتتارىمىز باسشىلىق قىزمەتتەر اتقارادى, ەندى ءبىرى كاسىپكەر, قوعامدىق جۇمىسقا بەلسەنە قاتىسۋشىلار. ولار وسىنداي مۇمكىندىكتى شەبەر پايدالانا جانە اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ ازاماتتاردىڭ تىلەكتەرى مەن وتىنىشتەرىن ورىنداۋعا ۇمتىلادى. جۇمىلا كوتەرگەن جۇكتىڭ قاشان دا جەڭىل بولارى بەلگىلى عوي.
قاراتال اۋداندىق ءماسليحاتىندا بىلىكتى باسشىلار جەتەكشىلىك ەتەتىن تۇراقتى دەپۋتاتتىق كوميسسيالار جۇمىس ىستەيدى. كۇن تارتىبىندەگى كەزەكتى ماسەلەنى قاراۋ ءۇشىن كوميسسيا مۇشەلەرى – دەپۋتاتتار ءاربىر توقسان سايىن باس قوسادى. ال وعان دەيىن ونىڭ دايىندىعى جۇرگىزىلەدى, قاجەتتى ماتەريالدار جيناقتالادى, جەرگىلىكتى جەرگە, بەلگىلى نىسانعا بارىپ جاعدايمەن, ونداعى قۇجاتتارمەن تانىسادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جاۋاپكەرشىلىك تانىتادى. ماسەلەن, ءبىر عانا 2010 جىلى تۇراقتى كوميسسيانىڭ ءماجىلىسىندە اۋدان سپورتىن دامىتۋ, ەلتاي اۋىلدىق وكرۋگى اۋماعىنداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى وركەندەتۋ ماسەلەسى قارالدى. اۋداندىق اۋرۋحانا باس دارىگەرىنىڭ انا مەن بالانى قورعاۋ جونىندەگى اۋداندىق باعدارلامانىڭ ورىندالۋ بارىسى تۋراسىنداعى ەسەبى تىڭدالدى. اسىرەسە, كوميسسيانىڭ تۋبەركۋلەزگە قارسى كۇرەس جونىندەگى شارالار جانە بالالاردى مەكتەپكە تاسىمالداۋ ءىسىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى ماسەلەنى قاراعان وتىرىسى وتە قىزۋ ءارى تارتىستى ءوتتى. بۇل ەكى ماسەلەنى قاراردىڭ الدىندا دەپۋتاتتار اۋىلدىق وكرۋگتەرگە بارىپ, ءىستىڭ جاي-جاپسارىمەن ءجىتى تانىستى, ءبىرشاما ولقىلىقتاردىڭ بەتىن اشتى.
اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ سەسسياسىندا اۋدان اكىمىنىڭ اۋداننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ جوسپارىنىڭ ورىندالۋى جايلى ەسەبى جانە جەكەلەگەن بولىمدەر مەن قۇرىلىم باسشىلارىنىڭ حابارلاماسى تىڭدالادى.
پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسى ساياسي كەڭەسىنىڭ 2008 جىلعى 17 قاڭتاردا وتكەن كەڭەيتىلگەن ماجىلىسىندە بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحات دەپۋتاتتارى الدىندا جەرگىلىكتى شىنايى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنا اينالۋى جانە جەرگىلىكتى ماسەلەلەردى شەشە ءبىلۋ ءۇشىن ءماسليحاتتاردىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ قاجەت دەگەن ماسەلە قويعان ەدى. ماسەلەن, اۋدانىمىزدا سايلانعان 13 دەپۋتاتتىڭ بارلىعى دا «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ مۇشەلەرى بولىپ تابىلادى. ەلباسىمىز العا قويعان مىندەتتەردى بىرلەسىپ شەشۋ ءۇشىن اتالعان پارتيانىڭ اۋداندىق فيليالىمەن ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەيمىز. مىسالى, پارتيانىڭ اۋداندىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ق.امىرەنوۆتى تارتا وتىرىپ, پارتيالىق باقىلاۋ بەكەتتەرى قۇرىلدى. دەپۋتاتتارىمىزدىڭ كومەگىمەن مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ جۇزەگە اسۋى بارىسىنا تۇراقتى باقىلاۋ ورناتىلدى.
وزگە ارىپتەستەرىم سياقتى مەن دە دەپۋتاتتىق ءىس-قىزمەتتىڭ باستى باعىتى تۇرعىندارمەن اراداعى بايلانىستى نىعايتۋ دەپ بىلەمىن. اۋداندىق دەپۋتاتتاردىڭ بارلىعى دەرلىك ازاماتتاردى جەكە ماسەلەسىمەن قابىلدايدى, جيىنداردا ءسوز سويلەيدى, سايلاۋشىلار الدىندا كەستەگە ساي ەسەپ بەرەدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى اۋداندىق اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق توپتىڭ مۇشەلەرى. ادەتتەگىدەي سايلاۋشىلار بىزگە ءجيى كەلەدى, كوكەيىندەگى ويلارىن ايتادى, حات جازادى, تەلەفون شالادى. ولاردىڭ كوتەرەتىن ماسەلەسى دە سان الۋان.
جەرگىلىكتى حالىق قالاۋلىلارى وزدەرىنىڭ سان-سالالى ءىس-قىزمەتىندە پارلامەنت سەناتى مەن ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى: ن.سۇلەيمەنوۆ, ن.نۇرمانبەتوۆ, ءۇ.مەدەۋوۆ, ۋ.قاليجان, د.نوكەتاەۆامەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ, ولاردىڭ دا جاندى جاردەمىنە جۇگىنەدى. ءتۇيىندەي ايتقاندا, بىزدەر اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, ەلباسىمىزدىڭ جولداۋىندا كورسەتىلگەندەي تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا قاتىستى ماسەلەلەردى بىرىزدىلىكپەن شەشۋگە بەلسەنە اتسالىسىپ كەلەمىز.
قورىتا ايتقاندا, ميلليونداعان قازاقستاندىق وزدەرىنىڭ بۇگىنگى تاعدىرى مەن ۇرپاعىنىڭ بولاشاعىن الەمدىك دەڭگەيدەگى ساياسي كوشباسشى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن بايلانىستىرىپ وتىر. مۇنداي جوعارى سەنىمنىڭ ەلى سەنگەن ەرگە عانا كورسەتىلەتىنى بەلگىلى.
ماقسات راقىمباەۆ, قاراتال اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى.
الماتى وبلىسى.