ەل بىرلىگى, جۇرت تىرلىگى دەگەندە اردى العا سالىپ, باق پەن تاق كەتسە دە, نامىستى قورلامايتىن, ۇلت ۇرانى, ۇرپاق تۇراعى, ءار نارسەنىڭ بار سۇراعى دەپ, وبال مەن ساۋاپتى اركەز بيىك قوياتىن قازاقستاندىق ارداگەرلەر ەلوردادا وزدەرىنىڭ كەزەكتى ءVى سەزىن وتكىزدى.
سەزد دەلەگاتتارىنا ارناعان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ماۋلەن اشىمباەۆ وقىپ بەردى. وندا ەلباسى: «قىمباتتى سوعىس ارداگەرلەرى مەن تىل ەڭبەككەرلەرى! سىزدەردى ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ ءVى سەزىنىڭ اشىلۋىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن! ەل باسىنا كۇن تۋعان قيىن-قىستاۋ جىلداردا سىزدەر وتان ءۇشىن جان اياماي سوعىسىپ, ەرەن ەڭبەك ەتتىڭىزدەر. تاۋەلسىز قازاقستان جەتىستىكتەرى سول ەڭبەكتەرىڭىزدىڭ جەمىسى! ءبىز ونى جاقسى بىلەمىز جانە باعالايمىز. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلى بويىندا اعا بۋىننىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ مەن ولارعا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋ ءىسى مەملەكەتىمىزدىڭ باسىم باعىتى بولىپ كەلەدى. بولاشاقتا دا ءبىز بۇل جۇمىستى جالعاستىراتىن بولامىز. ءاربىر ارداگەر قامقورلىق پەن ىستىق ىقىلاسقا ءبولەنۋى ءتيىس. سىزدەر ءاردايىم ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە ەتەنە ارالاسىپ كەلەسىزدەر. ءمۇمكىندىكتى پايدالانىپ, سىزدەرگە وتكەن سايلاۋدا ماعان قولداۋ كورسەتكەندەرىڭىز ءۇشىن شەكسىز ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. بۇل – ءبىزدىڭ تۋعان ەلىمىزدىڭ وركەندەۋى مەن حالقىمىزدىڭ باقىتى جولىنداعى ورتاق جەڭىسىمىز! ءسىزدەردىڭ باي تاجىريبەلەرىڭىز بەن اقىل-پاراساتتارىڭىز, ۇلاعاتتى ءومىرلىك ۇستانىمدارىڭىز اسا باعالى مۇرا سانالادى, ونى وسكەلەڭ ۇرپاققا اماناتتاۋ وتە ماڭىزدى. بۇل ورايدا مەن سىزدەرگە ۇلكەن سەنىم ارتامىن. وتانىمىز – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاسامپاز ەڭبەگىمىزدى بىرگە جالعاستىراتىنىمىزعا مەن كامىل سەنەمىن! سەزگە قاتىسۋشىلاردىڭ بارشاسىنا ساتتىلىك, زور دەنساۋلىق جانە ۇزاق ءومىر تىلەيمىن!», دەپ ەرەكشە ءىلتيپات تانىتىپتى.
مارتەبەلى مەيماندار الدىندا ارداگەرلەر ورتالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى قايىربەك ءسۇلەيمەنوۆ ەسەپتى بايانداما جاساپ, 5 جىل ىشىندە اتقارىلعان جۇمىستار مەن الدا تۇرعان مىندەتتەر تۋرالى ايتتى. ول زەينەتكەرلەر مەن ارداگەرلەر پرەزيدەنتتىڭ ەڭ بەلسەندى دە سەنىمدى ەلەكتوراتى بولىپ تابىلاتىنىن, ولار ءاردايىم وتانىمىزداعى تۇراقتىلىققا تۇتقا بولىپ جۇرگەنىن, مەملەكەتىمىزدىڭ ىشكى, سىرتقى ساياساتىن ءبىراۋىزدان قولدايتىنىن جەتكىزدى. ۇكىمەتپەن جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلىكتە جۇمىس ىستەپ وتىرعانىن, ارداگەرلەردىڭ زەينەتاقىسى جىل سايىن ءوسىپ كەلە جاتقانىن تىلگە تيەك ەتىپ, وتكەن جىلى بيىك دارەجەدە اتالىپ وتكەن جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىن تويلاۋعا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 12 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلىپ, مايدانگەرلەردىڭ ءبىر شوعىرى پاتەر العانىن, 3 مىڭعا جۋىق ازاماتتىڭ ۇيلەرى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەنىن جەتكىزدى. سول سەكىلدى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ باستاماسىمەن كوممۋنالدىق قىزمەتتەردىڭ تومەندەگەنىن, ونىڭ ىشىندە اقتوبە وبلىسىندا تىل ەڭبەككەرلەرىنە 50 پايىز جەڭىلدىك جاسالىپ وتىرعانىن, مۇنداي يگى ءىس وڭتۇستىك قازاقستان, قوستاناي وبلىستارىندا دا بار ەكەنىن ناقتى مىسالدارمەن دايەكتەدى.
اسىرەسە, ارداگەرلەردىڭ جاستار تاربيەسىنە ەرەكشە ءمان بەرىپ, ۇلتتىق ۇلگىنى باياندى ەتۋ جولىنداعى ەڭبەكتەرىنە توقتالدى. كەشەگى كەڭەس داۋىرىندەگى كومسومول, پيونەر ۇيىمدارى جۇمىسىن توقتاتقاننان كەيىنگى بوس كەڭىستىك كەزىندە جىبەرىپ العان ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋ جولىندا اتقارىلعان جۇمىستارعا مىسال كەلتىرە وتىرىپ, ءالى دە بولسا جاستار ءتاربيەسىنە ارداگەرلەردىڭ جەتە ءمان بەرۋى قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. مۇنىمەن قاتار, تىل ەڭبەككەرلەرىنە تولەنەتىن جاردەماقى سوعىس ارداگەرلەرىنەن جەتى ەسە از ەكەنىن, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا زەينەتكەرلەرگە تاعايىندالعان اقىنىڭ ماردىمسىز بولىپ شىققانىن, سوعىستىڭ الدىندا, مايدانداسىپ جاتقان تۇستا ومىرگە كەلگەن «سوعىس بالالارىنا» جەڭىلدىك جاساۋ جاعى دا نازاردان تىس قالماۋى كەرەك ەكەنىن كولدەنەڭ تارتتى. توراعا قىزىلوردا وبلىسىنداعى وڭ ءوزگەرىستەردەن دەرەك كەلتىرىپ, شىمكەنتتە ارداگەرلەرگە ارنايى تاكسي قىزمەت كورسەتەتىنىن ايتتى.
سەزدە دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ساليدات قايىربەكوۆا ارداگەرلەرگە كورسەتىلىپ وتىرعان قامقورلىقتارعا توقتالىپ, سوعىسقا قاتىسقاندارعا ءدارى تەگىن بەرىلەتىنىن, جالپى, ەمدەلۋشىلەردىڭ قۇقىعى قورعالاتىنىن, مۇنى ءار ازامات تالاپ ەتۋىنە بولاتىنىن ايتسا, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى كوميتەت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گ.توقسەيىتوۆا زەينەتاقىنىڭ ءوسۋ قارقىنىنا, الەۋمەتتىك قامقورلىقتاردىڭ كورسەتىلىپ جاتقانىنا, زەينەتكەرلەردىڭ دەمالىسىن ۇيىمداستىرۋ جۇمىسى ءجۇيەلى جولعا قويىلعانىنا, جەڭىستىڭ 66 جىلدىعىنا قىزۋ ءازىرلىكتىڭ باستالعانىنا ناقتى ءدايەكتەر كەلتىردى.
قىزىلوردا وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى سەيىلبەك شاۋحامانوۆ: «وبلىسىمىزدا 52 مىڭداي ارداگەر بولسا, ولار 670 باستاۋىش ۇيىمدا ەسەپتە تۇرادى. وبلىستا بىردە-ءبىر ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, ءىرىلى-ۇساقتى شارالار ارداگەرلەردىڭ بەلسەندى قاتىسۋىنسىز وتپەيدى. سوڭعى جىلدارى 1600 ارداگەردىڭ شيپاجايلاردا دەمالۋىنا ءمۇمكىندىك جاسالدى. 47 ازاماتىمىز ءۇي السا, وتان سوعىسى كەزىندە 6 ايدان كەم ەمەس جۇمىس ىستەگەن 6 مىڭ ەڭبەك ارداگەرى كوممۋنالدىق تولەمدەردەن بوساتىلدى. وتكەن جىلى ەلىمىزدە ءبىرىنشى بولىپ زەينەتكەرلەر مەن مۇگەدەكتەرگە قىزمەت كورسەتەتىن الەۋمەتتىك ورتالىق اشىلدى. وندا ارداگەرلەرىمىزگە بارلىق جاعداي جاسالعان», دەدى. ول 90-شى جىلداردىڭ ىشىندە ءساتسىز تاعايىندالعان ءمينيستردىڭ كىناسىنەن 1 ميلليون 700 مىڭ زەينەتكەردىڭ ەڭبەگى ەسكەرىلمەي, زاڭسىز, ادىلەتسىز, رەتسىز, جۇيەسىز, ءجونسىز, ەشكىمگە دە تۇسىنىكسىز, اقىلعا قونبايتىن زەينەتاقى تاعايىندالعانىن ايتىپ, سونى قايتا قاراۋ قاجەتتىگىن ۇسىندى.
پاۆلودار وبلىسى, كاچير اۋدانى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى ليديا باليۋتينا اۋىل جاستارىن وتانشىلدىق رۋحتا تاربيەلەۋ ماسەلەسىن العا تارتىپ, ارداگەرلەر تۋرالى زاڭنىڭ سوزىلىپ كەتكەنىن 1991-1997 جىلدارى زەينەتاقى تاعايىنداۋ كەزىندەگى كەتكەن ولقىلىقتاردان ءالى دە ەڭبەك وتىلىنە ساي زەينەتاقى الا الماي جۇرگەن قارتتاردىڭ بار ەكەنىن ەسكە سالىپ, تىلدا ەڭبەك ەتكەن ازاماتتارعا كوڭىل اۋدارۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
الماتى قالاسى, جەتىسۋ اۋدانىنىڭ اكىمى ەربول الىمقۇلوۆ اۋدان كولەمىندە ارداگەرلەرگە كورسەتىلىپ جاتقان ىزەت-ءىلتيپاتتى ناقتى مىسالدارمەن العا تارتسا, «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى نۇرلان وتەشوۆ جاستار مەن ارداگەرلەر اراسىنداعى بايلانىستى تىلگە تيەك ەتسە, پەتروپاۆل قالاسى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى گريگوري كۋحار دا الدا سويلەگەن ءارىپتەسىنىڭ سوزىنە قولداۋ كورسەتىپ, ەڭبەك وتىلىنە قاراي زەينەتاقى تولەۋ ماسەلەسىن قوزعادى.
ال قوستاناي قالاسىنان كەلگەن كاسىپكەر, ارداگەرلەرگە ارنالعان «اتا» اتتى قوعامدىق قوردىڭ توراعاسى مارات قابدىسالىقوۆ ءوزىنىڭ ارداگەرلەرگە جاساپ وتىرعان وڭدى ىستەرى تۋرالى باياندادى. ول شاعىن ءدامحانا اشقاندا وعان ەكى ارداگەر وزدەرىنىڭ اقىل-كەڭەستەرىن بەرىپتى. كەيىن ءال-اۋقاتى ارتقان تۇستا «ارداگەر» كلۋبىن ۇيىمداستىرىپ, 2003 جىلى «اتا» قوعامدىق قورىن قۇرىپتى. ونداعى ماقسات ءبىزدىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگىمىزدىڭ باستاۋىندا تۇرعان اعا ۇرپاقتىڭ ءومىرىن زەينەتكە شىققاندا جاقسى ۇيىمداستىرىپ, ماتەريالدىق, مورالدىق تۇرعىدا جاعداي جاساۋ ەكەن.
ارداگەرلەر قۇرىلتايىندا دەلەگاتتار نەگىزىنەن ەلدىك ءماسەلەنى ءبىرىنشى كەزەككە شىعاردى. بۇگىنگى ەلىمىزدەگى جاراسىمدى ءومىر سالتىن الداعى ۋاقىتتا دا باياندى ەتىپ, جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىرىپ, ويىنا ۇيالاتۋ قاجەتتىگى, بۇعان ءار ازامات ءوز ۇلەسىن قوسۋى كەرەكتىگى اتاپ كورسەتىلدى. الۋان ءتۇرلى سۇراقتارعا ورتالىق كەڭەس توراعاسى قايىربەك سۇلەيمەنوۆ تياناقتى جاۋاپ قايتاردى. زاڭ تۋرالى بايلامىن تاراتا ايتىپ, ماسەلە زاڭدا ەمەس, ەلباسىنىڭ قولداۋىمەن جاسالىپ جاتقان قامقورلىقتا ەكەنىن جەتكىزدى.
قۇرىلتاي سوڭىندا ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ جاڭا قۇرامى, ەسەپ كوميسسياسى بەكىتىلىپ, توراعالىققا قايىربەك سۇلەيمەنوۆ قايتا سايلاندى.
سۇلەيمەن مامەت.
------------------------------------
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات