1998 جىلدىڭ كۇزى. ول كەزدە «قازاقستان تەلەديدارى مەن راديوسى» رەسپۋبليكالىق كورپوراتسياسى «استانا» ستۋدياسىنىڭ باس ديرەكتورى قىزمەتىن اتقاراتىنمىن. ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتىمىز ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ شاقىرىپ: «قازاق تەلەۆيزياسىمەن ءبىر جىلى دۇنيەگە كەلگەن قاراعاندى تەلەۆيزياسىنىڭ 40 جىلدىعىن وبلىس جۇرتشىلىعى اتاپ وتكەلى جاتىر ەكەن. سوعان بىرگە بارىپ قايتايىق. بىلتىر وسى ۇجىمنىڭ باسىنا جەزقازعان وبلىستىق تەلەراديوكومپانياسىنىڭ توراعالىعىن 10 جىلدان اسا اتقارعان ءسابيت بايدالى تاعايىندالعان. سودان بەرى كوزىمىز اشىلىپ, ۇجىم ۇيىسا ەڭبەك ەتىپ جاتىر», – دەپ, ماعان بارلاي ءبىر كوز تاستادى.
مەن ونىڭ نەنى مەگزەگەنىن ءتۇسىندىم. قاراعاندى وبلىستىق تەلەراديوكومپانياسى ۇجىمى ىشكى قايشىلىقتاردان بوساي الماي-اق قويعان. ءسابيت بايدالى از عانا ۋاقىتتا وسى ۇجىمدا جاراسىمدى احۋال قالىپتاسۋىنا نەگىز قالاعان ەدى.
وسىنىڭ سىرىن بىلسەم دەپ تە ءجۇر ەدىم. قاراعاندىدا العاش كورگەننەن-اق ءسابيت ءوزىنىڭ اقجارقىن بولمىسىمەن باۋراپ اكەتتى. شىعارماشىلىق ۇجىمنىڭ تويىن ۇيىمداستىرىپ, وتكىزۋىنىڭ تاعىلىمى جەتكىلىكتى بولدى. قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە كەلىستى بايانداما جاسادى. بايانداما دەپ رەسمي ايتىپ وتىرمىن. ايتپەسە, مۇنى ىزدەنگىش جاننىڭ تەلەۆيزيا مەن راديونىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن زەردەلى, زەيىندى زەرتتەۋى, وسى باعىتتاعى كەسەك اڭگىمەسى دەسەك بولادى. ماقتانۋعا تۇراتىن ىستەر تۋرالى ماقتانعا بوي الدىرماي ايتىپ, جۇمىستى العا باستىراتىن قانداي شارالار جاساۋدىڭ قاجەت ەكەنىن ەش ءشۇبا كەلتىرمەيتىندەي جەتكىزۋى جانە, ەڭ باستىسى, ونى شەشۋدىڭ جولدارىن ۇسىنۋى ءتانتى ەتتى.
سودان ساكەڭ قاراعاندى تەلەۆيزياسىنىڭ 40 جىلدىعىنا وراي «ولكە ءومىرى – ءوز كوزىمىزبەن. لەتوپيس كرايا: كامەروي ي سلوۆوم» اتتى كىتابىن قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە شىعاردى. بۇل – مەرەيتويلىق دۇنيە ەمەس, تەلەۆيزيانىڭ تابيعاتىن جەتىك بىلەتىن ماماننىڭ كاسىبي كوزقاراسىن جيناقتاعان تۋىندى ەدى. جالپى, قازاق تەلەۆيزياسى تۋرالى ادەبيەت كوپ ەمەس. ال ايماقتىق تەلەارنالار قىزمەتى جايىندا ءتىپتى دە از جازىلعان. اۆتور وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا تالپىنعان. ول وبلىستىق تەلەارنا شەڭبەرىنەن اسىپ, جالپى وتاندىق تەلەۆيزيا مەن راديو ماسەلەلەرى توڭىرەگىندە وي تولعايدى. بۇل كىتاپتا جۋرناليستيكا فاكۋلتەتى ستۋدەنتتەرىنىڭ كۇنى بۇگىنگە دەيىن نازارىن اۋداراتىنداي, ءوز ماڭىزىن جويماعان ءتۇيىندى تۇجىرىمدار جەتەرلىك.
سول تۇستا جاڭا زامان بولمىسى, باسەكەنىڭ كۇشەيۋى, مەملەكەت پەن قوعامىمىزدىڭ ورنىعۋى وتە كۇردەلى شىعارماشىلىق-ءوندىرىستىك ءۇردىس بولىپ تابىلاتىن تەلەۆيزيا مەن راديونى باسقارۋدىڭ تىڭ ءتاسىلدەرى مەن امالدارىن قاراستىرۋدى تالاپ ەتتى. ەكى عاسىردىڭ توعىسىنداعى بۇل جاۋاپتى كەزەڭدە قاراعاندى وبلىستىق تەلەراديوكومپانياسىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعان ءسابيت بايدالى ءتيىستى ۇدەدەن ابىرويمەن شىقتى.
وسى ارادا ءسابيتتىڭ قاراعاندىعا دەيىن – جەزقازعانداعى كاسىبي مامان رەتىندەگى تىرلىگىنە از دا بولسا شولۋ, شەگىنىس جاساعانىمىز ءجون سەكىلدى. ويتكەنى, قاراعاندى وبلىستىق تەلەراديوكومپانياسىن باسقارۋ وعان مول تاجىريبە جيناقتاپ, كەمەل شاعىنا كەلگەن تۇسىندا تاپسىرىلعان-دى. ءسابيت ازامات رەتىندە دە, مامان رەتىندە دە, شىعارماشىلىق ۇجىم باسشىسى رەتىندە دە جەزقازعاندا قالىپتاسىپ, شىنايى ومىردە دە وسى ءوڭىر حالقىنىڭ قۇرمەتىنە بولەنگەن ازامات. ول ەڭبەك جولىن جەزقازعان قالالىق تەلەستۋدياسىندا 18 جاسىندا ديكتور بولىپ باستاعان, ەكى جىلدان كەيىن الماتىداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا تۇسكەن. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كۇندىزگى بولىمىندەگى وقۋ العىر جىگىتكە 4-5-ءشى كۋرستاردا اتاعى جەر جارعان انۋاربەك بايجانباەۆ باستاعان قازاق راديوسىنىڭ ديكتورلارى ساپىندا ەڭبەك ەتۋگە ەش كەدەرگىسىن تيگىزگەن جوق. قازاق راديوسىنىڭ باسشىلىعى جاس ديكتورعا قازمۋ-دە ءبىلىم الۋىنا قيىندىق تۋعىزباي, ىڭعايلى جۇمىس كەستەسىن جاساپ بەرىپ وتىردى. اكە-شەشەسىنىڭ دەنساۋلىعى سىر بەرگەننەن كەيىن 9 بالانىڭ ۇلكەنى ءسابيت 1973 جىلى قاراعاندى وبلىسىنىڭ قۇرامىنداعى جەزقازعان ءوڭىرى جەكە وبلىس بولىپ وتاۋ تىگىپ جاتقان تۇستا ەلگە قايتۋدى ءجون دەپ تاپتى. تەلەۆيزيا جانە راديوحابارلارى جونىندەگى قازاق كسر-ءى مەملەكەتتىك كوميتەتىنىڭ جولداماسىمەن تۋعان جەرىنە ورالىپ, ءوزى ەڭبەك جولىن باستاعان, ەندى جەزقازعان وبلىستىق تەلەۆيزيا جانە راديوحابارلارى جونىندەگى كوميتەت بولىپ قايتا قۇرىلىپ جاتقان ۇجىمداعى تىرلىگىن جالعاستىردى.
بالا جۇرەككە ۇيالاپ قالعان تەلەديدار مەن راديوعا دەگەن ماحاببات رەداكتور, اعا رەداكتور, باس رەداكتور, توراعانىڭ ورىنباسارى سياقتى ساتىلاپ وتكەن قىزمەتتەردىڭ قارا قازانىندا قايناتىپ, سودان كەيىن عانا جەزقازعان وبلىستىق تەلەراديوكوميتەتىنىڭ, كەيىنىرەك تەلەراديوكومپانياسىنىڭ توراعالىق تىزگىنىن ۇستاتتى. وسى ۇجىممەن بىتە قايناسىپ, بىرىگىپ, كىرىگىپ كەتكەن باسشىسى رەتىندە كوپتىڭ ەسىندە قالعان ءسابيت بايدالى ۇجىمدى 11 جىلعا جۋىق باسقارىپ, ۇلكەن ىلتيپاتقا بولەنگەن. حالىق دەپۋتاتتارى جەزقازعان وبلىستىق كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا بىرنەشە دۇركىن سايلانعان, قاراعاندى وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ تا وسى ءوڭىردىڭ حالقىنا قىزمەت ەتكەن. وعان قوعامدىق جۇمىستارداعى بەلسەندىلىگى, اسىرەسە, حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ جەزقازعان وبلىستىق باسقارماسىنىڭ توراعالىعىن قوعامدىق نەگىزدە قوسا اتقارىپ, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ بەدەلىن كوتەرۋ ىسىنە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن «جەزقازعان قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتاعى بەرىلگەن.
مۇنى ايتىپ وتىرعان سەبەبىم: وزىندىك ءداستۇرى مەن «مىنەزى» بار قاراعاندى وبلىستىق تەلەراديوكومپانياسىنا ءسابيت بايدالىنىڭ ۇلكەن مەكتەپتەن ءوتىپ كەلگەنىن كورسەتۋ. ول مۇندا دا بىلەك سىبانىپ ىسكە كىرىسىپ, شىعارماشىلىق جانە تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەردى ناقتى سالىستىرا وتىرىپ, شىعارماشىلىق, تەحنيكا, ەكونوميكا, بيزنەس ماسەلەلەرىن كەشەندى تۇردە قاراستىرىپ, جۇمىستى سول كەزدەگى جاعدايلارعا بەيىمدەگەن قايتا قۇرۋدىڭ ستراتەگياسىن جاسادى جانە سونى جۇزەگە اسىردى. رەسپۋبليكالىق جانە رەسەيلىك ارنالاردان ءۇزىپ-ج ۇلىپ 4-5 ساعات حابار جاساپ جۇرگەن قاراعاندى تەلەديدارى جەكە ارنا اشتى, تەلەحابارلار كولەمىن تاۋلىگىنە 15 ساعاتقا دەيىن ارتتىرۋعا قول جەتكىزدى.
ءسابيتتىڭ مەن قادىر تۇتاتىن قاسيەتتەرىنىڭ ءبىرى – قانداي ءىستى قولعا السا دا سونىڭ ەڭ ماڭىزدى بۋىندارىن تاڭداپ الا الاتىندىعى. ول سول تۇستا تەلەديدار باعدارلامالارىن قابىلداۋدىڭ ەڭ ۇزدىك ءادىسى – قازاقستاننىڭ سپۋتنيكتىك جۇيەسى ارقىلى تاراتۋعا كوشىرۋ ەكەنىن, ول ءۇشىن ەلدى مەكەندەردە, قاراعاندىدا دا انتەننالىق قۇرىلعىلارى بار قابىلداۋ-تاراتۋ ستانسالارىن ورناتۋدىڭ قاجەتتىگىن ايتىپ, بۇل ماسەلەنى بيلىكتىڭ ءتۇرلى دەڭگەيلەرىندە كوتەرە باستاعانىنان مەن حاباردارمىن. بۇل ماسەلە وزەكتىلىگىن قازىرگە دەيىن جويماعان بولار. ءسابيتتىڭ قاراعاندىدا باستاعان ءىسىن سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋگە ۇلگەرە الماعان جالعىز ماسەلە وسى بولدى ما دەپ ويلايمىن.
2000 جىلدىڭ كۇزىندە ءسابيت بايدالىنى «قازاقستان» رەسپۋبليكالىق تەلەراديوكورپوراتسياسىنىڭ باسشىلىعى تەلەراديوباعدارلامالاردى جوسپارلاۋ جانە ۇيلەستىرۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى قىزمەتىنە استاناعا شاقىردى. ءبىزدىڭ ارامىزداعى سىيلاستىقتان سىرلاستىققا اينالعان دوستىق قارىم-قاتىناسىمىز وسى كەزدەن باستالادى. ونىڭ كەڭ اۋقىمدا ويلانىپ, ماسەلەلەردى جۇيەلى تۇردە قاراستىراتىن, ستراتەگيالىق, تۇجىرىمدامالىق قۇجاتتاردى ءتاستۇيىن ەتىپ دايىنداي الاتىن قارىمىنا ءتانتى بولدىم. كورپوراتسيادا اۋىس-ءتۇيىس بولىپ جاتقان ءبىر تۇستا ءوزىمىز باۋىر باسقان سالاعا قوش ايتىپ, مەن قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ استانا قالاسىنداعى بولىمشەسىن باسقاردىم. ءسابيت ءبىر توپ ازاماتتىڭ سۇراۋىمەن جارعىسىنان باستاپ, ءتيىستى قۇجاتتاردى ءوز قولىمەن جازىپ, ونى تىركەۋدەن وتكىزىپ, استانا قالاسىندا شەت ەلدەردەن ورالعان قانداس وتانداستارىمىزدىڭ قوعامدىق بىرلەستىگىن قۇردى.
ءسابيت بايدالى 2007 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنان باستاپ الماتى قالاسىندا, قازاق راديوسىندا ەڭبەك ەتتى. قازاق راديوسىنىڭ باس رەداكتورى, باعدارلامالار ديرەكتورى, باس ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى قىزمەتتەرىندە حابارلار دايىنداۋدى تياناقتى ۇيىمداستىرۋىمەن ەرەكشەلەندى. مەنىڭ تاعى ءبىر بىلەتىنىم: ول قاتارداعى جۋرناليست بولىپ جۇرگەنىندە دە, باسشىلىق قىزمەتتەر اتقارعاندا دا ءىرى تەلەراديوجوبالار جاساپ, كورەرمەندەر مەن تىڭداۋشىلاردىڭ, ءباسپاسوز بەتىندە وقىرمانداردىڭ ءىلتيپاتىنا بولەنىپ, قولىنان قالامى تۇسكەن ەمەس. ءسابيت بايدالىنىڭ جەزقازعان جانە قاراعاندى تەلەراديوكومپانيالارىندا, قازاق راديوسىندا تاربيەلەپ, شىڭداعان شاكىرتتەرى قازىرگى كەزدە ەلەكتروندى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ءوز ورىندارىن ويىپ تۇرىپ العان ماماندار رەتىندە كورىنىپ ءجۇر.
قازاق تەلەۆيزياسى مەن راديوسىنىڭ ارداگەرى ءسابيت بايدالى 2011 جىلى استاناعا قايتا ورالىپ, ساياسي-قوعامدىق جۇمىستا دا ەلىن سۇيگەن, الاششىل ازامات رەتىندە ءوز ورنىن تاۋىپ, «قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى» مەرەكەلىك مەدالىمەن جانە «قۇرمەت» وردەنىمەن ماراپاتتالعانىنا شىن جۇرەكتەن قۋاندىم. جەتپىس جاستى القىمداعان, سىرباز دا كوركەم مىنەزدى سابيتپەن كەيدە شەشىلىپ سويلەسۋدىڭ ءساتى كەلىپ قالعان كەزدەردەن تۇيگەن ويىم: وتكەن مەن بۇگىندى جالعاستىرىپ تۇرعان وسىنداي التىن كوپىر, بەساسپاپ ماماندار قاي سالادا ەڭبەك ەتسە دە ءىس باسىنان تابىلىپ جاتقانى قانداي عانيبەت.
الدان سمايىل,
جازۋشى, مەملەكەتتىك
سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى