قاسىم امانجولوۆ – 100
قازاقتىڭ قارا ولەڭىنىڭ جىر كەرۋەنى ءححى عاسىرعا اياق باستى. ونىڭ باستاۋ بۇلاعىندا حالقىمىزدىڭ اسا باي اۋىز ادەبيەتى, بابالارىمىزدىڭ تاسقا قاشاپ جازىپ كەتكەن اسىل جادىگەرلەرى, جىراۋلىق پوەزيانىڭ ءىنجۋ-مارجاندارى جاتقاندىعى عىلىمي دالەلدەندى. ال جازبا پوەزيا تۋرالى ءسوز ەتكەندە, ەڭ الدىمەن ۇلى اباي جىرلارى جادىمىزدا جاڭعىرىپ تۇرادى. سول ابايدان سوڭعى اقىندار ىشىندە الدىمەن اۋىزعا ىلىنەتىنى ماعجان مەن ءىلياس سياقتى ءبىرتۋارلار ەكەندىگى دە ايتىلىپ تا, جازىلىپ تا ءجۇر. ولاردان كەيىن قازاق ولەڭىنە تىڭ لەپ, جاڭا داۋىس اكەلگەن قاسىم امانجولوۆ دەسەك, اقيقاتقا جۇگىنگەنىمىز بولار.
قاسىم اقىن 1911 جىلى قاراعاندى وبلىسىنىڭ قارقارالى اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. جاستاي جەتىم قالعان ول سەمەيدەگى ينتەرناتقا تۇسەدى. سوندا ساۋات اشادى. 1927-1930 جىلدارى سەمەي ءمالدارىگەرلىك تەحنيكۋمىندا وقيدى. ودان سوڭ ورال قالاسىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتا, ءبىراز ۋاقىت لەنينگرادتىڭ (سانكت-پەتەربۋرگتىڭ) ورمان شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىندا دا ءبىلىم الادى. بىراق ونى دەنساۋلىعىنا بايلانىستى بىتىرمەستەن, 1932 جىلى الماتىعا كەلىپ, «لەنينشىل جاس» گازەتىنە قىزمەتكە ورنالاسادى.
ءدال وسى كەزدەن باستاپ ونىڭ ولەڭدەرى ءباسپاسوز بەتىندە ءجيى كورىنەدى. قالىڭ وقىرمان قاسىمدى اقىن رەتىندە 1936-1938 جىلدارى عانا تاني باستاعان. العاشقى جەكە ولەڭدەر جيناعى «ءومىر سىرى» دەگەن اتپەن 1938 جىلى جارىق كورەدى. بۇدان باسقا ءوزىنىڭ كوزى تىرىسىندە «گروزا» (ورىس تىلىنە اۋدارعان دم. سنەگين) – 1946, «داۋىل» – 1948, «بالبوبەك» – 1949, «ستيحي» (ورىس تىلىندە) – 1949, «نۇرلى دۇنيە» – 1950, تاڭدامالى شىعارمالارى – 1952 جىلدارى تاسقا باسىلىپ شىعادى.
ءار ولەڭ كىتابى شىققان سايىن قاسىم اقىن جىرلارى بايتاق قازاق دالاسىنا كەڭ قۇلاش ۇرىپ, جايىلا ءتۇستى. اسىرەسە «داۋىل» كىتابىنداعى ولەڭدەرى اقىندى بۇرىن ەشكىم شىقپاعان بيىك شىڭعا شىعاردى.
بيىلعى جىلى قاسىم امانجولوۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولعالى وتىر. وسى رەتتە قاسىم ومىردەرەگىنە, ونىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى ايتىلعان كەيبىر باعالى پىكىرلەرگە, ونىڭ ماڭگى وشپەس ولەڭدەرىنە بۇگىنگى ۇرپاق كوزىمەن قايتا ءبىر زەر سالا قاراپ, سول ويلارىمىزدى وقىرمانمەن بولىسكىمىز كەلدى.
قاسىم نەبارى 44 جاسىندا وكپە اۋرۋىنان مەزگىلسىز دۇنيەدەن وزعاننان كەيىن, قازاقتىڭ مەملەكەتتىك كوركەم ادەبيەت باسپاسىنان 1955 جىلى شىعارمالارىنىڭ تولىق جيناعى ءۇش تومدىعىنىڭ ءبىرىنشى تومى جارىق كورىپتى. كىتاپتىڭ العىسوزىن تاكەن الىمقۇلوۆ جازىپ, تۇسىنىكتەمەلەرىن ەسماعانبەت يسمايلوۆ ازىرلەپ, جالپى رەداكتسياسىن سىرباي ءماۋلەنوۆ باسقارعان ەكەن. اقىن زامانداستارى سول كەزدىڭ ءوزىندە قاسىمنىڭ ورنىنىڭ ويسىراپ قالعاندىعىنا وكىنىش بىلدىرگەن.
ۇلى جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆ ءبىر توپ اقىنعا مىنەزدەمە بەرەدى: «قىرعي ءتىلدى اسقار, سىرشىل ءۇندى ءابدىلدا, مايدا قوڭىر عالي, باسىم ءسوزدى تايىر, كۇيلى-مۇڭدى قاسىم, ىزدەنگىش تە تاپقىش حاميت, سىرلى سازدى سىرباي, سالقىن ويلى ساين».
وسىنداعى مۇقاڭنىڭ دۋالى اۋزىنا ىلىككەن «كۇيلى-مۇڭدى قاسىم» جىرلارى ءوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىمەن بۇگىنگە دەيىن قازاقتىڭ ولەڭ كوشىن العا سۇيرەپ كەلە جاتقان قۇدىرەتتى كۇشكە, رۋحتى, ءورشىل, وجەت, جالىندى, لەپتى قاسيەتتەرگە سۋارىلعاندىعىن ءومىردىڭ ءوزى دالەلدەپ وتىر.
قاسىمنىڭ زامانداس ءىنىسى, اسقان شەبەر ءسوز زەرگەرى تاكەن الىمقۇلوۆ ويلارى الگىندەگى اۋەزوۆ ايقىنداماسىنىڭ ىلىكتى جالعاسىنداي اسەرگە بولەيدى: «قاسىم پوەزياسى دومبىرانىڭ ساعاعىنان كۇمبىرلەپ سورعالاعان قوڭىر كۇيگە ۇقسايدى. بۇل كۇيدەن كوڭىلىنىڭ ساناسى بارلار ارقاشان دا مول ءلاززات, ءنار الىپ, كەڭ تىنىس تابادى. قانشاما تىڭداساڭ دا جالىقتىرمايتىن ءومىرشىل كۇي, بۇل! سەزىمىڭدى تەرەڭدەتىپ, مەيىرىمىڭدى مولايتىپ, قيالىڭا قانات قاقتىراتىن, جانىڭدى شابىتتاندىراتىن قاسىم پوەزياسى جاڭارعان ومىرگە ارجاقتى جاراسا بەرمەك. سوندىقتان دا ءولىمنىڭ قۇشاعىنا سىيمايتىن اقىنداردىڭ ءبىرى ءوزىمىزدىڭ قاسىم دەپ بىلەمىز.
قاسىم ءوز حالقىنىڭ, ءوز قوعامىنىڭ, ءوز ءداۋىرىنىڭ شەجىرەسى رەتىندە ماڭگى ءوشپەس شىندىقتاردى تاريحقا قالدىردى... تاۋعا شىعىپ, جاڭارعان كەڭ دالاعا قاراساق, قاتارىمىزدا قاسىم تۇرعانداي كورىنەدى. راۋانداپ اتقان «تاڭ جەڭگەنى», «قاناتى قانعا مالىنعان اقشا بۇلتتى», كەشكى شىمقاي ارايدى كورگەندە قاسىم ەسىمىزگە تۇسەدى. «الىستاعى ناجاعايدىڭ قارا تۇنگى قاناتى» جارقىلداعاندا, اسپان ساتۇر-سۇتىر جارىلعاندا, داۋىل ىسقىرىپ سوققاندا اراسىندا قاسىم جۇرگەندەي سەزىلەدى. سىركىرەپ جاڭبىر جاۋعاندا اقىن جانى اۋامىزدا قالىقتاپ ءجۇزىپ جۇرگەندەي بولادى. قاراۋىلعا تۇرعان اي دا, زاڭعاردا جۇزگەن جۇلدىز دا, سارىارقا جاقتان ەسكەن جىبەك قانات سامال دا قاسىمدى ەسىمىزگە سالادى... قايدا جۇرسەك قاسىمنىڭ جىرى, قاسىمنىڭ ءانى جادىمىزدان شىقپايدى». جۇرەك تولقىتارلىق, جان تەبىرەنتەرلىك وسى جولداردى وقىعاندا, قاسىم اقىننىڭ قۇدىرەتتىلىگىن سەزىنگەندەي بولاسىڭ. شىنىندا دا بۇگىنگى ۇرپاق قاسىم جىرلارىنا قازىر ۇڭىلسە دە, سونداي كۇي كەشەتىنىنە رياسىز سەنەسىڭ. ول ءۇشىن ءار وقىعاندا, ءار قىرىنان كورىنەتىن, وقىعان سايىن جاڭا ءبىر تىلسىمى, توسىن ءبىر جۇمباعى اشىلاتىن قاسىم الەمىنە سۇڭگيسىڭ. وندايدا تەك اقىننىڭ قالامىنان تۋعان جىرلارىنا جۇگىنۋ كەرەك-اق.
ءار اقىن تاريح قويناۋىندا جاتقان الدىڭعى كوشكە ىلەسەدى. سول كوشتىڭ اسەم اۋەزىن, اسىل مەرۋەرتىن بويىنا سىڭىرەدى. الدىڭعى لەكتىڭ اسقاق رۋحىنا, ماڭگى وشپەس ماقامىنا ەلىكتەۋ ارقىلى, ءوز جولىن, ءوز سوقپاعىن تابادى. قاسىم اقىننىڭ وزىندىك ءبىتىم بولمىسى, ءبۇتىن تۇلعاسى ءدال سولاي قالىپتاسقان.
ءوز شىعارماشىلىعىنىڭ العاشقى جىلدارىندا حالىق اۋىز ادەبيەتىنىڭ اقپا-توكپە, جەلدىرمە-تەرمە ىرعاعىنا بوي ۇرعان كەزدەرى دە بولعان.
كۇندەردە كۇن بولعاندا,
كەۋدەگە ءزىل تولعاندا,
دۇنيە ازىپ-توزعاندا,
ايۋانشىلىق قوزعاندا...
بەلەس, بەلەس اسقاندا,
شالقىپ كوڭىل تاسقاندا,
جەردى جەڭىپ, جەنتەكتەپ,
جىبەك جەلدى جەتەكتەپ,
شىققاندا ۇشىپ اسپانعا,
كوكتىڭ قوينىن اشقاندا,
بار الەمگە تانىتقان,
ءومىر سىرىن اعىلتقان...
تابيعاتتى يىتكەن,
جەر باۋىرىن جىبىتكەن,
جەر ساۋىرىن گۇل ەتكەن,
بەتىن تورعىن, نۇر ەتكەن,
ساي-سالاسىن نۋ ەتكەن,
بەتپاق ءشولىن سۋلى ەتكەن,
قۇم مەن سورىن ءشوپ ەتكەن,
ءدوڭ, ادىرىن كوك ەتكەن,
قوينىن اشىپ, كەن ەتكەن,
مول بايلىققا كەنەلتكەن, – دەگەن سياقتى جولدار قاسىمنىڭ جاسىنان اۋىز ادەبيەتىنىڭ ۋىزىنا جارىپ وسكەن تالانت ەكەندىگىن ايعاقتايدى. بۇل ەندى, اسىرەسە قازاق اقىنى ءۇشىن اينىماس تابيعي زاڭدىلىق دەسەك تە قاتەلەسپەيمىز.
قاسىم تۋعان قارقارالى ءوڭىرى ۇلى اباي تۋعان شىڭعىستاۋمەن كورشىلەس, ەنشىلەس ورنالاسقان. ونىڭ ەكىنشى ءبىر باستاۋ بۇلاعى, اقىندىعىنىڭ قاينار كوزى – بالا كەزىنەن ەستىپ وسكەن اباي جىرلارى. ەسەيە كەلە, سەمەيگە بارعان كەزىندە جاس قاسىم اباي ولەڭدەرىمەن, اباي رۋحىمەن تىپتەن جاقىن تانىستى. شىعارماشىلىعىنىڭ باستاپقى كەزەڭىندە اباي جىرلارىنان ءتالىم الدى. ونىڭ اباي مەكتەبىنەن مول سۋسىنداعاندىعى اقىننىڭ العاشقى ولەڭدەرىنەن قىلاڭ بەرىپ قالادى.
مىسالى:
قارا كوز, قيىلعان قاس, جازىق ماڭداي,
الما بەت, اقشا ءجۇزى نۇر تامعانداي.
قىر مۇرىن, ويماق ەرىن, مەرۋەرت ءتىس,
بەينە ماقپال قىزىل ءتىل شەكەر بالداي.
توگىلەر يىعىنا قارا شاشى,
جىبەكتەي ءجۇز قۇلپىرعان دامىل الماي,
كۇمبەزدەي جارقىراعان مويىنى بار,
تاماعى كۇن شالماعان اق تورعىنداي.
تىك يىق, ءسۇمبىل بىلەك, كەربەز كەۋدە,
قوس ەمشەك اق توسىندە قوس الماداي...
(سۇلۋدىڭ سىمباتى, 1935).
ءىشىم پىستى جالىقتىم,
جۇرە الماي ەندى اياڭداپ.
كەندە قاپپىن, جاڭا ۇقتىم,
نە بولسا سوعان ايالداپ.
(1940).
قۇلاشتى سەرمەپ,
قىرانداي ورلەپ,
شىقتىم ءومىر شىڭىنا!
قيىردى بولجاپ,
تەرەڭنەن تولعاپ,
قاندىم ءومىر سىرىنا!
(1935).
بۇل دا تابيعي زاڭدىلىق. ابايدى وقىماي, ونى تەرەڭ زەرتتەپ تانىماي اقىندىق جولعا ءتۇسۋدىڭ ءوزى ابەستىك بولار ەدى.
«سوعىسقا دەيىنگى قاسىم شىعارمالارىندا ابايدىڭ اسەرى باسىم ءتارىزدى. ءتىپتى, ازىن-اۋلاق ءسوز قىلعان ماحاببات جىرلارىنىڭ وزىندە ابايعا ءتان تەرەڭ ىڭكارلىك, شەكسىز قۇشتارلىق, وپتيميستىك ارمان سەزىلەدى. ءبىرتۇرلى اباي لەبى ەسكەندەي بولادى. البەتتە, قاسىم ابايدى كوشىرىپ جىرلادى دەگەن ۇعىم تۋمايدى بۇدان. ونىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ تا قويعان جوق. ءوز بەتالىسىن, ءوز توتەسىن تاپتى», – دەگەن تاكەن ءالىمقۇلوۆ تۇجىرىمى ەسكە تۇسەدى.
قاسىم اقىن سۋسىنداعان تاعى ءبىر مەكتەپ – ول باتىس پەن شىعىستىڭ كلاسسيكالىق پوەزياسى ەدى. قاسىم ولاردى وقىپ قانا قويماي, ءوز كوڭىلىنەن شىققان دج.بايرون, پۋشكين, لەرمونتوۆ, نەكراسوۆ, ت.شەۆچەنكو, ۆ.ماياكوۆسكي, ا.تۆاردوۆسكي, م.ميرشاكار, ن.گانجاۋي شىعارمالارىن قازاق تىلىنە ءساتتى ءتارجىمالادى. اسىرەسە لەرمونتوۆ پەن ماياكوۆسكيدىڭ جان-دۇنيەسى اقىنعا سونشالىقتى جاقىن اسەر ەتتى.
پوەزيا الەمىنەن شارق ۇرىپ ءوزىن ىزدەگەن اقىن تالماي تالاپتانىپ جۇرگەن كەزىندە ۇلى وتان سوعىسى باستالادى. الدىمەن قاسىم اسكەر قاتارىنا قيىر شىعىسقا شاقىرىلادى. سول جاقتان اسكەري ەشالونمەن ۇزاق جول ءجۇرىپ, تۋعان جەردىڭ ۇستىمەن, ءبىر ءسات تە ايالداماستان باتىستاعى مايدانعا اتتانادى.
ءدال سول ساپاردا قاسىم اقىننىڭ ەكىنشى ءبىر تىنىسى اشىلعانداي. دالا ءتوسىن دۇبىرلەتە شاپقان تۇلپارداي, داۋىلعا قارسى ۇشقان سۇڭقارداي شارىقتاعان كەزى دە وسى بولاتىن. 32 جاسار قاسىم جىرلارى تۇيدەك-تۇيدەگىمەن ءتوگىلەدى. «بايقال» تۋرالى رومانتيكالىق باللاداسى سول تولقىننىڭ باسى ەدى. اقىن «بايقال» كولىن ەرەكشە شابىتپەن جىرلايدى. جاڭا اتىپ كەلە جاتقان اق تاڭدى – ەرتە ويانعان جەڭگەگە تەڭەيدى. ارۋ كولگە اقىن جانىنىڭ ءوزى دە سونشالىقتى ىڭكار, سونشالىقتى قۇشتار. بۇلت بولىپ ءتونىپ قۇشقىسى دا كەلەدى. تولعانىستىڭ ەڭ ءبىر شۇرايلى, جۇرەكتەن توگىلىپ تۇسكەن تۇسى ەكىنشى بولىگى. وندا اقىن بىلايشا كوسىلەدى:
... ۇشتى قۇستار كوڭىلىمنەن,
جانىمدا جىر تولعادىم.
شىمىلدىقتاي توگىلگەن,
ارالادىم ورمانىن.
اسپانمەنەن ەگەسكەن
باستىم ءزاۋلىم شىڭدارىن.
كۇركىرەپ كوكتە كەڭەسكەن
بۇلتتىڭ ءسوزىن تىڭدادىم.
ءور تولقىنمەن وينادىم,
قاقتىم ۇشقان قۇستارىن,
شولپ-شولپ ەتكەن شورتانىن,
شوقتىعىنان ۇستادىم.
جاتتىم ءبىر كەز قۇمارتىپ,
سالقىن سامال سايىندا,
بي بيلەتتىم بۇرالتىپ,
اق بالتىرلى قايىڭعا...
اقىن وتىرعان ەشەلون قازاق دالاسىنىڭ ۇستىمەن وتكەندە, ءوزى بوزبالا كەزىندە بولاتتاي سۋارىلعان, كۇمىس, التىن ارنالى ەركە ەرتىستىڭ لەبى اقىن جانىن بالقىتادى. ءبىر ءسات ءوزى تۋىپ-وسكەن سايران تاۋ, سامال جايلاۋ, سىرنايلى وزەن, ساپ-سارى التىن نۇرى جۇزگەن قاسيەتتى سارىارقا كوڭىل كۇيىن شالقىتادى.
سارىارقا ساعىندىردىڭ اتامەكەن,
ساردالا انام ەدىڭ, قۇشاعىڭ كەڭ.
تۇسىڭنان توقتاي الماي بارام ءوتىپ,
ارتتا – سەن, الدا – مايدان, قايتسەم ەكەن؟ – دەپ پەرزەنت جۇرەگىن تولقىتادى. ءدال سول مايدانعا اتتانعان ەشەلون تۋرا قاسىم تۋعان, قاسىم وسكەن, قاسىم ەر جەتكەن ومىرلىك جولىمەن جۇرەدى. ەندى ونىڭ الدىنان جاستىق شاعى وتكەن ورال قالاسى شىعادى. تۇيدەك-تۇيدەگىمەن توگىلگەن مىنا قاناتتى جىر جولدارى قاسىمدى عانا ەمەس, بۇكىل قازاق پوەزياسىن شىرقاۋ بيىككە ءبىر-اق كوتەرگەنىن ءبىلدى مە ەكەن, سەزدى مە ەكەن اقىن جۇرەگى؟!
ورالىم, شىقتىڭ الدىمنان,
ورالىم, مەنىڭ ورالىم.
قول سوزىپ قىزىل ۆاگوننان,
ۇستىڭنەن ءوتىپ بارامىن.
ورالىم, سەنىڭ قوينىڭدا,
ويناقتاپ وتكەن جىلدارىم.
جارقىلداپ جايىق بويىندا,
دوستارمەن سايران قۇرعامىن.
شاعاننىڭ بويى كوك شالعىن,
شالقامنان جاتقام شاڭقاي ءتۇس.
گۇل بولىپ مەنىڭ قۇشاعىم,
كەۋدەمە قونعان بۇلبۇل قۇس...
تولاسسىز جاۋعان جاڭبىرداي, كۇننەن توگىلگەن نۇرداي وسى ولەڭدە قاسىمنىڭ وزىندىك جولى سايراپ جاتىر.
ونىڭ «اقىن ءولىمى تۋرالى اڭىز» پوەماسى نەبارى 26 جاسىندا جاۋ قولىنان قازا تاپقان قازاق اقىنى, باتىر ابدوللا جۇماعاليەۆتىڭ وشپەس ەرلىگىنە سوزبەن سومدالعان ەسكەرتكىش دەۋگە لايىق. وسى ءبىر شاعىن پوەمانىڭ تۇلا بويىندا تەك قانا قاسىم اقىنعا عانا ءتان قانشاما كوركەمدىك بەينەلەۋلەردى مول كەزدەستىرۋگە بولادى. «جارالانعان جولبارىستاي», «ىرعىپ بۇلتتان تۇسەر بۇلتتاي», «ءوزى وق بولىپ اتىلعانداي», «شاشتان سۇيرەپ ماحابباتتى», «سول ايماقتىڭ ءاربىر تاسى, ۇشقانداي ەدى قۇس بوپ كوككە», «قوندى ورمانعا قورعاسىن بۇلت», «بومبا بول دا جارىل جۇرەك», «قاندى پىشاق – جاۋ كۇلكىسى, قاق جارعانداي ءتۇن جۇرەگىن», «اينالا جاۋ ىرسىل قاعىپ, ايداھارداي كوتەردى باس», «تۇسىرگەندەي كوكتىڭ ميىن, زىركىلدەدى زەڭبىرەكتەر», «ەستىگەندەي دوزاق كۇيىن, كوردەن ىتقىپ شىقتى ولىكتەر», «قارا تولقىن ورمان شاشىن, تالداپ جۇلدى سناريادتار», ت.ب. تەڭەۋلەر مەن بەينەلى سوزدەر ارقىلى اقىن تۇتاس سۇراپىل «سوعىس» وبرازىن جاساعانداي اسەردە قالاسىڭ.
پوەمانىڭ اپوگەيى, شىرقاۋ بيىگى – ابدوللانىڭ جاۋ قولىنا تۇسكەننەن گورى, جانىپ جاتقان وتقا تۇسكەنىن سۋرەتتەيتىن تۇسى:
«قايسار باتىر وت كيىنگەن,
كۇش-قايراتىن تىسكە جيىپ,
جاڭاعى اقشىل ەر جۇزىنەن
جالىن ءتىلىن تۇردى ءسۇيىپ.
شۇعىلا شاشقان كەشكى بۇلتتاي,
تولقىن شاشتى وتتار ويناپ,
ءورت توپانىن كەشىپ نۇحتاي,
جالعىز ءوزى تۇردى بويلاپ,
تۇردى ۇقساپ, تۇردى كەيدە,
وت ۇستاعان پرومەتەيگە...
قازاق حالقىنىڭ جادىندا ابدوللا اقىن ءدال وسى قاسىم جىرلاعان بەينەدە ماڭگى ساقتالىپ قالدى. قاسىم پوەماسىنىڭ قۇدىرەتى دە سوندا.
سوعىستان كەيىن دە قاسىم اقىن ادەبيەتتە ءونىمدى ەڭبەك ەتتى. ونىڭ ويلى, پاراساتتى, رۋحى اسقاق, سەزىمى سەرگەك جىرلارى قازاق پوەزياسىنىڭ التىن قورىنا ەنگىزىلگەلى قاشان؟! ونىڭ تەرەڭ تەبىرەنىسپەن جازىلعان ءاربىر ليريكالىق ولەڭى ءار وقىعاندا جاڭا ءبىر قىرىنان اشىلادى. قاسىم اقىن ۇلىلىعىنىڭ سىرى دا سول بولسا كەرەك.
اقىننىڭ حالىققا كەڭ تاراعان «داريعا, سول قىز», «اقساۋلە», «ساۋىنشى جەڭگەيدىڭ جىرى», «جاس داۋرەن», «باسپانا», «ءوزىم تۋرالى», «تۋعان جەر» سياقتى ولەڭدەرىنە جازعان عاجايىپ سازدى اندەرى راديوتولقىندارىنان ءتۇسىپ كورگەن ەمەس.
قاسىمنىڭ «ورامال», «قارا اعاش», «اقشالىق», «جەتپىس پەن جەتى», «داۋىل», «ۇستىمدە سۇر شينەلىم», «قۇز», «ءوشپەس ءومىر ولەڭى», ت.ب. كوپتەگەن وشپەس جىرلارى قازاق پوەزياسىنا جاڭالىق بولىپ كەلدى. اكادەميك-جازۋشى زەينوللا قابدولوۆتىڭ زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىنە جۇگىنسەك, قاسىم امانجولوۆ قازاق پوەزياسىنىڭ كوركەمدىك كەڭىستىگىن جان-جاقتى كەڭەيتتى. ءوزىنىڭ «ءسوز ونەرى» وقۋلىعىندا ارداقتى ۇستازىمىز زەكەڭ قاسىم ولەڭدەرىنەن كوپ مىسالدار كەلتىرە وتىرىپ, اقىننىڭ سينونيمدەردى ەسەلەپ قولدانا وتىرىپ ءتۇپ-تۇگەل پلەونازمعا جول اشاتىنىن, ماعىناسى قاراما-قارسى انتونيمدەردى مول پايدالاناتىنىن, الليتەراتسيا, اسسونانس, تەڭەۋ, ەپيتەت, مەتافورا, سيمۆول, مەتونيميا, پسيحولوگيالىق پاراللەليزم سياقتى تىڭ كوركەمدىك بەينەلەۋ قۇرالدارىمەن ادەبيەتىمىزدى بايىتقاندىعىن ايقىنداپ بەرەدى. سونداي-اق قازاق ولەڭ قۇرىلىسىنا ق.امانجولوۆ اكەلگەن سونى جاڭالىقتار تۋرالى دا ءبىرشاما زەرتتەۋلەر بار. ءسويتىپ, قاسىم پوەزياداعى ەشكىمگە ۇقسامايتىن ءوز جولىن سالعاندىعى دالەل تىلەمەيدى. وسى رەتتە اقىن سىرباي ماۋلەنوۆتىڭ 1961 جىلى جازعان مىنا ءبىر پىكىرى ويعا ورالادى: «قاسىم – وزىندىك ۇلكەن مەكتەبى بار اقىن. قازىرگى عافۋ قايىربەكوۆ, قابىكەن مۇقىشەۆ, ساعي جيەنباەۆ, ماقسۇت بايسەيىتوۆ سەكىلدى بىرقاتار اقىندارىمىزدىڭ ولەڭ ەكپىندەرىندە, جىردىڭ مۋزىكالىق سازىندا, ەركەلىك نازىندا, ءسوز ورنەكتەرىندە, اسەرلى بەينەلەرىندە قاسىم پوەزياسىنىڭ ۇلكەن ىقپالى, يگى شاپاعاتى بارلىعى داۋسىز». قاسىم مەكتەبىنەن ءنار الىپ, سۋسىنداپ بارىپ, قازاق پوەزياسىن دامىتقان اقىندار قاتارىندا مۇقاعالي ماقاتاەۆ, تولەۋجان ىسمايىلوۆ, تولەگەن ايبەرگەنوۆ, جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ, جاراسقان ابدىراشەۆ, كەڭشىلىك مىرزابەكوۆ ەسىمدەرىن اتاۋعا بولادى.
الاتاۋدىڭ اسقاق شىڭدارىنىڭ ءبىرى – قاسىم شىڭىنداي كورىنەدى ماعان. قازاق پوەزياسىنا قۇبىلىس بولىپ كەلگەن ۇلى اقىن قاسىم امانجولوۆ سول بيىكتەن:
دۇنيەگە كەلەر ءالى تالاي قاسىم,
ولار دا بۇل قاسىمدى ءبىر بايقاسىن.
ورتكە تيگەن داۋىلداي ولەڭىمدى
قاسىمنىڭ ءوزى ەمەس دەپ كىم ايتارسىڭ! – دەپ بۇگىنگى بىزبەن دە, ءتىپتى كەلەر ۇرپاقپەن دە قاستەرلى جىر تىلىندە تىلدەسىپ تۇرعانداي.
باۋىرجان جاقىپ, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.