مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اقپان ايىنىڭ باسىنداعى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا «سك-فارماتسيا» جشس-ءنىڭ كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن مەديتسينالىق كومەك اياسىندا حالىقتى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ءدارى-دارمەكتەردى ساتىپ الۋداعى ۇستەمدىگىن اسىرا پايدالاناتىنىنا بايلانىستى قاتاڭ شارالار قولدانۋدى تاپسىرعان ەدى. اۋىر ايىپ تاعىلعان وسى كومپانيانىڭ جۇمىسىنا وڭتۇستىكقازاقستاندىق دارىگەرلەردىڭ دە كوڭىلى تولماي وتىر. وبلىستىق ونكولوگيالىق ديسپانسەردىڭ ناۋقاستارى قاجەتتى ءدارى-دارمەكپەن تولىق قامتاماسىز ەتىلمەپتى. سەگىز ءتۇرلى پرەپارات كەلمەگەن. ناۋقاستار دارىگەرلەردەن تالاپ ەتەدى. ال دارىگەرلەر...
وسى ماسەلەنى كوتەرگەن ديسپانسەر باسشىسى «سك-فارماتسيا» جشس باسقارما توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى سەرىكبول مۋسينوۆقا «ءدارىنىڭ كەلمەگەنىن ناۋقاستارعا قالاي تۇسىندىرەمىز؟» دەگەن ساۋال قويدى. بۇل ماسەلە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتى جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن شىمكەنتتە وتكەن كوشپەلى وتىرىستا كوتەرىلدى. س.مۋسينوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, نەگىزگى پرەپاراتتار كومپانيا تىزىمىندە جوق, مينيسترلىك تىزىمگە قوسسا ساتىپ الىنباق. «سك-فارماتسيا» وكىلىنىڭ جاۋابىن باسقوسۋعا قاتىسىپ وتىرعان ماماندار تۇسىنگەن بولار. الايدا, ءدارى-دارمەككە مۇقتاج ناۋقاستار ونداي جاۋاپقا قاناعاتتانا قويماسى انىق. بۇل «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا حالىقتى تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدى بەرىلگەن كولەمى شەڭبەرىندە دارىلىك زاتتارمەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى جانە فارماتسەۆتيكا سالاسىنىڭ جاي-كۇيى جانە دامۋى تۋرالى» تاقىرىبىنداعى پارلامەنتتىك تىڭداۋدى دايىنداۋ بويىنشا وتكەن ارنايى ۋاقىتشا كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ ەكىنشى كوشپەلى وتىرىسى. باسقوسۋعا قاتىسۋشى دەپۋتاتتار مەن ماماندار, ءتيىستى مينيسترلىكتەر, قوعامدىق ۇيىمدار, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ وكىلدەرى ءدارى-دارمەكتەر باعاسىنىڭ ءوسۋ سەبەبىنە, ساپاسىنا قاتىستى ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
ەلباسى ن.نازارباەۆ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا زاڭنامالىق تۇرعىدان بارلىق ءدارى-دارمەكتىڭ باعاسىن رەتتەۋ قاجەتتىگىن ايتقان بولاتىن. كوميسسيا جەتەكشىسى, پارلامەنت ءماجىلىسى الەۋمەتتىك مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ حاتشىسى ب.مامراەۆ كوشپەلى وتىرىس جولداۋ جۇكتەگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا 19 مامىردا وتەتىن پارلامەنتتىك تىڭداۋعا دايىندىق ەكەنىن اتاپ ءوتتى. جالپى, الەمدە جىل سايىن ءدارى-دارمەك كولەمى 5-6 پايىزعا وسەدى. قازاقستاندا 119 فارموندىرۋشىلەر بولسا, ونىڭ 51-ءى ءدارى-دارمەك, 68-ءى مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتار شىعارادى. وتاندىق وندىرۋشىلەر 32 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمىن وندىرگەن. ەلىمىزدە شىعارىلاتىن دارىلەردىڭ 90 پايىزى دجەنەريكتەر, 10 پايىزى عانا قازاقستاندىق. بۇل ورايدا, وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ بەلسەندىلىگى ماڭىزدى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 1700-گە تارتا مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك مەديتسينالىق نىساندار حالىققا قىزمەت كورسەتەدى. ونىڭ 847-ءسى مەملەكەتتىك بولسا, 982-ءسى جەكەمەنشىك. سونداي-اق, وبلىس كولەمىندە 1655-كە تارتا ءدارىحانا بار. دەگەنمەن, 836 ەلدى مەكەننىڭ 230-ىندا ءدارىحانالار تاپشىلىعى سەزىلەدى. جالپى, وبلىستا 18 ءىرى ءدارىحانالار جۇيەسى جۇمىس اتقارادى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەربول سادىردىڭ مالىمدەۋىنشە, سوڭعى ءۇش جىلدا دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق قىزمەتتى قامتاماسىز ەتۋگە بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارجى 19,2 ملرد تەڭگەدەن 21 ملرد تەڭگەگە دەيىن وسكەن. «جالپى, مەملەكەتتىك تاپسىرىستاعى وتاندىق تاۋاروندىرۋشىلەر ۇلەسى 2016 جىلى 20 پايىزعا جەتىپ وتىر. الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 10 پايىزعا وسكەن. وسى سالاداعى ءوندىرىس ورىندارىنا توقتالار بولساق, 2016 جىلى وبلىستاعى فارماتسەۆتيكالىق كاسىپورىندار 17 ملرد 600 ملن تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى. ءوندىرىس ورىندارىنىڭ قۋاتىن وسىرۋگە قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەر دە جوق ەمەس. نەگىزگى ماسەلە – وندىرىلگەن ونىمگە مەملەكەتتىك تاپسىرىستاردى جۇزەگە اسىرۋ. كاسىپورىنداردىڭ وندىرىستىك قۋاتى ءبىر وبلىستى عانا ەمەس, رەسپۋبليكانى قامتاماسىز ەتە الادى», دەدى ە.سادىر.
وتاندىق ءونىم ۇلەسىن ءوسىرۋ ماقساتىندا «ەكوفارم ينتەرنەيشنل» جشس بيىل ەكىنشى ءوندىرىس ورنىن ىسكە قوستى. سەرىكتەستىكتىڭ قوس زاۋىتى ساپالى ونىمىمەن ەل نارىعىن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە قاۋقارلى. الايدا, وتاندىقتان بۇرىن وزگەنىڭ ءونىمىن الاتىندار دا از ەمەس. سەرىكتەستىك ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى گۇليا بەكسۇلتانقىزىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدەگى 885 مەديتسينالىق مەكەمەنىڭ 773-ءى «سك-فارماتسيا» ارقىلى ساتىپ السا, ونىڭ ىشىندە 65-ءى قىزمەت كورسەتەتىن تۇرعىندار سانىنا ساي كەلمەيتىن از كولەمدە الادى. ال 111-ءى مۇلدە تاپسىرىس بەرمەيدى.
«وتاندىق ءونىمدى الماس ءۇشىن ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ مەكەمەلەرىنىڭ باسشىلارى باسقا تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ مۇددەسىن قورعايدى. مىسالى, قىتايلىق ونىمدەردى الادى. وسىلايشا, قىزمەت كورسەتۋ باعاسىن وسىرەدى», دەيدى گ.بەكسۇلتانقىزى. ال «زەردە-فيتو» جشس-ءنىڭ باس ديرەكتورى مۇحتار بيتەمىروۆ باسەكەلەستىكتى ارتتىرىپ, ۇزاق مەرزىمدى كەلىسىمدى قايتا قاراۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ۇزاق مەرزىمدى كەلىسىم باستاپقىدا سالانىڭ اياقتان تۇرۋىنا ىقپال ەتكەن.
بىراق بۇگىندە تاۋار ءوندىرۋشىلەردىڭ ەكىنشى تولقىنى پايدا بولعان, ولار مەملەكەتتىك تاپسىرىستان تىس قالۋدا. قازاقستاندا ساتىلاتىن ءدارى-دارمەكتەردىڭ اتاۋى 70 مىڭعا جۋىق. مەملەكەت ءدارى-دارمەكتىڭ 54 پايىزعا جۋىعىنىڭ قۇنىن رەتتەيدى ەكەن. ياعني, رەتتەۋ كورسەتكىشى كوبەيسە ءدارى-دارمەك باعاسىن قازىرگىدەن ەداۋىر تومەندەتۋگە بولادى. ول ءۇشىن پرەپاراتتاردىڭ قۇنى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە رەتتەلۋى ءتيىس. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق باقىلاۋ كوميتەتى ءتورايىمىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى لاريسا پاكتىڭ ايتۋىنشا, وسى ماقساتتا قولدانىستاعى كودەكستى وزگەرتۋ قولعا الىنعان. ەل نارىعىنداعى ءدارى-دارمەكتەردىڭ ساپاسىن قاتاڭ تەكسەرۋ ءۇشىن مىقتى زاڭدىق جۇيە كەرەك. ءدارى-دارمەككە سۇرانىس ارتقان سايىن قازاقستانداعى فارماتسەۆتيكا سالاسىنا شەت ەلدىك ترانسۇلتتىق كومپانيالار كوپتەپ ەنىپ جاتىر. بۇل قازاقستاندىق فارماتسەۆتيكالىق كاسىپورىنداردىڭ دامۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزۋدە. سوندىقتان, ۇكىمەت الدىنداعى مىندەتتى مەجە وتاندىق ءدارى-دارمەكتەر ۇلەسىن 50 پايىزعا جەتكىزۋ بولىپ وتىر.
جالپى, ەلىمىزدەگى مەديتسينالىق پرەپاراتتار نارىعى 360 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. ونىڭ 160 ملرد تەڭگەسىن مەملەكەت تولەپ, تەگىن ءدارى-دارمەك تاراتادى. ال نارىقتىڭ وزگە بولىگىندە وزەكتى ماسەلە كوپ. اتاۋى مەن قۇرامى ءبىر بولعانىمەن, باعاسى ەكى ءتۇرلى ءدارى-دارمەكتەر از ەمەس. كورشىلەس رەسەيدىڭ وزىندە ساتىلاتىن مەديتسينالىق پرەپاراتتىڭ قۇنى ەلىمىزدە ەكى ەسە قىمبات. سونداي-اق, كوشپەلى وتىرىستا اۋرۋحانالاردا دارىلەر قيسىنسىز كوپ مولشەردە بەلگىلەنەتىنى, تۇتىنۋدى ازايتۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. بۇگىندە دارىگەردىڭ بەلگىلەۋىنسىز-اق ءدارى الاتىندار كوبەيگەن. ءدارى-ءدارمەكتىڭ ساپاسى باقىلاۋعا الىنىپ, باعاسى رەتتەلۋى, قاۋىپسىز بولۋى ءتيىس. وسى ورايدا, مۇقان ەگىزباەۆ تىزگىنىن ۇستاعان جەرگىلىكتى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ وكىلدەرى دە كوكەيدە جۇرگەن ويلارىمەن ءبولىسىپ, ۇسىنىستارىن جەتكىزدى.
عالىمجان ەلشىباي, «ەگەمەن قازاقستان»
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى