ءنۇربيبى ناۋرىزباەۆا:“باعدارلاما قازاقستاندىقتار مۇددەسىن كوزدەيدى”

ۇكىمەت 2011-2014 جىلدارعا ارنال­عان جاڭا مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىن بەكىتتى. باعدارلامادا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ايقىندايتىن مەحانيزمدەر شەشۋشى ءرول اتقارادى. جاڭا باعدارلاما مىناداي ءۇش ارتىق­شى­لى­عىمەن سيپاتتالادى: بارلىق تىلەك ءبىل­دىرگەن ادامداردىڭ باعدارلاماعا قا­تىسۋ مۇمكىندىكتەرىنىڭ جوعارىلى­عى; باسپانانىڭ شارشى مەترى ءۇشىن بەلگىلەنگەن باعانىڭ رىنوكتاعىدان الدەقاي­دا تومەندىگى, قاراجاتتىڭ ماقساتتى پايدالانىلۋىنا مەملەكەت كەپىلدىگى ءجا­نە قارجى داعدارىسى كۇشەيگەن شاق­تا ۇلەسكەرلەردىڭ باسىنا تۇسكەن ءجايت­تەرگە ۇقساس جاعدايلاردى مۇلدە بولدىر­ماۋ. جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاما تۋ­رالى تو­لىعىراق ونىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى – “قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىس جين­اق بانكى” اق باسقارما ءتور­ايىمى ءنۇربيبى ناۋرىزباەۆا اڭگىمەلەپ بەرەدى. – ءنۇربيبى سەرىكقاجىقىزى, باعدار­لا­ما­نىڭ ازاماتتارعا قاتىستى ءبولى­گىندە ەكى نەگىزگى باعىت بەلگىلەنىپ وتىر. ءوتى­نىمدەردى جيناقتاۋ باستالعانعا دەيىن وزدەرىنە قاي باعىتتىڭ قولايلى ەكەندىگىن انىقتاۋ ءۇشىن حالىقتىڭ باسىم ءبولى­گىنىڭ ولاردىڭ ايىرماشى­لىعىن ءبىل­گىسى كەلەتىنى انىق. – شىنىندا دا, جالپى العاندا, باع­دارلاما ءتورت باعىتتان تۇرادى, سولاردىڭ ەكەۋى بويىنشا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى وپەراتور بولىپ تابىلادى. ءبىرىنشى باعىتتى قتقجب جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگان­دارىمەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرادى. ەكىنشى باعىت ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرمەن بىرلەسىپ ورىندالادى. ءبىرىنشى باعىت قازىرگى ۋاقىتتا قاراجات جيناقتاپ جاتقان جانە ولاردىڭ قاتارىنا كەلەشەكتە قوسىلاتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسىنىڭ قاتىسۋشىلارى – بانك سالىمشىلارىنا باعىتتالعان. ەكىنشى باعىت وزدەرىنىڭ تۇر­عىن ءۇي ماسەلەسىن شەشۋگە تىلەك بىلدىرگەن بارلىق قازاقستاندىقتاردى قامتىماق. – مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى باعىتى بويىنشا سالىناتىن قۇرى­لىستىڭ اۋقىمى قانداي؟ – مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنا 80,84 ملرد. تەڭگە ءمول­شەرىندە قايتارىمدى كرەديت بولىنەدى. بۇل سوما تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ قاجەتتىلىك­تەرىنە سايكەس بارلىق وڭىرلەر اراسىندا ءبولى­نەتىن بولادى. اعىمداعى جىلى قار­جى­لاندىرۋ كولەمى 28,8 ملرد. تەڭگە, ال 2012 جىلى – 42,4 ملرد. تەڭگەنى جانە 2013 جىلى 9,6 ملرد. تەڭگەنى قۇراماق. – وڭىرلەر بويىنشا قاراجات ءبولۋ قانداي ۇستانىم بويىنشا جۇرگىزىلەدى؟ – بۇل ماسەلە بانكپەن تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس ىستەيتىن قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ قۇزىرىندا. الدىمەن ءبىز ءوز سالىمشىلارىمىز اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزۋ نەگىزىندە تۇتىنۋشىلاردىڭ ءتىزىمىن جاسادىق. انىقتالعان مالىمەتتەر بو­يىن­شا, 172 مىڭ كليەنتتىڭ ىشىندە 18 مىڭعا جۋىعى اتالعان جوباعا قاتىسۋعا دا­يىن. وسى اقپارات پەن جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنىڭ كوممۋنيكاتسيالاردى ءجۇر­گى­زۋ بويىنشا مۇمكىندىكتەرىن ەسكەرە وتى­رىپ, ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرى بويىنشا سۇرا­نىس دەڭگەيى مەن اقشا ءبولۋ, سونداي-اق باعدار­لامانىڭ ءاربىر جىلى ءۇشىن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن كرەديت بەرۋ كولەمى بەلگىلەندى. – سىزدىڭشە, پايدالانۋعا بەرىلەتىن قۇرىلىستىڭ قۇنى مەن تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىس جيناق جۇيەسىنە قاتىسۋشى­لار­دىڭ قارجىلىق مۇمكىندىكتەرى قان­شالىقتى سايكەس كەلەدى؟ – مەملەكەتتىك باعدارلامادا ءبىرىنشى باعىت بويىنشا تازا ارلەنگەن 1 ش.م. ءۇشىن ساتۋ باعاسى بەلگىلەنگەن. ول الماتى قالاسى ءۇشىن 142 500 تەڭگە, استانا جانە اقتاۋ قالالارى ءۇشىن 112 500 تەڭگە, باسقا وبلىس ورتالىقتارى ءۇشىن 90 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى باعىتى اياسىندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيە­سىنە قاتىسۋشىلار ءۇشىن 800 مىڭ ش.م. جۋىق تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارلانۋدا. بۇل ورتاشا اۋدانى 60 ش.م. دەپ ەسەپتەگەندە, 13 مىڭنان استام پاتەر. ەسەپتەۋلەرگە سۇيەنسەك, 1 ش.م. ءۇشىن قۇنى 142 500 تەڭگە باعامەن ەسەپتەگەندە, الماتىدا مۇنداي پاتەر 8,5 ملن. تەڭگە تۇراتىن بولادى, سالىمشى بەس جىل جي­ناقتاعان جاعدايدا, اي سايىن 64 مىڭ تەڭ­گە جارنا سالىپ, ال كرەديتتى وتەۋ كەزەڭىن­دە 39 مىڭ تەڭگە تولەۋ قاجەت بولادى. مۇنداي كرەديتتى الۋ ءۇشىن ءۇش ادامنان تۇراتىن وتباسىنىڭ تازا كىرىسى 95 مىڭ­نان كەم بولماۋى ءتيىس. مۇنداي كرەديتتىڭ سىيا­قى مولشەرلەمەسى جىلدىق 4-5 پايىز­دى قۇرايدى. بۇل زاەمشى ءۇشىن ەڭ تومەن جۇكتەمە بولسا, زاەمدى قايتارۋ ماسە­لە­سىندە بانك ءۇشىن دە ەڭ تومەن دەڭ­گەيدەگى تاۋەكەل بولىپ تابىلادى. ال­ماتى­دا قازىردە مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا سالىناتىن العاشقى نىسان تاڭ­داپ الىندى. تاعى بىرنەشە جوبالار قاراس­تىرىلىپ جاتىر. – جالپى, مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا ىسكە اسىرىلاتىن نىساندار قا­لاي ىرىكتەلەدى؟ – ءاربىر وبلىستىڭ جانە ءىرى قالالاردىڭ تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارى بار. اكىمدىكتەر نىسانداردى وزدەرى ىرىكتەيدى جانە بىزگە ۇسىنادى. ءبىز ولاردىڭ 3-ءشى كلاستى جايلى­لىق, تۇتىنۋشىنىڭ سۇرانىستارىن قاناعات­تاندىراتىن اۋدانى جانە مەملەكەتتىك باع­دار­لامادا بەلگىلەنگەن باعا سياقتى قويى­لاتىن تالاپتارعا قانشالىقتى جاۋاپ بەرەتىنىنە قارايمىز. ەگەر وسى ولشەمدەر باع­دار­لامادا بەلگىلەنگەن تالاپتارعا سايكەس كەلەتىن بولسا, بانك اكىمدىكپەن ءاربىر نى­سانعا ناقتى كەلىسىمدەر جاسايدى. بۇل قۇجات­تا نىساننىڭ مەكەن-جايى, قۇرىلىس­تىڭ باستالۋ جانە اياقتالۋ, سونداي-اق ونى پايدالانۋعا بەرۋ مەرزىمى, قاباتتىلىعى, ارلەنۋى, پاتەرلەر سانى كورسەتىلەتىن بولا­دى. قۇجاتقا قول قويعان سوڭ, ءبىز باق ار­قىلى بانك كليەنتتەرىنىڭ اراسىنان الەۋەت­تى تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋشىلاردىڭ ءوتىنىم­دەرىن قابىلداۋ جۇرگىزىلەتىندىگى تۋرالى حابارلايمىز. ءبىز جاقىن ارادا ءوز سالىم­شى­لارىمىزدىڭ وتىنىمدەرى نەگىزىندە وسىن­داي تۇرعىن ۇيلەردى ساتىپ الۋشىلاردىڭ پۋلىن قالىپتاستىرۋدى باستاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. – ەگەر وتىنىمدەر سانى سالىناتىن پاتەرلەر سانىنان اسىپ كەتسە, كىمدەرگە باسىمدىق بەرىلەدى؟ – ىرىكتەۋدىڭ العاشقى ساتىسى – سا­لىمشىنىڭ تىلەك ءبىلدىرۋى, تۇرعىن ءۇيدىڭ پاي­دالانۋعا بەرىلۋ مەرزىمىنە تۇرعىن ءۇي زاەمىن الۋ مەرزىمى جانە مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋ ءۇشىن جيناقتالعان قاراجات پەن زاەم سوماسىنىڭ جەتكىلىكتىلىگى. ايتالىق, ۇلكەن ىجداعاتتىلىقپەن, ۇقىپتى تۇردە بەس جىل بويى اقشا جيناقتاعان سالىم­شىلار باعدارلاماعا قاتىسۋ قۇقىعىنا يە بولادى, ءبىز بۇل تالاپتاردى ادىلەتتى دەپ ەسەپتەيمىز. ەگەر شارتتى سوما تالاپ ەتىلەتىن سومادان تومەن بولسا, وندا جۇيە قاتى­سۋشىسى دەربەس تۇردە قوسىمشا قاراجات ەنگىزە الادى نەمەسە ارالىق جانە الدىن الا زاەمداردى پايدالانا الادى. ەگەر ءبىرىنشى كەزەكتەگىلەردەن كەيىن نىساندار قالىپ جاتسا, باعدارلاماعا قاتىسۋعا باسقا سالىمشىلاردىڭ دا ۇمىتكەر بولۋ مۇمكىن­دىگى بار. ءبىز بۇل ءۇردىستىڭ ۇزدىكسىز جۇرەتىنىن ەستەن شىعارمايمىز, سوندىقتان سالىمشى­لارمەن ۇنەمى جۇمىس ىستەيتىن بولامىز جانە تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەنگە دەيىن پۋلدىڭ بەلسەندى جاعدايدا بولۋىنا قولداۋ كورسەتەمىز. – بانكتىڭ وكىلەتتىگىنە قۇرىلىس ساپا­سىن باقىلاۋ كىرە مە؟ – ءبىز قۇرىلىستى تىكەلەي باقىلاۋ جا­ساۋعا مىندەتتى ەمەسپىز. بىراق قۇرىلىس بارى­سىندا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ كەزىندە تۇ­تىنۋشى مەن ۇكىمەتتىك ورگان اراسىندا دەلدالدىق قىزمەت كورسەتەتىندىكتەن, بۇل ماسەلە بويىنشا ءبىز اكىمدىكپەن جۇمىس ىستەيتىن بولامىز. بانكتىڭ مەملەكەتتىك قابىل­داۋعا قاتىسۋعا جانە ەسكەرتۋ جا­ساۋعا, سونداي-اق انىقتالعان شالالىق­تار مەن اقاۋلاردى جويۋدى تالاپ ەتۋگە قۇقىعى بار. – مەنىڭ تۇسىنۋىمشە, تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەن ساتكە دەيىن بانكتە شارتتاردىڭ ەكى تارماعى بولادى. نى­ساندار بويىنشا – جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىمەن جانە سالىمشىلارمەن – تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق شارتتارى بويىنشا. تۇرعىن ءۇي كليەنتتەرگە قاي كەزدە بەرىلەدى؟ – نىسان پايدا­لا­نۋ­عا بەرىلگەننەن كەيىن, ءبىز پۋلدىڭ ءتىزىمىن اكىم­دىككە بەرەمىز, اكىمدىك ءتى­زىم نەگىزىندە ساتىپ الۋ-ساتۋ شارت­تارىن جاسايدى, ولاردى حالىققا قىز­مەت كورسەتۋ ورتا­لى­عىن­دا تىركەۋدەن ءوت­كىزەدى ءجا­نە بانككە بە­­رەدى. ونى­­مەن قاتار ءبىر مەزگىلدە ءبىز ءوز كليەنتتەرىمىزگە زاەم بەرۋ بو­يىن­شا ستان­دارت­­تى ءرا­سىم­دەردى ءجۇر­­گىزەمىز. شارت بانككە بەرىلگەن كەپىل رەتىندە حقو-دا تىركەلگەننەن كەيىن, ءبىز ءوز كليەنتىمىز ءۇشىن ناقتى تۇرعىن ۇيگە اقشا اۋدارامىز. اكىمدىك بەلگىلى نى­سان بويىنشا اقشانى الا سالى­سىمەن, بانك­تىڭ ونىمەن جۇمىسى اياقت­الا­دى. اكىم­دىك ەرەجەلەر مەن مەملەكەتتىك باعدارلاما تالاپ­تارىنا سايكەس اقشانى مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە قايتارادى, قونىس تويىن توي­لاۋشى ادام جاڭا ۇيگە كىرەدى, ال ءبىز ونىمەن زاەمدى قايتارۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەيتىن بولامىز. – مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ەكىنشى باعىتىن قارجىلاندىرۋ تەتىگى قان­داي؟ – ەگەر ءبىرىنشى باعىت بويىنشا تۇرعىن ءۇيدى جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارى سالاتىن بولسا, ەكىنشى باعىت بويىنشا – جەكە مەنشىك ءۇي سالۋشىلار سالادى. بىراق قازىر ولاردا بوس اقشا قاراجاتتارى جوق بولعان­دىقتان, ءتىپتى نىسانداردى اياقتاۋ ءۇشىن كرەديت الۋ مۇمكىندىگى بولماعاندىقتان, مەملەكەتتىك باعدارلامادا جەكە مەنشىك ءۇي سالۋشىلارعا بيۋدجەت قاراجاتتارىنان كرەديت بەرۋ كوزدەلگەن. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى بيۋدجەت قاراجاتتارىن 5 جىل مەرزىمگە جىلدىق 3%-بەن ولاردىڭ ارنايى دەپوزيتتەرىنە ورنالاستىرا وتىرىپ, كوم­مەرتسيالىق بانكتەردىڭ قارجىلىق ارىپتەسى رەتىندە ارەكەت ەتەدى. مىنە, وسى قاراجاتتار جەكە مەنشىك ءۇي سالۋشىلارعا – بانك كليەنتتەرىنە كرەديت بەرۋگە باعىتتالادى. قا­زىردە بارلىعى 70 ملرد. تەڭگە قاراس­تى­رى­لىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە 2011 جىلعا بيۋد­جەتتەن 57 ملرد. تەڭگە ءبولۋ كوزدەلگەن. ەكىن­شى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ بۇل جوباعا قاتىسۋ تالاپتارىنىڭ ءبىرى بىرلەسىپ قارجى­لاندىرۋ بولىپ تابىلادى. بيۋدجەتتەن ەدب-گە قاراجات تەك سەرىكتەس-بانك ارنايى شوت­قا سومانىڭ وزىنە ءتيىستى جارتىسىن اۋدار­عان سوڭ عانا بولىنەدى. باسقاشا ايت­قاندا, بۇل باعدارلاما بويىنشا جالپى قارجىلاندىرۋ ناقتى 140 ملرد. تەڭگەگە دەيىن ەكى ەسەلەنەدى. – باعدارلاما شەڭبەرىندە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە نەسيەنىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەلەرىنە قاتىستى شەكتەۋ قو­يىلا ما؟ – ەدب-گە 5 جىلعا, تومەن پايىزبەن قو­ماق­تى قاراجاتتار بەرە وتىرىپ – قازىرگى رىنوكتا مۇنداي قورلاندىرۋ كوزى جوق – مەملەكەت ءۇي سالۋشىلار ءۇشىن قولجەتىمدى قىلىپ, كرەديت بەرۋ مولشەرلەمەسىن قازىرگى 15-18%-دان جىلدىق 12%-عا دەيىن تومەن­دەتۋ تالابىن قويىپ وتىر. مۇنداي قارجى­لاندىرۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى – مولشەر­لە­مەلەردى تومەندەتە وتىرىپ, جىل سايىنعى تۇر­عىن ءۇيدى پاي­دالانۋعا بەرۋ دەڭ­گەيىن 6 ملن. ش.م. دەڭگەيىندە ۇستاپ تۇرۋ بولىپ تابىلادى. قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوم­مۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى اگەنت­تىگىنىڭ ەسەپتەۋلەرىنشە بۇل باعىت بو­يىنشا 1,2 ملن. ش.م. جۋىق تۇرعىن ءۇي سا­لى­ناتىن بولادى. – كرەديت بەرىلەتىن ءۇي سالۋشىلارعا قانداي تالاپتار قويىلادى؟ – باعدارلاما تۇرعىن ءۇي رىنوگىندا باعانىڭ شارىقتاۋىنا جول بەرمەۋ جانە الىپساتارلىق پەن باعانىڭ ءوسۋىن بول­دىرماۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسىرىلادى, سالىنعان تۇرعىن ءۇيدى ساتۋ باعاسىنا شەكتەۋ ەنگىزىلدى, ول – تازا ارلەنگەن ش.م. ءۇشىن 170 مىڭ تەڭگە. جانە بۇل جەكە مەنشىك ءۇي سالۋشىلاردىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماعا قاتىسۋىنىڭ نەگىزگى تالابى. ءاربىر ناقتى جاعدايدا قۇندى جوبالاۋ-سمەتالىق قۇ­جات­تار جانە مەملەكەتتىك كوميسسيا بەلگىلەيتىن بولادى. سونداي-اق تۇرعىن ۇيلە­ر­دىڭ جايلىلىعى 2-3 كلاستى بولۋعا ءتيىس. بۇل جەكە مەنشىك ءۇي سالۋشىلاردىڭ جو­باعا قاتىسۋىنىڭ نەگىزگى تالاپتارى. – مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ وسى باعىتى بويىنشا قارجىلاندىرى­لا­تىن جوبالاردى كىم ىرىكتەيدى؟ – اتقارۋ ورگاندارىمەن بىرلەسە وتىرىپ, بانكتەردىڭ وزدەرى ىرىكتەۋ ءجۇر­گىزەدى. سودان كەيىن وتىنىمدەر بىزگە كەلىپ تۇسەدى, ال ءبىز ولاردى ەكونوميكانى جاڭ­عىرتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسياعا بەرەمىز, مىنە, سول كوميسسيا نىساندار تىزبەسىن انىقتايدى. ماقۇلدانعاننان كەيىن بارىپ ءبىز قاراجاتتاردى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە ورنالاستىرامىز. ءۇي سالۋشى­لار­عا بەلگىلەنگەن باعا ارالىعىندا تۇراق­تاپ قالۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن باعدار­لا­مانىڭ تاعى ءبىر ءسوزسىز ارتىقشىلىعىن اتاپ وتكىم كەلەدى: ماگيسترالدى جەلىلەر مەن كوممۋنيكاتسيالاردى سالۋدى اكىم­دىكتەر ءوز مىندەتىنە الادى. ءۇي سالۋشىلار تەك ىشكى الاڭداردىڭ كوممۋني­كاتسيا­لا­رىنا جۇمسالاتىن شىعىستاردى كوتەرەدى. – مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ بۇل باعىتى بويىنشا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا كىمدەر ۇمىتكەر بولا الادى؟ – نەگىزىنەن بارلىق تىلەك بىلدىرۋشىلەر. مەملەكەتتىك باعدارلاماعا قاتىسۋدىڭ بىرنەشە نۇسقالارى كوزدەلگەن: بانكتەر ار­قىلى – يپوتەكا الا وتىرىپ, قۇرىلىس سالۋشى كومپانيالار ارقىلى نەمەسە تۇر­عىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ سالىم­شىلارى بولۋ ارقىلى. قۇرىلىس سالۋشى­نىڭ تۇرعىن ءۇيدى ءبولىپ تولەۋ ارقىلى ساتۋ مۇمكىندىگى بار. الەۋەتتى قونىس تويىن تويلاۋشىلارعا – بانك زاەمشىلارىنا قو­يى­لاتىن تالاپتار بىركەلكى, ولار – راس­تالعان تولەم قابىلەتتىلىگى, ساتىپ الىنا­تىن تۇرعىن ءۇي ەسەبىندەگى كەپىلزاتتىڭ بولۋى. ەگەر قتقجب كليەنتتەرى تۋرالى ايتاتىن بولساق, شارتتى سوما جەتكىلىكسىز بولعان جاعدايدا, ولاردىڭ كرەديتتى باسقا بانكتەن نەمەسە ءبىزدىڭ بانكتەن تولىق­تى­رىپ الۋىنا بولادى. باعدارلامادا, سون­داي-اق بانكتەگى شوتقا ناقتى قۇرىلىسقا ارناپ تۇرعىن ءۇي قۇنىنىڭ 20%-ىن ەنگىزۋ جانە تۇرعىن ءۇيدىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋىن كۇتۋ مۇمكىندىگى كوزدەلگەن. مۇندا, ەڭ باس­تىسى تۇتىنۋشى اقشاسىنىڭ نىسان پاي­دا­لانۋعا بەرىلگەنگە دەيىن قۇرىلىس سالۋ­شىعا كەتىپ قالماي, بانكتەگى شوتتا ساق­تا­لاتىندىعى. دالىرەك ايتساق, نولدىك تسيكل دەڭگەيىندە قۇرى­لىسقا ينۆەستيتسيا سالعان ۇلەسكەر­لەردىڭ پروبلەماسى قايتالانباي­دى دەگەن ءسوز. قۇرىلىس سالۋشى ساتىپ الۋشىلاردىڭ اقشالارىن تەك تازا ارلەن­گەن, جەتىلدىرىلگەن دارەجەدەگى دايىن تۇر­عىن ءۇيدى ساتۋ دەڭ­گەيىنە جەتكىزگەندە عانا الا الادى. مۇنداعى ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – بەكىتىلگەن جوبالارعا دەپوزيت ورنالاستىرۋ جانە بانك­تەردىڭ ولاردى ماقساتتى پايدالانۋ­لارىنا باقىلاۋ جاساۋ. – يپوتەكالىق كرەديتتىڭ كوپشىلىككە بەلگىلى جاعدايلارىنان كەيىن ادامدار وعان اسا ۇلكەن ساقتىقپەن قارايدى. جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاما قازاق­ستاندىق­تارعا نە بەرەدى؟ – جاڭا باعدارلاما حالىققا جاڭا باستالعان, اياقتالماعان قۇرىلىس ءۇشىن اقشا سالماي-اق, سەنىمدى تۇردە ءوزىنىڭ جەكە مەنشىك دايىن ءۇيىن ساتىپ الۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى. ءبىزدىڭ بانكتىڭ زاەم بەرۋ تالاپتارى وتە قولايلى. مەملەكەت وسىنداي ميللياردتار جۇمسالاتىن جوبالاردى ىسكە قوسا وتىرىپ, كەشەندى جانە ءتيىمدى تۇرعىن ءۇي ساياساتىن ۇستانىپ وتىر. قارجىلىق قول­داۋدىڭ ءتۇرلى سحەمالارىن پايدالانا وتى­رىپ, مەملەكەت ازاماتتاردىڭ كىرىس دەڭ­گەيىنە تاۋەلسىز تۇردە, حالىقتىڭ بارلىق بولىگىنىڭ باسپانا ماسەلەلەرىن شەشۋگە ناقتى كومەك كورسەتەدى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن سەيفوللا شايىنعازى.