الەۋمەتتى الەۋەتتەندىرۋ ادەبيەتى
باتىستا بارشا بۇقارا ءىلتيپاتىنا يە بولعان بەستسەللەرلەردىڭ ءوزى جەكە نارىق ىسپەتتى. بۇگىن ۇلىقتاۋ ءراسىمى ءوتىپ جاتقان اقش-تىڭ جاڭا پرەزيدەنتى د.ترامپتىڭ جازعان دۇنيەلەرى دە دۇنيە جۇزىنە كەڭ تاراپ, ايگىلى ميللياردەر تابىسىنىڭ ەلەۋلى بولىگىنە اينالىپ كەلدى. مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندەگى الپاۋىت ەلدە سايلاۋ ناۋقانى قىزىپ تۇرعان ساتتە دۇكەن سورەسىندە تۇرعان سونداي ءبىر جيناقتى قولعا العانبىز. «جەڭىمپازشا (چەمپيونشا) ويلا» دەپ اتالادى. ساياساتتا دا جەڭىسكە جەتكەن تۇلعانىڭ جەتىستىكتەرىنىڭ سىر-سيپاتى, تامىر-ءنارى نەدە دەگەن ساۋالعا وسى كىتاپتان ءبىراز جاۋاپ تاپقانداي بولعانىمىز راس. بۇل وسىدان 8 جىل بۇرىن جارىققا شىققان كىتاپ بولعاندىقتان, امەريكا قوعامىنداعى بۇگىنگى №1 تۇلعانىڭ سول كەزدەگى وي جۇلگەسى ساياساتتان ىرگەسىن الشاق سالعانىن ايتا كەتكىمىز كەلەدى. ال ورىس تىلىندەگى اۋدارماسى جۋىردا عانا جاريالاندى.
الەمدەگى ەڭ ايدىك قۇرىلىس ماگناتى, مانحەتتەندەگى ميلليونداعان شارشى مەتر جىلجىمايتىن م ۇلىككە يەلىك ەتكەن ونىڭ ەسىمى ەڭ الدىمەن برەند رەتىندە دە ميلليونداعان دوللارعا باعالانعانىن ايتۋ كەرەك. ءومىر جولىندا سان ءسۇرىنىپ, سان قۇلاعانىمەن ول كوزدەگەن بيىگىن باعىندىرىپ كەلە جاتقان ەرەكشە ادام. ساياساتتا دا سولاي بولعانىن بۇگىنگى كەزەكتى پرەزيدەنتتىككە سايلانۋ سالتاناتىنان كورىپ وتىرسىزدار. اڭىز-ادامنىڭ اتالعان جەڭىستەرى – امەريكالىق ارماننىڭ قاي كەزدە دە جۇزەگە اساتىنىنىڭ كورىنىسىنە اينالىپ وتىر. ءبىز وسى ورايدا اقش-تىڭ جاڭا پرەزيدەنتىنىڭ كەز-كەلگەن ادامعا كۇش-جىگەر بەرەتىن كوسەم-كىتابىنىڭ كەيبىر ويلارىمەن ءبولىسۋدى ءجون سانادىق.
جيناققا العىسوزدى بيزنەسمەن, موتيۆاتسيالىق دارىستەردىڭ شەبەرى روبەرت كيوساكي جازعان ەكەن. «كوبىمىزدىڭ تانىستارىمىز تەكسەرە كەلگەندە ءۇش ءتۇرلى ادام بولىپ شىعىپ جاتادى. ولار ءبىر نارسەنى ويلايدى, باسقا نارسەنى ايتادى, ال ءىسى مۇلدە بولەك. ويى مەن ءسوزى, ارەكەتى اراسىندا الشاقتىق كوپ. مەن مۇنداي جانداردىڭ دا ساتتىلىككە جەتكەنىن, الايدا وزىنە قاراما-قايشى ءومىر سۇرەتىنىن كوردىم, دەيدى العىسوز جازۋشى. ال د.ترامپ پۋبليكادا قانداي بولسا, ومىردە دە سونداي. بىربەتكەي, ويى مەن ءسوزى ءھام ءىس-ارەكەتى ءبىر ارنادان تابىلادى, ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرا تۇسەدى.
ر.كيوساكي 1980 جىلدارى ءىرى بيزنەسىنەن ايرىلىپ قالعان سوڭ, ءوزىن جولى بولماعان جان سەزىنەدى. ارينە, بۇل جەردەگى ەڭ ۇلكەن جوعالتۋ – اقشا دا, دۇنيە دە ەمەس, ءوزىنىڭ كۇش-جىگەرى ەدى. ياعني, كاسىپكەر بارلىعىن ءبىلىپ تۇرادى, بىراق بىرقاتار سەبەپتەرمەن ونى جۇزەگە اسىرمايدى. ق ۇلىقسىز. كيوساكيدىڭ سوڭعى ونجىلدىقتاعى جۇمىسى بيلىكتى ساتىپ الۋعا قۇرىلعان بولاتىن. بۇل ءتۇپتىڭ تۇبىندە توقىراۋعا ۇشىراتتى. سول سەبەپتى, دۇرىس ويلاۋعا ورالۋ ءۇشىن ول ءوزىنىڭ وقي باستاعانىن, ۇلى تۇلعالاردىڭ وي-پىكىرلەرىن كوكەيگە توقي باستاعانىن ايتادى. بىرتىندەپ, ىسكەرلىك ءومىرى دە قالپىنا كەلە باستايدى. ال 1987 جىلى قور نارىعى قاتتى قۇلاعان كەزدە د.ترامپتىڭ «كەلىسىمدى بەكىتۋ ونەرى» اتتى كىتابىن قولىنا تۇسىرەدى. بارلىق ءىستى ىسىرىپ, تىڭ تۋىندىنى وقىپ شىقققاننان كەيىن دونالدتىڭ ويى, ءسوزى مەن ءىس-ارەكەتى ارقىلى بيزنەس الەمى باسىمدىقتارىن جاڭاشا كورۋگە مۇمكىندىك تۋعانىن ايتادى. بۇل جەمىسسىز بولعان جوق. ر.كيوساكي ءبىراز ۋاقىت وتكەندە قايتادان قارجىلىق تۇرعىدان بوستان بولۋعا قول جەتكىزەدى. 1997 جىلى د.ترامپتىڭ «قازىعىن تاپقان شەبەرلىك» كىتابى ارقىلى كاسىپكەردىڭ سونى ويلارىنا تاعى دا تەرەڭدەي تۇسكەن ول «ازداعان ادامدار شىندىقتى اشىق ايتا الادى, ال ءوزىنىڭ قاتەلىكتەرى مەن ساباقتارى, ۇزدىكسىز تالپىنىستارى تۋرالى بىرەن-ساران ادام عانا ايتا الادى» دەپ جازدى. البەتتە, د.ترامپتى حالىققا جاقىنداتقان دا ونىڭ وسى بىلگەنىن ورتاعا سالاتىن بۇكپەسىزدىگى بولسا كەرەك.
سۇيىكتى اۆتورىمەن العاش رەت 2004 جىلى كەزدەسكەن ر.كيوساكي ارادا ەكى جىل وتكەندە د.ترامپپەن بىرگە ء«بىز نەلىكتەن ءسىزدىڭ باي بولۋىڭىزدى قالايمىز؟» اتتى كىتاپ جازدى. بۇل دا بەستسەلللەرگە اينالدى. ال 2009 جىلى جارىققا شىققان «جەڭىمپازشا (چەمپيونشا) ويلا». ماگناتتىڭ ءومىر مەن كاسىپكەرلىك تۋرالى اعىنان جارىلۋى» كىتابىنا العىسوز جازۋ ۇلكەن قۇرمەت ەكەنىن, بۇل جيناقتىڭ جەڭىمپازشا ويلاۋعا ۇيرەتكەنىن جەتكىزەدى.
اۆتور اتالعان كىتابىندا ادامدى ساتتىلىككە جەتەلەيتىن يدەيالارىن توپتاستىرعان. «مەنىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قالىپتاستىرعان كەيپىم – وزىنە وتە سەنىمدى, جايدارى, تەز ءتىل تابىساتىن, كەيدە بەتسىز, دەسە دە قاراپايىم شىنشىل ادام. مەنى وتكىر, تۋراشىل بولعانىم ءۇشىن جاقسى كورەدى. مەنى وتكىر, تۋراشىل بولعانىم ءۇشىن ۇناتپايدى» دەيدى ول ءوزىنىڭ مىنەز-قۇلقى جونىندە. راسىندا, بۇعان دەيىن د.ترامپتى كەي ارەكەتتەرى ءۇشىن شوۋمەن, ارسىز ادام رەتىندە كورسەك, كەي مالىمدەمەلەرىنەن الماستاي كەسەك تۋرايتىنىنا دا كوز جەتكىزەتىنبىز.
ءار ۇساق-تۇيەككە دەيىن كوڭىل كوزىنەن قاعىس قالدىرمايتىن قاسيەت – نىساناعا جەتۋدىڭ نەگىزگى جولى. د.ترامپتىڭ كوشباسشىلىققا ۇمتىلۋشىلارعا, ءوز ءومىرىن ساتتىلىك پەن جەتىستىك فورمۋلاسىمەن قۇرۋشىلارعا ايتار اقىلى – پروبلەمانى تابۋ, وي تالقىسىنا سالۋ جانە ءبولۋ ارقىلى قورتىندىسىن, شەشىمىن شىعارۋ. بۇل كەز-كەلگەن ماسەلەدەن جول تابۋعا كومەكتەسەدى. ارينە, ونى تۇپكىلىكتى زەرتتەۋگە, بىلۋگە ۋاقىت پەن كۇش جۇمساۋعا تۋرا كەلەدى.
«مەكتەپتە وقىپ جۇرگەنىمدە, اكەم فرەد ك.ترامپ اپتا سايىن تانىمال تۇلعالاردىڭ ايرىقشا وي ورامدارىن جىبەرىپ تۇردى. باسىم بولىگى كوشباسشى, ومىردە جەڭىمپاز بولۋ تۋرالى ەدى. بۇل وي-پىكىرلەر مەنى كوپ دۇنيەگە ۇيرەتتى. ءالى كۇنگە دەيىن مۇنداي تامسىلدەرگە كوڭىل اۋدارىپ وتىرامىن» دەيدى اۆتور.
شىن مانىندە, ايگىلى امەريكالىق كاسىپكەردىڭ قۇرىلىس سالاسىنىڭ وكىلى بولعانىمەن شىعارماشىلىق ىزدەنىسكە يە ەكەنىن ءارى ونى بيزنەستە ءتيىمدى پايدالانا بىلەتىندىگىن بايقاۋعا بولادى. ماسەلەن, وسى كىتابىن جازاردا ول ەڭبەكقور جازۋشى ستيۆەن كينگتىڭ قازىرگى زامانعى نوۆەللاعا ارنالعان وچەركىن بايىپتاپ وقىپ شىققانىن ايتادى. س.كينگتىڭ ءبىر نوۆەللاسى امەريكالىق قوعامداعى بەدەلدى و.گەنري سىيلىعىن العان بولاتىن. كينگ «نيۋ-يورك تايمس» گازەتىندە جاريالاعان ماقالادا نوۆەللا تابيعاتىن سارالاپ, ونىڭ وقىرماندارعا ەمەس, ادەبيەتشىلەر مەن سىنشىلارعا ارنالىپ جازىلاتىنىن تۇجىرادى. ياعني, كىتاپتى نە ءۇشىن جازامىن, ونى كىم وقيدى دەگەن ساۋال تۋادى. قىسقا اڭگىمە نارىعى وتە تار, سول ءۇشىن دە نوۆەللاشىلار ءجيى بوي كورسەتە باستادى. بىراق ولار وقىرمانعا وقۋ راحاتىن سىيلاۋدان قاشىقتاپ كەتەتىنىن تاراتىپ ايتقان كينگتىڭ جازباسى وي سالارلىق. سوندىقتان دا ولاردىڭ تۋىندىسى سورەنىڭ تومەنگى جاعىندا قالىپ قويادى.
«ماسەلەن, مەن قۇرىلىس سالاردا وندا كىم تۇراتىنى تۋرالى ويلايمىن. بارشا كاسىپكەرلەرر سياقتى دەموگرافيالىق كورسەتكىشتەردى زەردەلەيمىن. مەنىڭ جوبامدى ءبىلۋ ءۇشىن ونى نارىقتا ىلگەرىلەتۋمەن اينالىساتىن ادامداردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋعا ءتيىسپىن, دەيدى د.ترامپ. راسىندا, ونىڭ ەسىمى جوعارى ساپا كەپىلى ىسپەتتى. سوندىقتان, ول سىنشىلاردى تاڭعالدىرۋعا جۇمىس ىستەسە, ءوزىن عانا ەمەس, وزگەنى دە الداعانىم دەپ بىلەمىن دەيدى. ياعني. وزىڭە, ءوز ەڭبەگىڭە ادال بولۋ – ۇلكەن قۇندىلىق. ۇمىتپاڭىز: قۇندىلىقتى قورعاۋ قاجەت!
ول شىعارماشىلىقتى يننوۆاتسيامەن دە بايلانىستىرادى. مىسالى, ستيۆ رايح ەسىمدى كومپوزيتوردىڭ «تازالاۋ» اتاۋىنا يە بولعان تاريحىن تارقاتادى. ايتالىق, س.رايح – اۆتوكولىكتەردىڭ اينەك تازالاعىشىنىڭ ىرعاعىنان باسقا ەشتەڭەگە ۇقسامايتىن, تاكتىگە ءبىر جاعىنان كەلەتىن, ءبىر جاعىنان كەلمەيتىن دىبىس تۋرالى يدەيانىڭ اۆتورى. بۇنىڭ ءمانىسى بىلاي بولعان-دى: جاڭبىرلى كۇندەردىڭ بىرىندە كولىك كەپتەلىسىندە تۇرعان كومپوزيتوردىڭ كوڭىلى اينەك تازالاعىشتىڭ ىرعاعىنا اۋادى. بۇل ىرعاق مۋزىكالىق كومپوزيتسيانىڭ نەگىزىنە اينالادى. وسىلايشا, ول زاماناۋي مۋزىكانىڭ دامۋىنا وتە ىقپال ەتكەن كومپوزيتوردىڭ ءبىرى بولدى. ياعني, جاڭاشىلدىقتىڭ جارقىن ۇلگىسى دەپ قابىلداۋعا بولادى.
پيفاگوردان باستاپ لەوناردو دا ۆينچيگە دەيىنگى ويشىلدار قولدانعان «التىن اعىن» اتانعان ساندار مەن ارىپتەردىڭ قۇدىرەتىنە سۋىق سانامەن ءۇڭىلۋى دە تراپمتىڭ ۇنەمى ءوزىن-ءوزى دامىتىپ كەلە جاتقان تۇلعا ەكەنىن تانىتاتىنداي. سويتەدى دە: «تىلسىمعا تىم سۇيەنۋگە دە كەڭەس بەرە المايمىن, ءومىر دۇرىس ويلاۋ مەن تاباندى ەڭبەكتى تالاپ ەتەدى» دەيدى. سونداي-اق ءبىزدىڭ ەشتەڭەنى قۇرا المايتىنىمىزدى, ءبىر ۋاقىتتا ءبىز ءۇشىن قۇرىلعان دۇنيەنى جيناي ءبىلۋ, ياعني مۇددەڭىزگە ساي كەلمەسە دە ۇزدىك جيناۋشى جانە ونەرتاپقىش بولۋعا ۇندەيدى. جۇيكە جۇمىسسىز وتىرماۋىن قاداعالاۋ قاجەت دەگەندى ايتادى. ساتتىلىكتىڭ كىلتى دە سوندا.
تابىستىڭ تاعى ءبىر سىرى – ۇجىمدىق جۇمىس. جاھاندىق دەڭگەيدە قاراساق, ءبىز – ءبىر كوماندانىڭ مۇشەلەرىمىز. «بىرگە جينالۋ – باسى, بىرگە قالۋ – ءوسۋ, بىرگە جۇمىس ىستەۋ – تابىس» دەگەن گەنري فوردتىڭ ءسوزى بار. قازىرگى ۋاقىت كوماندالىق جۇمىستىڭ بۇرىنعىدان دا وزەكتى, ساتتىلىكپەن جانە تىرشىلىك ەتۋ مۇمكىندىگىمەن تىكەلەي بايلانىستى وربۋدە. بۇل رەتتە ماگنات NBS تەلەارناسىندا ءبىر ۇدەدەن تابىلىپ جۇمىس ىستەگەن رۋحتاس ادامدار تۋرالى تولعانادى. ماسەلەن, توم بروكوۋ – امەريكالىق تانىمال تەلەجۇرگىزۋشى, جازۋشى. كوپتەگەن ماراپاتقا, قۇرمەتكە يە تۇلعا. «كانديدات» شوۋى ەندى ەكرانعا شىعىپ, رەيتينگكە العاش يە بولعاندا د.ترامپتى Yankees ويىنىنا دج.سترەينبرەننەر لوجاسىنا شاقىرادى. قوناقتار اراسىندا توم بروكاۋ دە بار ەكەن. ول يىعىمنان قاعىپ: «NBS-كە جاساعان جاقسىلىعىڭ ءۇشىن راقمەت, دونالد!» دەدى. سوزىنەن كوماندالىق رۋحتىڭ تاماشا سامالى ەسىپ تۇردى. ءبىز بۇل جەلى ءۇشىن بىرگە جۇمىس ىستەدىك, ول ماعان وزىنە جاساعان جاقسىلىعى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ايتتى. ونىڭ جۇزىنەن «ولار» ءسوزى «بىزگە» اينالعانىن ءتۇسىندىم. ارينە, ول وتە تانىمال, بىراق, اتالعان باعدارلامانى جاساۋ جالعىز ءوزىنىڭ قولىنان كەلمەيتىنىن ءبىلدى, دەپ جازادى اۆتور.
د.ترامپتىڭ ايتۋىنشا:
...كوماندالىق رۋحتى جەكە جانە كاسىبي ومىردە قولداۋ وتە جاقسى, ول ءتىپتى كۇتپەگەن ناتيجەلەرگە دە الىپ كەلەدى. مۇددەلەس, پىكىرلەستەرمەن بىرگە ءبىر جولدا كەلە جاتقاننىڭ ءوزى ادامعا ەرەكشە سەزىم سىيلايدى. سوندىقتان ءتيىستى كۇش-جىگەرىڭدى كومانداعا بەر دە, ونىڭ ماڭىزدى, ىقپالدى قاتىسۋشىسى بول!
...جاڭا يدەياعا, جاڭا بىلىمگە ءاردايىم اشىق بولۋ وتە ماڭىزدى. بارلىعىن بىلەمىن دەۋشىلىك – الدىڭداعى اشىق تۇرعان ەسىك پەن مۇمكىندىكتەردى جابۋ. بۇل ەسىكتىڭ ءار كۇنى جاڭالىق پەن شالقار شابىت سىيلاۋى ءۇشىن اشىق تۇرعانى ابزال. كەيدە مەن ءار تاڭنىڭ قانداي قۋانىش سىيلايتىنىن كۇتەمىن, بۇل – جاڭا كۇندى جاقسى باستاۋدىڭ جولى.
...ەشقاشان عىلىمدى زەرىكتىرەدى, ال وقۋدى اۋىر سالماق بولادى دەپ ويلاماڭىز. بۇلار شىنىمەن دە ىشكى ءتارتىپتى تالاپ ەتەدى. بىراق كۇتپەگەن وقيعالارعا كەنەلتەدى. نەمەسە ءسىزدى جاڭا جولعا دايارلايدى. مەنىڭ ومىرلىك ۇستانىمىما (كىتابىمنىڭ اتاۋىنا – «جەڭىمپازشا ويلا») نازار اۋدارىڭىز. ويلاۋ – ءبىرىنشى قادام. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانۋ جانە دامىتۋ ءۇشىن قولىڭىزدان كەلگەننىڭ بارلىعىن جاساڭىز جانە ۇلكەن توسىنسىيلار كۇتىڭىز!
مىنە, اقش-تىڭ جاڭا پرەزيدەنتى الەمنىڭ الپاۋىت ەلىنىڭ باسشىلىعىنا دا وسى ىسپەتتى وي, ءسوز جانە ءىس-ارەكەت باعدارلاماسىمەن جەتكەنى كۇمانسىز. ەڭ عاجابى, بۇل فورمۋلانى بارلىق ادامنىڭ جۇزەگە اسىرۋىنا بولادى. شىققان شىڭ – ادامنىڭ ىشكى ويى مەن ءىس-ارەكەتىنىڭ ناتيجەسى. جيناقتا جەتىستىككە جەتۋدىڭ, ءوزىڭدى تۇلعا رەتىندە دامىتۋدىڭ, ىشكى قۋاتىڭدى يگەرۋدىڭ جانە ونى ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ باسقا دا سان الۋان جولى جەكە ءومىر مەن تاجىريبە مىسالدارى ارقىلى ورىلەدى. بۇگىنگى تىلمەن ايتقاندا, موتيۆاتسيا – قۇلشىنىس وياتادى, جىگەردى ارتتىرادى. بىزگە كەرەگى دە – وسى! دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان»