باتىس قازاقستان وبلىستىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسىنا ۇكىمەت قاۋلىسىنا سايكەس قازاقتىڭ كورنەكتى جازۋشىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى حامزا ەسەنجانوۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى.
بۇل ماسەلە جونىندە بۇعان دەيىن قۇزىرلى ورگاندارعا ءتيىستى ۇسىنىس-تىلەكتەر جولدانعان بولاتىن. ۇكىمەت تاراپىنان وسى ورىندى ۇسىنىستىڭ ءتۇسىنىستىكپەن قابىل الىنۋى باتىسقازاقستاندىق زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ ريزاشىلىعىن تۋعىزىپ وتىر. وسىناۋ جاعىمدى جايت ۇزاق جىل بويى تاعدىر تەپەرىشىن تارتقان جازۋشى جونىندە ءبىر-ەكى اۋىز وي وربىتۋگە قوزعاۋ سالدى.
اتالعان سۋرەتكەردىڭ ورەسى بيىك, ەڭ باستى ادەبي تۋىندىسى «اقجايىق» تريلوگياسى ەكەنى بەلگىلى. وسى ارقىلى حامزا ەسەنجانوۆ قازاق ادەبيەتىندە تۇڭعىش رەت تريلوگيا جانرىنىڭ نەگىزىن قالادى. مۇندا اۆتور اقجايىق وڭىرىندەگى تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ شىنايى كورىنىسىن جاساعان. ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جىلدارى حامزا ەسەنجانوۆقا ساياسي ايىپ تاعىلىپ تۇرمەگە قامالعان. ول وسىلايشا ءوز ءومىرىنىڭ جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىتىن اباقتىدا وتكىزگەن.
تۇرمەدە جاتىپ تريلوگيا جازۋ مۇمكىن بە؟ بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرۋگە كەلگەندە كىم-كىم دە توسىلىپ قالارى انىق. مۇندايدا مۇمكىن ەمەس دەگەن ويدىڭ باسىم ءتۇسۋى دە جازىلماعان زاڭدىلىقتاي كورىنەدى. مىنە, جازىقسىز جازالانعان جازۋشى وسى مۇمكىن ەمەستى مۇمكىن جاساعان. جان-جاقتان اڭدۋ مەن قاداعالاۋ جانە ءتىنتۋ قويىلعانىنا قاراماستان, ول «اقجايىق» تريلوگياسىن تۇرمەدە جازىپ شىققان. قالامساپ تا, قاعاز دا جوق تۇرمە كامەراسى جاعدايىندا ول تريلوگياسىن قايىڭنىڭ قابىعىنا ءتۇرتىپ ءتۇسىرىپ, ونى كوپشىكتىڭ تىسىنا سالىپ ساقتاعان دەسەدى. تريلوگيانىڭ ءبىرىنشى ءبولىمى جازۋشى بوستاندىققا شىققاننان كەيىن 1957 جىلى جارىق كورسە, قالعان ەكى كىتابى 1959 جانە 1965 جىلدارى جاريالانعان.
حامزا ەسەنجانوۆ ستاليندىك زۇلمات ءداۋىردىڭ شىندىعىن بۇل تاقىرىپ مۇلدەم جابىق بولعان كەڭەستىك يدەولوگيا كەزەڭىنىڭ وزىندە تۇسپالداپ جازۋعا باتىلدىق جاساعان. اسىرەسە, بۇل شىندىق ونىڭ «اعايىندى ءجۇنىسوۆتەر» رومانىنان انىق بايقالادى. ونىڭ بارلىق سانالى عۇمىرى تۇرمەنىڭ تاس قاپاس كامەراسىندا ءوتۋىنىڭ ءبىر سىرى وسىندا دەۋگە بولادى.
حامزا ەسەنجانوۆقا 1967 جىلى «اقجايىق» تريلوگياسى ءۇشىن سول كەزدە تۇڭعىش رەت بەلگىلەنگەن قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك سىيلىعى بەرىلگەن. ول تۇرمەدە تارتقان اۋىر ازاپتىڭ سالدارىنان 1974 جىلى 65 جاستان اسقان شاعىندا دۇنيەدەن وزدى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى