«العاشقى ەتيۋد قۋانىشى»

بەلگىلى قىلقالام شەبەرى الپىسباي قازىعۇلوۆ بوياۋ الە­مىنە بويلاعالى بەرى 70 مىڭ سۋرەت سالعان. قاجىرلى ەڭبەگى مەن تاي كۇنىنەن تانىلعان تا­لا­نتى­نىڭ ارقاسىندا سالىنعان سول قىرۋار تۋىندىلارىنىڭ ىشىن­دە سۋرەتشىنىڭ «العاشقى ەتيۋد قۋانىشى» اتتى ەرەكشە كار­ت­يناسى بار. كەزىندە كەسەك ما­قا­لالار ارنالعان كارتينانىڭ ەرەك­شەلىگى, الدىمەن, ستۋدەنت كەزىندە سالىنعاندىعى. سىنشىلاردان جوعارى باعا العان ستۋدەنتتىڭ «شيمايى» كەيىن كورمەگە قوي­ىلعان كەزدە, ۇرلانعانى دا ءوز الدىنا ءبىر اڭگىمە. ساقا سۋرەتشىگە اي­نالعان شاعىندا الپىسباي ونى قايتا جازادى, الايدا سول ءبىر شاقتاعى بوزبالا-جىگىتتىڭ سە­زى­مى مەن قۋانىشى بوياۋ ىرقىنا ءبا­رىبىر كونبەگەن ەكەن... بىردە ستۋدەنت الپىسباي جا­تاق­حاناعا كوڭىلدى ورالادى. كەۋ­دە­سىن تولتىرعان شاتتىق سەزىمى ارناسىنان شۇپىلدەي توگىلىپ, جازيرا كوڭىلى ءدال قازىر ەشكىمگە «جوق» دەمەستەي تۇلا بويىن ءبىر دارحاندىق بيلەپ العان. بولمەسىنە كىرە بەرە, بىرگە تۇراتىن  جولداسىنىڭ ەرتەڭگى ەمتيحان الدىندا ابىگەرگە ءتۇسىپ, الدەبىر سۋرەتتى سالا الماي «الىسىپ» جاتقانىن بايقايدى. قوس قولى قىزىلدى-جاسىلدى بوياۋدان كورىنبەي, قينالىپ تۇرعان بولمەلەس دوسىنا شىن نيەتىمەن كومەكتەسكىسى كەلگەن قازىعۇلوۆ «سەن بوياۋلاردى سىعىپ, دايىنداپ بەر» دەيدى دە, دەرەۋ قولىنا قىل­قالامىن الادى. سىرتتان الىپ-ۇشىپ كىرىپ, ءوزى دە الابۇرتقان سەزىم قۇشاعىندا تۇرعان سۋرەتشى العاشقى بوياۋدى جاققاننان-اق بۇكىل پولوتنو جازىعىندا جايدارى كوڭىل كۇيى جامىراپ قويا بەرەدى... ەرتەڭىندە الپىسباي سالىپ بەرگەن سۋرەتتى ارقالاپ جولداسى سىناققا كىرەدى. وقىتۋشى ۇستاز: «مىنا سۋرەتتى كىم سالدى؟» دەيدى سالعان جەردەن. ء«وزىم». «جوق, وتىرىك ايتپا, بۇكىل قازپي-دە مۇنداي سۋرەتتى ءبىر-اق ادام سالادى. ول – قازىعۇلوۆ. شاقىرىڭدار!». تۇستەن كەيىن ەكى يىنىنەن سۋ كەتىپ دەكاناتقا كەلەدى. وڭاي وقيعا ەمەس. فا­كۋل­تەت ءۇشىن بۇل بىرەۋدىڭ ور­­نى­­نا ەمتيحانعا كىرگەنمەن بىر­دەي شەتىن جاعداي. «سۋرەت سەنىكى عوي؟» وقىتۋشىمەن تاجىكەلەسىپ, جالتارىپ كورمەك بولعانىمەن, پاي­داسىز ەكەنىن تۇسىنگەن ق­ا­زىعۇلوۆ: «وندا تۇرعان نە بار؟ مەن بار بولعانى دوسىما كو­مەك­تەستىم عوي» دەپ امالسىز مويىندايدى... كارتينادا ادامنىڭ ىشىندەگى اتويلاپ تۇرعان الۋان رەڭكتى شاتتىق سەزىمى ءبىرى بيىك, ءبىرى الاسا, ءبىرى قالىڭ, ءبىرى جۇقا بوياۋ تىلىمەن, فيگۋرا مەن فون ءوزا­را ۇي­­لەسىم تابا كەسكىندەلىپ, قۋا­نىش ەنەرگەتيكاسىن قاز-قال­پىن­­­دا كورسەتكەن.  مۇنداعى اق ءتۇس – جۇرەگىن قۋانىش كەرنەگەن ادام­­­نىڭ اپپاق الەمى. تاۋلار دا بي­ىك­تەپ كەتكەن, ۇيلەر دە اسقاق, اۋ­لا دا كەڭەيىپ, ارسالاڭداعان ءيتى يەسىنىڭ قۋانىشىن ەسەلەي تۇس­كىسى كەلەتىندەي. «العاشقى ەتيۋد قۋانىشى» دەپ ات بەرىلگەن كار­تينا «ونەر» ايدارىمەن جۋر­نالداردىڭ بىرىندە جاريا­لانادى. كەيىنگى جىلدارى ۇيىم­داس­تى­رىل­عان كورمەلەردىڭ بىرىندە قا­زى­عۇلوۆتىڭ «قۋا­نىشىن» سۋرەت ۇر­لاعىش سۋىق­قول­­دار جىم­قىرىپ كەتەدى. سول جۋر­­نالعا شىققان سۋرەتىنە قاراپ وتىرىپ قولدى بولعان كارتيناسىن قازىعۇلوۆ قايتا سالادى. بىراق قانشا تالانت بولسا دا, جاقسى تۋىن­دى جالىنان ۇستاتپاعان – تۇپنۇسقا ءبىر-اق رەت جاسالۋىمەن ءباسى بيىك ەكەنىن بايقاتىپ, قاي­تالانباۋعا سەرت بەرگەندەي, سي­قىرلى سىرىن يەسىنىڭ وزىنە دە اشپاعان... «سۋرەتشى كارتيناسىن تەك تۇ­نىق ويمەن, تازا نيەتپەن سالۋى كەرەك. ويتكەنى, سۋرەتتى باستاپ سالعاننان بوياۋ تىلىندەگى تول­عانىسقا ادامنىڭ كوڭىل كۇيى, سە­زىمى, ءبىلىمى, دەنساۋلىعى, ءتىپتى دا­لا­داعى اۋا رايى دا قاتىسادى. اشۋ­لانىپ تۇرعاندا قولعا قالام الماعان دۇرىس. ال كوڭىل كۇيى كوتەرىڭكى بولسا, سۋرەتشى ءۇشىن ەڭ تاماشا ءسات سول. سەبەبى, ودان تاراعان جاعىمدى ەنەرگەتيكا ادامدى باۋراماي قويمايدى», دەيدى سۋرەتشى بوياۋ قۇپياسىمەن بولىسكەن ساتىندە. ايگۇل احانبايقىزى, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى