كەشە ۇلتتىق ادەبيەت الەمى ايرىقشا وقيعانىڭ كۋاگەرى بولدى. قازاقستان جازۋشىلار وداعىندا «عاسىر اقىنى» اتانعان, قازاق پوەزياسىنىڭ كورنەكتى وكىلى مۇقاعالي ماقاتاەۆقا ارنالعان ەنتسيكلوپەديا جارىققا شىقتى. تۇلعالىق ەنتسيكلوپەديا − اقىننىڭ مول ادەبي مۇراسىنىڭ قاۋىزىن اشىپ, ونىڭ اسىل ءدانىن وقىرمان قاۋىمعا بارىنشا سارالاپ كورسەتۋدى ماقسات تۇتقان ۇلكەن جيناققا اينالدى.
تالايدان جوسپارلانعان ەنتسيكلوپەديا تۇساۋكەسەرىنە قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى نۇرلان ورازالين, قوعام قايراتكەرى ءشامشا بەركىمباەۆا باستاعان الماتى زيالىلارى, اقىننىڭ زامانداستارى, تانىمال جازۋشىلار قاتىستى.
− قازاقستانداعى تۇلعالىق ەنتسيكلوپەديالاردىڭ العاشقىسى – «اباي» بولسا, بۇگىنگىسى − «مۇقاعالي». ەكەۋى دە ۇلى اقىن, ەكەۋى دە ەنتسيكلوپەديا ارناۋعا تۇرارلىق اقىن. بىراق ەكى ەنتسيكلوپەديانىڭ اراسىندا ۇلكەن وزگەرىستەر بولدى. ابايدى شىعارۋدىڭ وڭايلىعى, وعان كوپ جىلدار اقىن شىعارماشىلىعىن زەرتتەگەن عالىمدار قاتىستى دا جانە اباي ولەڭدەرى جايلى ەڭبەكتەر كوپ بولدى. ال مۇقاعاليتانۋ عىلىمى ەندى عانا قولعا الىنعاندىقتان, عىلىمي تۇرعىداعى ماتەريالداردىڭ كوپشىلىگى ءارى جارىق كورمەگەندىكتەن, ءبىراز قيىندىقتار بولدى. سوعان قاراماستان, الماتىداعى اقىن-جازۋشىلاردىڭ, سىنشىلاردىڭ كۇشىن پايدالانىپ, وسى كىتاپتى شىعاردىق. مۇندا باستى تاقىرىپ − مۇقاعاليدىڭ ولەڭدەرى. «مۇقاعالي 1001 ولەڭ شىعارعان» دەيدى. بۇل كىتاپتا سول مىڭنان استام تۋىندى ەنتسيلوپەدياعا تۇگەل ەندى. ەكىنشىدەن, اقىن شىعارمالارىن جانرلىق جاعىنان عانا ەمەس, تاقىرىپتىق جاعىنان بارىنشا قامتىپ, مەيلىنشە مول ماتەريالدار بەرۋگە تىرىستىق, − دەيدى ەنتسيكلوپەديانى قۇراستىرۋشىلار توبىن باسقارعان جازۋشى تاڭاتقان رساەۆ.
جاڭا ەنتسيكلوپەديانى جارىققا شىعارعان «قازاقپارات» باسپا كورپوراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى قونىسبەك بوتباي: «بۇل كىتاپتى 2010 جىلى جوسپارلاپ, ۇسىنىسىمىزدى ادىلەت مينيسترلىگىندە تىركەتىپ, رۇقسات كۋالىگىن الىپ, ماتەريالدار جيناقتاۋدى باستاعان ەدىك. تەك بىلتىر عانا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ «ادەبيەتتىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى تۇرلەرىن باسىپ شىعارۋ» باعدارلاماسى بويىنشا كوزدەگەن ماقساتقا قول جەتكىزدىك. ءبىر جىل بويى ەنتسيكلوپەديا قۇراستىرۋدا تاجىريبەسى بار مامانداردى تارتىپ, وسى كىتاپتىڭ باسىن قۇرادىق. اۆتورلاردى كوپتەپ قامتۋعا ۇمتىلدىق. ەنتسيكلوپەديا قۇراستىرۋ ىسىمەن اينالىسىپ جۇرسەك تە, بۇل جوباعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قارادىق. كۇندى تۇنگە ۇلاستىرىلىپ, ساپالى جيناق جاسادىق دەپ ويلايمىن. بىزگە وڭاي تيگەن تۇسى, وسى ەنتسيكلوپەديا قولعا الىنعاننان باستاپ, قالامگەرلەر تاراپىنان, ماماندار جاعىنان ۇسىنىس-تىلەكتەر كوپتەپ ءتۇسىپ جاتتى. جاسالىنىپ جاتقان جۇمىستان حاباردار جۇرت باسپامىزعا كەلىپ, اقىل-كەڭەس بەرىپ وتىردى. سوندىقتان مۇقاعالي اقىن تۋرالى مالىمەتتەر بارىنشا قامتىلدى. ەگەر كەمشىن تۇستارى بولسا, مۇقاعالي ءداۋىرى ەندى باستالدى, اقىن شىعارماشىلىعى ءار كەزەڭدە ءوزىنىڭ لايىقتى باعاسىن الا بەرەدى», دەيدى.
كىتاپتا سونىمەن قاتار ۇلى اقىننىڭ ءومىر جولى, تۋعان جەرى, وسكەن ورتاسى, ءۇرىم-بۇتاعى, تانىم-سەنىمى, قالامداس جولداستارى, قوعامدىق, الەۋمەتتىك, ءدىني كوزقاراستارىنا بايلانىستى ناقتى ماعلۇمات بەرەتىن ماتەريالدار جۇيەلى جيناقتالعان. ەنتسيكلوپەديانى قۇراستىرۋشىلار ونى شىعارۋدا «مۇقاعالي» جۋرنالىنىڭ جانە مۇقاعالي ماقاتاەۆ اتىنداعى حالىقارالىق قوردىڭ كومەگى كوپ بولدى دەيدى.
سونىمەن, كولەمى 90 شارتتى باسپا تاباق بولاتىن ەنتسيكلوپەديا 3 مىڭ تيراجبەن تاراپ وتىر. قوسىمشا تارالىمعا «قازاقپارات» باسپا كورپوراتسياسى قاراجات بولگەن.
ماڭگىلىك جىردىڭ مۇحيتىنداي مۇقاعاليداي اقىننىڭ رۋحاني عۇمىرىنا ارنالعان جيىننىڭ بەيرەسي بولىمىندە جاستار اقىننىڭ ولەڭدەرىن وقىپ, بەلگىلى انشىلەر حالىققا كەڭ تاراعان اندەرىن شىرقاپ, تالاي ەستەلىكتەر تارقاتىلدى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى