قوستانايعا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شاۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ باستاعان جۇمىس توبى كەلىپ, قازاقستاندا اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارناعان باعدارلاماسىنىڭ تۇجىرىمداماسىن ءتۇسىندىرۋدى, تالقىلاۋدى ماقسات ەتكەن وڭىرلىك سەمينار-كەڭەس وتكىزدى.
وعان اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان, قوستاناي وبلىستارىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەرى, ماماندار قاتىستى. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل ۇكىمەتتىڭ قىركۇيەك ايىنداعى كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەلباسىنىڭ ۇكىمەتكە اگروونەركاسىپتى دامىتۋ باعدارلاماسىن جاساۋ جونىندەگى تاپسىرماسى بولاتىن. اسقار مىرزاحمەتوۆ باسقوسۋدا جاڭا باعدارلامانىڭ ماقساتى مەن مىندەتىن تۇسىندىرگەننەن كەيىن, تۇجىرىمداما جوباسى تانىستىرىلدى.
قازاقستان مول استىق ءوندىرەدى, بيىل, ءتىپتى, جوعارى كورسەتكىشكە قول جەتتى. مال شارۋاشىلىعى دامىپ كەلەدى. دەگەنمەن, اۋىل شارۋاشىلىعى, ەلباسى تەڭەگەندەي, ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ درايۆەرىنە اينالۋى ءۇشىن كوپتەگەن ماسەلەلەر شەشىمىن تابۋى ءتيىس. جەرىمىز اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ قاندايىن وندىرۋگە دە جەتەدى, قولايلى دا. بىراق, سوعان قاراماستان, ازىق-ت ۇلىكتىڭ كوپتەگەن ءتۇرلەرىنىڭ ءوندىرىسى ءالى دە تومەن دەڭگەيدە. سوندىقتان, ولاردىڭ ءبىرازىن سىرتتان تاسۋعا تۋرا كەلەدى.
مىسالى, ەت ونىمدەرىنىڭ – 33, سارى مايدىڭ – 36, ىرىمشىك پەن سۇزبەنىڭ – 42, شۇجىقتىڭ – 45, قۇس ەتىنىڭ – 54, بالىقتىڭ 67 پايىزى وزگە ەلدەردەن تاسىلادى. مال شارۋاشىلىعىمەن قاتار, ەگىن شارۋاشىلىعى سالاسىنان الىناتىن ونىمدەردىڭ دە ەكسپورتىنان يمپورتى باسىم تۇرلەرى جەتەرلىك. قانتتىڭ 97 پايىزى سىرتتان كەلەدى.
وسىمدىك مايىنىڭ 38 پايىزىن, استىقتىڭ ورتاسىندا وتىرىپ, ماكاروننىڭ دا 19 پايىزىن سىرتتان تاسۋعا ءماجبۇرمىز. ال كوكونىس پەن جەمىس كونسەرۆىلەرىنىڭ دە 74 جانە 96 پايىزىنا دەيىن يمپورتتىڭ ۇلەسىنە تيەدى. يمپورتقا تاۋەلدىلىكتەن ارىلىپ, ونىمدەردى سىرتقا شىعارۋ كولەمىن ارتتىرۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعىندا اتقارار جۇمىس تا شاش-ەتەكتەن. ولاردى جۇيەلەگەندە, اتقارىلار ءىستىڭ مەحانيزمدەرىن بەلگىلەگەندە اۋىل شارۋاشىلىعى دامۋدىڭ كىبىرتىكسىز جولىنا تۇسەدى.
– باعدارلامانى جاساۋ بارىسىنداعى تالداۋ جۇمىستارى كەزىندە بىزدە استىقتىڭ ارتىعىمەن وندىرىلەتىنىن, ونىڭ ەسەسىنە جەم, ارپا جانە قۇس ەتىنىڭ جەتىسپەيتىنىن انىقتادىق. سونىمەن قاتار, ەت, ءسۇت, كوكونىستى قايتا وڭدەۋ جانە سيىر ەتى مەن قوي ەتىن ەكسپورتتاۋ تومەن دەڭگەيدە, – دەدى اسقار مىرزاحمەتوۆ. مينيستر اۋىل شارۋاشىلىعىن بارىنشا ءارتاراپتاندىرۋ باعدارلامانىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن دە ايتىپ ءوتتى.
جوباسى تالقىلانىپ جاتقان باعدارلاما اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ماسەلەلەردى شەشۋ ارقىلى, اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن دا دۇرىستاۋدى كوزدەيدى. مىسالى, مال شارۋاشىلىعى تيىمدىلىگىن 58 پايىزعا, وسىمدىك شارۋاشىلىعىنىڭ تيىمدىلىگىن 40 پايىزعا كوتەرۋ باعدارلاما مىندەتتەرىنىڭ بىرىنەن سانالادى. تاۋارلى وندىرىسكە 670 مىڭ ۇساق ءوندىرۋشىنى تارتىپ, وندىرىلگەن ءونىمدى وتكىزۋ, ونى وڭدەۋ جۇيەسىن جاساۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتسيالارىن قۇرۋدى مىندەتتەيدى.
– بۇل كووپەراتسيالار ەشقانداي دا بۇرىنعى ۇجىمدىق شارۋاشىلىقتاردى جاڭعىرتۋ بولمايدى. بۇگىنگى شارۋاشىلىقتارعا قۇقىقتىق, زاڭدىق, قارجىلىق, ەكونوميكالىق جاعىنان ەشقانداي نۇقسان كەلمەيدى. ەت, ءسۇت, كوكونىس, كارتوپ سەكىلدى كۇندەلىكتى كەرەك ازىقتىڭ 60-90 پايىزىنا دەيىن جەكەلەردىڭ قوسالقى شارۋاشىلىقتارى مەن شاعىن فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتاردا وندىرىلەدى.ال اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ كاسىپورىندارى شيكىزات تاپشىلىعىن سەزىنگەننەن ءوز قۋاتىنىڭ 25 پايىزدان 60 پايىزىنا دەيىن پايدالانا المايدى. ال ۇساق شارۋاشىلىقتار بىرىككەندە ءونىمىن زاۋىتتارعا كووپەراتيۆ ارقىلى وتكىزەدى, ونىڭ جۇمىسى جاندانۋى ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن سۋبسيديالاۋ دا ويلاستىرىلادى, – دەدى باعدارلاما جوباسىن تانىستىرعان وسىمدىك شارۋاشىلىعى ءوندىرىسى جانە وڭدەۋ دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ب.ءىلياسوۆ. كووپەراتسيا ارقىلى تاۋارلى وندىرىسكە 670 مىڭ ۇساق وندىرۋشىلەر كەڭىنەن تارتىلادى, ولارعا مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ تيىمدىلىگى مەن قولجەتىمدىلىگى بارىنشا قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇل ءىس ەكسپورتتىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ مەن ورگانيكالىق, تازا ءونىمنىڭ قازاقستاندىق برەندىن جاساۋدى باعىتقا الادى.
سەميناردا سۋبسيديا ماسەلەسى كەڭىنەن ءسوز بولدى. وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا سۋبسيديانى گەكتارىنا بەرگەن دۇرىس پا, الدە وندىرگەن ونىمىنە قاراي ما؟ وسى ماسەلە كوپ سۇراققا وزەك بولدى. سەمينار-كەڭەستە ءۇش وبلىستان جينالعان اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن وندىرۋشىلەر مەن ماماندار تىڭدالدى. اتاقتى «يۆولگا» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى ۆاسيلي روزينوۆ باعدارلاما جوباسىنا ءوز پىكىرىن قوسا وتىرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى وزدەرى كەزدەستىرىپ جۇرگەن پروبلەمالاردى اتاپ ءوتتى. اۋىلدان جۇرتتىڭ كوشۋى توقتاماي تۇر, اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ سىن كوتەرمەيدى, اۋىلعا باسپانا سالۋ كەرەك, اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارى جەتىسپەيدى.
باعدارلامانى تالقىلاۋ مەن ءتۇسىندىرۋ بارىسىندا مال جانە ەگىن شارۋاشىلىعىنداعى مالدىڭ جەمازىعى, قۇراما جەم زاۋىتتارىنىڭ قۋاتىن ارتتىرۋ, قاجەت جەرلەردە ونى سالۋ, جايىلىم, ونى سۋلاندىرۋ, اۋىلداعىلاردى كووپەراتيۆكە بىرىكتىرۋگە بارىنشا ىنتالاندىرۋ سەكىلدى كوپتەگەن ماسەلەلەر قامتىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعى مەن اۋىلداعى ءبىر ماسەلەنى قوزعاسا, ءجۇز ماسەلە باسىن كوتەرەدى. سوندىقتان اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ الداعى بەس جىلعا ارنالعان باعدارلاماسى تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسىن ءتۇسىندىرۋ اۋداندار مەن اۋىلداردا ءجۇرسە قۇبا-قۇپ بولار ەدى. ويتكەنى, اۋىل شارۋاشىلىعى دامىسا – اۋىل گۇلدەنەدى, ەكونوميكا تەك وندىرىسكە قاراماي قارىشتاپ داميتىن بولادى. ال باعدارلاما جوباسىندا ايتىلعان اۋىل شارۋاشىلىعىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن جۇمىستاردىڭ بارلىعى دا اۋىلدا الاڭداپ وتىرعانداردىڭ قولىنان وتەدى.
مينيستر وتكىزگەن سەمينار-كەڭەستەن «كەلىسىپ پىشكەن تون كەلتە بولماۋى» ءۇشىن دە تالقىلاۋ-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى دۇرىس قولعا الىنعانى ءبىلىنىپ تۇردى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي