جاڭاشىل باعىتتا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن رەجيسسەرلەر قازاق تەاتر ونەرىندە كوپ ەمەس. ال ازدىڭ ءبىرى دەپ قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, رەجيسسەر اسحات ماەميروۆتىڭ ەسىمىن نىق سەنىممەن اتاۋعا بولادى. «قارا شەكپەن», «قوشتاسقىم كەلمەيدى» سياقتى قويىلىمدارى ساحنانىڭ سۇرشا بوياۋلارىنان جالىعىپ, جانى جاڭا كوركەمدىك كەڭىستىكتى اڭسايتىنىنىڭ دالەلىندەي سەزىلگەن ەدى. جاقىندا وسى سپەكتاكلدەرىنىڭ قاتارىن «اقتاستاعى احيكو» پەساسى تولىقتىردى. بۇل تۋرالى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە كەڭىنەن تولعاپ جازىلدى. ەۋروپا, رەسەي ءۇشىن تاڭقالارلىق قۇبىلىس بولماسا دا, قازاق تەاتر كەڭىستىگىندە تۇڭعىش رەت كوزى ءتىرى كەيىپكەر ءوزى تۋرالى قويىلىمعا كۋا بولدى. وسىلايشا, تەاتر ونەرىندە دەرەكتى دراما جانرىنداعى سپەكتاكلدىڭ پايدا بولۋىنا اسحات ماەميروۆ تارىداي بولسا دا ءوز ۇلەسىن قوستى. ال تامۇقتىڭ وتىن كەشە ءجۇرىپ, ادام توزگىسىز ازاپتان امان شىعىپ, قازاقستاندى وتانىم دەپ تانىعان احيكو تەتسۋرو تۋرالى جاقىندا عانا جاپونياعا بارعان ساپارىندا پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ جاپون دەپۋتاتتارىنا تەبىرەنە تۇرىپ بايانداپ بەرگەن ەدى...
– اسحات مىرزا, پرەزيدەنتىمىز جۋىردا جاپون پارلامەنتاريى الدىندا م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترىندا ءسىز ساحنالاعان «اقتاستاعى احيكو» پەساسى تۋرالى ايتىپ, بۇل وقيعانى ەكى حالىقتىڭ اراسىنداعى جاراسىمدىلىق پەن سىيلاستىقتىڭ ۇلگىسى ەتتى. جاپون تۇتقىنى تۋرالى قويعان سپەكتاكلىڭىزدى جاپونيانىڭ ەڭ ۇلكەن مەملەكەتتىك تەلەارنالارى مەن اقپارات قۇرالدارى دا سۇيىنشىلەي جارنامالادى. ايتىڭىزشى, قانداي كۇيدە وتىرسىز؟
– «اقتاستاعى احيكو» – شىعارماشىلىق, كوركەمدىك تەبىرەنىستەن تۋعان دۇنيە بولعاندىقتان وزىمە ىستىق ەكەنى راس. سپەكتاكلدىڭ جەلىسى دەرەكتى نەگىزدەردەن, تاريحي فاكتىلەردەن قۇرالعان. سوندىقتان تاعدىرى سان مارتە قىلكوپىردەن وتسە دە, رۋحىن جوعالتپاعان احيكو تەتسۋرونىڭ ادامي بولمىسى – جاقسىلىق پەن جالعاندىق, جاۋىزدىق پەن مەيىرىمدىلىك سەكىلدى ۇعىمداردىڭ تەرەڭىنە بويلاتادى. ۇلتى جاپون بولسا دا, قازاقستان توپىراعىن ەرەكشە قاستەرلەيتىن, ۇلى دالانىڭ قادىر-قاسيەتىنە جەتە الاتىن احيكو تەتسۋرونىڭ ءومىر جولى مەن قيلى تاعدىرى مەنى الابوتەن تولقىتتى. جاپون مەن قازاقتىڭ بولمىسى, مىنەزى ۇقساس, ءومىر ءسۇرۋ فيلوسوفياسىندا دا, دۇنيەتانىمىندا دا ءبىر جاقىندىق بارى سەزىلەدى. قازاق جەرىن مەكەن ەتىپ, بار تاعدىرىن بايلانىستىرعان جاپون ازاماتىنىڭ ءومىرىن وسى ۇقساستىقپەن قابىستىرا بەينەلەگىمىز كەلدى. بايقاساق, وتىزىنشى جىلدارى الاش ارىستارى دا جاپونيا سياقتى ۇلتتىق مەملەكەت قۇرۋدى مۇرات تۇتتى, بىراق قاقپانىنا تۇسىرگەن قىزىل يمپەريانىڭ وتارشىلارى ولارعا «جاپون تىڭشىسى» دەگەن ايىپ تاقتى. كەرىسىنشە, قورلىق كورسە دە, ساۋ ادامنىڭ ساناسىنا سىيمايتىن ز ۇلىمدىقتىڭ ءتۇر-تۇرىمەن بەتپە-بەت كەلسە دە, جاپون تۇتقىنىنىڭ قازاق حالقىنا باۋىر باسىپ كەتۋىن, بايتاق دالانىڭ مەيىرىمىنە مولىنان قانىپ, سۋسىنداپ وسكەنىن كورسەتۋگە تىرىستىق.
ساحنانىڭ كوركەم شىندىعىمەن كومكەرىلىپ ءومىرگە كەلگەن تۋىندىنىڭ جاپونيا جەرىنە جاساعان ساپارى كەزىندە ەلباسىنىڭ اۋزىمەن ۇلكەن مىنبەردە ايتىلعانى مەن ءۇشىن كۇتپەگەن وقيعا بولدى. توسىن جاعدايعا قۋاندىم. العاش «اقتاستاعى احيكو» سپەكتاكلى ساحناعا شىققان كۇندەرى جاپونيانىڭ الدىڭعى قاتارلى تەلەارنالارى, ال كەلەسى كۇنى باسقا دا اقپارات قۇرالدارى حابارلار تاراتقان ەدى. كوپ ۋاقىت وتپەي جاتىپ پرەزيدەنتىمىز توكيو تورىندە تۇرىپ, جاپونيا پارلامەنتى دەپۋتاتتارىنىڭ الدىندا سويلەگەن سوزىندە كوپتەگەن جاپوندىقتاردىڭ تاعدىرى قازاقستانمەن بىرگە ورىلگەنىن ەسكە سالىپ, لاگەردەن بوساتىلعان سوڭ قازاقستاندا قالعان احيكو تەتسۋرونىڭ تاريحىن باياندادى. جەرلەستەرىنىڭ تاريحىنان حاباردار بولعان جاپون ۇكىمەتى ونى تاريحي وتانىنا شاقىرىپ, «ۇلتتىق باتىر» رەتىندە تانىپ, ازاماتتىق بەرىپ, ءۇي-جايمەن قامتاماسىز ەتىپ, قۇرمەت كورسەتسە دە, احيكو ءبارىبىر قازاقستانعا قايتا ورالىپ, ءالى كۇنگە وتباسىمەن قازاق ەلىندە باياندى عۇمىر كەشىپ جاتقانىن ايتتى. ۇرپاققا ادامگەرشىلىك پەن ىزگىلىكتى عانا اماناتتاپ كەتكەن اسىل ءسوزدىڭ قازىناسى ابايدىڭ ۇستانىمعا اينالدىرعىسى كەلگەن «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ» قاعيداسىن قازاعىنىڭ قاپىسىز ورىنداعانى, ال احيكونىڭ جۇرەگىنە ءسىڭىرىپ ءومىر سۇرگەنىنىڭ ۇلى مىسالى وسى ەمەس پە؟ ۇلت پەن ۇلىستى ەش جاتسىنباي باۋىرىنا باسا الاتىن كەڭپەيىل قازاق حالقىنىڭ جەرۇيىق مەكەنىنەن جاپون ازاماتتارى دا باقىت تاپتى. احيكو سەكىلدى زۇلمات اجداھاسىنىڭ اۋزىنان امان قالىپ, قازاق جەرىندە باقىتىن تاپقان بارلىق ازاماتتار ءۇشىن قازاقستان بيىك رۋحتىڭ, جاسامپازدىقتىڭ التىن بەسىگى.
– قويىلىم بارىسىندا احيكومەن بىرگە وتىزىنشى جىلداردىڭ اياعىندا قۋعىنعا ۇشىراعان الاش ارىستارىنىڭ دا كوركەم بەينەسىنە كۋا بولدىق. بۇل كەيىپكەرلەر دراما جازىلعان كەزدە ارقاۋ بولدى ما؟
– ۇلتتىق يدەيا ءۇشىن باسىن بايگەگە تىگىپ, الاشتىڭ مۇڭىن مۇڭداپ, جوعىن جوقتاعان ۇركەردەي ارىستار توبى تۇگەلگە دەرلىك جالعان جالامەن «حالىق جاۋى» اتالىپ, ستاليندىك اكىمشىل-ءامىرشىل جۇيەنىڭ قۇرباندارى بولسا, ولاردىڭ جارلارى, ۇل-قىزدارى دا وزبىر قوعامنان جازىقسىز جاپا شەكتى. ولاردىڭ اراسىندا «كارلاگتىڭ» تەمىر قاپاسىندا وتىرعان قايراتكەرلەرىمىز بولدى. قيىندىققا جاسىماعان, ادامي رۋح مىقتىلىعىن جوعالتپاعان اياۋلى ارىستاردىڭ ءومىرى بوزبالا احيكونىڭ كوز الدىندا وتەدى. اقيىق اقىن ساكەننىڭ اكەسى سەيفوللا وسپانوۆ, جانايدار سادۋاقاسوۆتىڭ اكەسى سادۋاقاس جالماقانوۆ پايعامبار جاسىنان اسقان شاقتارىندا شىن مانىندە «كارلاگتىڭ» تەمىر تورىنا قامالىپ, «حالىق جاۋىنىڭ» اكەلەرى بولعاندىعى ءۇشىن جازىقسىز اتىلىپ كەتكەن ارىستار. ال الاش اقىنى رەتىندە كورىنەتىن احمەت – ۇلتتىق مۇددە مەن ەلدىك ماقساتتى تۋ ەتكەن, وتاندىق مادەنيەتىمىزدىڭ ىلگەرىلەۋىنە بارىنشا اتسالىسقان, ستاليندىك توتاليتارلىق رەجيمنىڭ قۋدالاۋىنا ۇشىراعان ا.بايتۇرسىن ۇلى, م.جۇماباەۆ, ج.ايماۋىتوۆ, ش.قۇدايبەردى ۇلى, س.سەيفۋللين, ب.مايلين, ءى.جانسۇگىروۆ سىندى قازاق زيالىلارىنىڭ ءپروتوتيپى. اتالمىش قويىلىمدا كوپتەگەن كوركەمدىك ساحنالىق قۇرالدار ارقىلى اقتاڭداق جىلداردىڭ اقيقاتىن ايتۋعا, كورەرمەندەر جۇرەگىنە جول تابا بىلۋگە تىرىستىق.
– پرەمەرا كەزىندە كەيبىر كورەرمەننىڭ قان قىسىمى كوتەرىلىپ, «جەدەل جاردەم» شاقىرىلىپتى. سپەكتاكل قۋاتىنىڭ كۇشتى بولعانى عوي؟..
– كارلاگتىڭ سۇمدىعى, زۇلمات زاماننىڭ شىندىعى ساناسىنا, جۇرەگىنە اسەر ەتكەن بولار, سوڭعى ەكى پرەمەرادا دا سونداي جاعداي ورىن الدى. 15-16 جاستاعى بوزبالانىڭ العاش رەت ادام توزگىسىز ازاپپەن بەتپە-بەت كەلىپ, ونىمەن كۇرەسۋى, ازاپتى كەشىپ ءجۇرىپ ونى جەڭىپ شىعۋى كەز كەلگەن ادامنىڭ جۇرەگىن شىمىرلاتىپ, جانارىنا جاس ءۇيىرىپ, كوڭىلىن تولقىتادى. ايتۋلى اكتەرىمىز د.اقمولدا ساحنا تورىندە شىنايىلىقپەن احيكونىڭ مۇڭ-زارىن جەتكىزگەن كەزدە, بۇعىپ جاتقان ەڭ قۋاتتى سەزىمىنىڭ ءوزى بۇلقىنىپ, لىقسىپ شىققان بولار.
– سپەكتاكلدەن بايقاعانىمىز, م.اۋەزوۆ تەاترىنىڭ اكتەرلەرى دە ساحنادا جاپون ۇلتىنىڭ داستۇرىنە ساي بيازى قوزعالىپ, سويلەۋ ءمانەرىن, ءجۇرىپ-تۇرۋىن, ءتىپتى, ۇنىنە دەيىن مەڭگەرۋگە تىرىسقاندارى بايقالدى. اسىرەسە, اكتريسا زارينا كارمەنوۆا ناقتىراق كەيىپتەدى. سپەكتاكلگە جاپوندار كەڭەسشىلىك جاساعان-اۋ, شاماسى...
– سپەكتاكلدىڭ ازىرلىگى باستالماي تۇرىپ جاپونيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگىندە 3-حاتشى بولىپ قىزمەت ىستەيتىن, قازاق تىلىنە سۋداي ماريكو تسۋنوكاكە حانىم جاپون ەتيكەتىنە قاتىستى بىلۋگە ءتيىس دۇنيەنىڭ ءبارىن ءتۇسىندىرىپ, ايتىپ وتىردى. پەساعا قاجەت جاپون اندەرى مەن مۋزىكانى سۇرىپتاۋعا كومەكتەستى. ايەلدىڭ مىنەزى قانداي, ەر ادامنىڭ مىنەزى قانداي بولۋى كەرەك, وسىعان دەيىن تاپتىشتەپ, ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىرىپ بەردى. ءوزى جاپونيادا وقىپ جۇرگەندە جەكپە-جەك ونەرىمەن اينالىسقان ەكەن. سول سەبەپتى قىلىشتى قالاي كەزەنۋدەن كيمونونىڭ بەلدىگىنىڭ قالاي تاعىلاتىنىنا دەيىن ءوزى كەلىپ كورسەتتى. مۇنىڭ بارلىعى تەاتر ارتيستەرىنە ۇلكەن باعدار بولدى. وسى جاناشىرلىعى مەن كومەگى ءۇشىن ماريكوعا ۇلكەن العىسىمدى ايتقىم كەلەدى.
– «اقتاستاعى احيكو» پەساسىنىڭ اۆتورى ءمادينا وماروۆانىڭ شىعارماشىلىعىمەن بۇرىننان تانىسسىز با؟ بۇگىندە 15-كە جۋىق پەسا جازعان ءمادينانىڭ دراماتۋرگيالىق قارىمىن قالاي باعالايسىز؟
ء–مادينا – از سوزبەن-اق كەيىپكەردىڭ ويىن جەتكىزەتىن وزىنە ءتان سۋرەتكەرلىك ءستيلى بار جازۋشى رەتىندە ماعان بۇرىننان تانىس ەدى. اسىرەسە, كەيىپكەردىڭ ىشكى پسيحولوگيالىق يىرىمدەرىن, ىشكى قاقتىعىسىن جاقسى جەتكىزەدى. كەيىپكەردىڭ بويىنان ميستيكا كورە الاتىنى, مەتوفيزيكالىق تاسىلدەرگە بوي ۇرىپ جۇرگەنى اڭعارىلاتىن. وسىنى ءوزىنىڭ دراماتۋرگيالىق جۇمىستارىندا دا قولدانا باستادى. رەجيسسەر الما كاكىشەۆا «جولاۋشى», «جالت ەتكەن ءبىر ساۋلە» دەگەن قوس بىردەي دۇنيەسىن باتىس قازاقستان وبلىستىق دراما تەاترىندا ساحنالادى, ال اكەمتەاتر سەكىلدى ونەردىڭ ۇلكەن قاراشاڭىراعىندا تىرناقالدى تۋىندىسىنىڭ قويىلۋى – زور جەتىستىك. رەجيسسەر رەتىندە مادينامەن شىعارماشىلىق ءتۇسىنىستىكپەن, سەنىممەن جۇمىس ىستەي الدىق دەپ ويلايمىن. كەلىسپەگەن ساتتەرىمىز دە كوپ بولدى. بىراق, ءبىرىمىز رەجيسسەر, ءبىرىمىز دراماتۋرگ رەتىندە, ەكەۋمىز دە قىم-قيعاش قايناعان جۇمىس ءىشىندە شىعارماشىلىق ءبىر بيىكتى باعىندىرعان سياقتىمىز. الداعى ۋاقىتتا دا ءمادينادان ۇلكەن ءۇمىت كۇتەمىن.
– اسحات, ونەردى قادىرلەيتىن پرەزيدەنتىمىز رۋحى بيىك احيكو تۋرالى ۇلكەن مىنبەردەن ايتىپ جاتىر. ەلباسىمىزدى تەاترعا ارنايى شاقىرىپ, كورسەتۋ ويىڭىزدا جوق پا؟
– 24 قاراشا كۇنى م.اۋەزوۆ اتىنداعى دراما تەاترىنىڭ قاراعاندى وڭىرىنە گاسترولدىك ساپارى باستالادى. اقتاستا تۇراتىن احيكو تەتسۋرونىڭ جاسى بۇگىندە 86-دا. الماتىعا ارنايى شاقىرىپ, ءوزى تۋرالى سپەكتاكلدى كورسەتكىمىز كەلىپ-اق ەدى, ءبىراق جاسى كەلىپ قالعان ادام ءۇشىن ونداي ساپار وڭاي ەمەس. ال ەندى احيكو اتامىزدى قاراعاندى تەاترىنا شاقىرىپ, كورسەتۋ ويىمىزدا بار دەگەن حاباردى تەاتر باسشىلىعى جەتكىزىپ وتىر. «اقتاستاعى احيكو» سپەكتاكلىنىڭ 1 جەلتوقسان – قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى كۇنى قارساڭىندا استانادا قويىلاتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. سەبەبى, وسى كۇندەرى م.اۋەزوۆ تەاترى تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا ارناعان جۇمىسىن ەلوردا كورەرمەنىنە ۇسىنباق. استانا حالقىنىڭ الدىندا شىعارماشىلىق ەسەپ بەرۋ ساپارىنداعى قويىلىمعا احيكو تەتسۋرو مىندەتتى تۇردە كەلىپ قاتىسادى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»