«ەگەمەننىڭ» ورال قالاسىنداعى ءتىلشى قوسىنىنا ءباسپاسوز ارداگەرى, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى, سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىققان ەل اعاسى قۋانىشقالي عۇسمانوۆ كەلدى. اماندىق-ساۋلىق سۇراسقان سوڭ كەلگەن شارۋاسىن ايتتى. پورتفەلىن اشىپ, ىشىنەن كومپيۋتەرگە باسىلعان ءبىر پاراق قاعازدى الىپ ۇسىندى.
مۇندا ءبورلى اۋدانىنىڭ ءبىر توپ تۇرعىندارى حاتتى تۇپ-تۋرا گازەتىمىزدىڭ باسشىلارىنا جازىپتى. سول كىسىلەردىڭ وزىنە جولدامادىڭىزدار ما؟» دەگەن ساۋالىمدى ەلەڭ قىلماي: «ءسىز وبلىستاعى «ەگەمەننىڭ» وكىلى ەمەسسىز بە؟ سوندىقتان, حاتتى وزىڭىزگە امانات ەتىپ تاپسىرامىز. نەمەسە وسى حاتتىڭ جەلىسىندە ماتەريال ازىرلەسەڭىز وعان دا ريزامىز» دەپ اقساقال تابانداپ وتىرىپ الدى. امال جوق, اعا بۋىن ءارىپتەستىڭ ايتقانىمەن كەلىسۋگە تۋرا كەلدى. حاتتىڭ مازمۇنى بىلاي.
ەلىمىزدەگى جەر, سۋ مەن ەلدى مەكەندەردىڭ قاي-قايسىسىنىڭ دا حالىق قويعان ەجەلگى اتاۋلارى بار ەكەنى بەلگىلى. سونىڭ ءبىرى –شىڭعىرلاۋ وزەنى. بۇل وزەن شىڭعىرلاۋ اۋدانىنىڭ شىعىس بولىگىندەگى مەلوۆايا تاۋىنان باستالىپ, تەڭىز بەتىنەن 10-15 مەتر بيىكتىكتە اعاتىن جايىق وزەنىنە قۇيادى. ءارى ەكى اۋداننىڭ اۋماعى ارقىلى وتەدى. وسى ەكى ارادا ءبورلى اۋدانىنىڭ اقسۋ, كەنتۇبەك, پۋگاچەۆ, ءبورلى, بۋماكول اۋىلدىق وكرۋگتەرى ورنالاسقان. وسى حاتقا قول قويىپ وتىرعان اعا بۋىن ازاماتتاردىڭ ءبارى شىڭعىرلاۋ وزەنىنىڭ بويىندا دۇنيەگە كەلىپ, ونىڭ سۋىنا شومىلىپ وسكەندەر.
ايتايىن دەگەنىمىز, ەجەلدەن شىڭعىرلاۋ دەپ اتالعان وزەن بۇگىندە ۋتۆا دەپ بۇرمالانىپ ايتىلىپ ءجۇر. ءارى ءدال وسىلاي قاتە جازىلىپ ءجۇر. شىڭعىرلاۋ اۋدانى اۋماعىندا شىڭعىرلاۋ وزەنى دەپ و باستاعى ءتول اتاۋى بويىنشا دۇرىس اتالسا, ءبورلى اۋدانىنا كەلگەندە ۋتۆا بولىپ وزگەرىپ شىعا كەلەدى. سوندا ءبىر وزەندە ەكى اتاۋ بولعانى ما؟ بۇل تاريحي شىندىق پەن قيسىنعا مۇلدەم سايكەسپەيدى. ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك العانىنا بيىل جيىرما بەس جىل تولىپ وتىر. كەڭەستىك كەزەڭدەگى توتاليتارلىق رەجيمدە ورىن العان ۇستىرتتىكتەردى ەندى ءوزىمىز تۇزەتۋىمىز قاجەت ەمەس پە؟ بۇل ءۇشىن ءبىزدىڭ قولىمىزدى ەشكىم قاعىپ وتىرعان جوق. كەلىمسەكتەردىڭ كەسىرىنەن وزگەرگەن ەلدى مەكەندەر مەن جەر, سۋ اتاۋلارىنىڭ ءتول ماعىناسىن قايتادان ورنىقتىرۋ – ءبارىمىزدىڭ ورتاق پارىزىمىز.
بۇل تۇجىرىمنىڭ ۋتۆا دەپ قاتە اتالىپ جۇرگەن شىڭعىرلاۋ وزەنىنە دە تىكەلەي قاتىسى بار. ءتىپتى, سوناۋ الپىسىنشى جىلدارعا دەيىن ەلىمىزدىڭ گەوگرافيالىق-اكىمشىلىك كارتاسىندا وزەن اتاۋى شىڭعىرلاۋ دەپ دۇرىس جازىلعانىن دا كوزىمىز كوردى. ودان بەرگى كەزەڭدە نەندەي تۇلەن ءتۇرتىپ كەتكەنى ءبىز ءۇشىن بەلگىسىز كۇيىندە قالىپ وتىر. وسى ماسەلە جونىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى جانە سايلانبالى ورگاندار باسشىلارىنىڭ اتىنا بىرنەشە ءدۇركىن حات تا جازعانبىز. بىراق, بۇدان ەشقانداي ناتيجە بولار ەمەس.
ءبىزدىڭ قولىمىزدا 2010 جىلعى 19 اقپاندا جىبەرىلگەن سول كەزدەگى قر ۇعا گەوگرافيا ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى, توپونيميكا توبىنىڭ جەتەكشىسى, ۇكىمەت جانىنداعى ونوماستيكا كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى سلامقۇل ءابدىراحمانوۆتىڭ حاتى دا بار. ويتكەنى, ءبىز سول كەزدە قر مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ ءتىل كوميتەتىنە شىڭعىرلاۋ وزەنىنىڭ ءتول اتاۋىن قايتارۋ جونىندە حات جولداعانبىز. بۇل سول حاتقا بايلانىستى جازىلعان جاۋاپ ەدى. مۇندا اتالعان ينستيتۋت شىعارعان 32 تومدىق «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ گەوگرافيالىق اتاۋلارى كاتالوگىنىڭ» ون ەكىنشى تومىندا بۇل وزەننىڭ ۋتۆا دەگەن جاڭساق اتاۋى ءتۇزەتىلىپ, شىڭعىرلاۋ دەپ بەرىلگەنى ايتىلعان.
بۇدان كەيىنگى شىعىپ جاتقان كارتالار مەن جەر, سۋ اتاۋلارىنا قاتىستى باسقا دا عىلىمي ەڭبەكتەردە تەك حالىق بەرگەن ءتول اتاۋ جازىلاتىنى ءمالىمدەلگەن. حات يەسى ءوز جاۋابىن بۇل ءماسەلەنى جەرگىلىكتى ورىنداۋشى ورىندار مەن اۋدان تۇرعىندارى قاداعالاپ وتىرۋى قاجەتتىگىن كورسەتكەن. امال قانشا, اباي اتامىز ايتقانداي, «باياعى جارتاس, ءبىر جارتاس» دەگەن حال-كۇيدى ءالى دە باستان كەشىپ كەلەمىز. ءبىز شىڭعىرلاۋ وزەنىنىڭ ەجەلگى اتاۋىن قايتاراتىن ۋاقىت الدەقاشان جەتتى دەپ ءبىلەمىز.
مىنە, ءبىر توپ تىل جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى, اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتتارى قول قويعان حات وسىلاي ءتۇيىندەلىپتى. ءبىزدىڭ باسقا ايتارىمىز جوق. «ەگەمەنگە» ەلدەن كەلگەندە ايتايىن دەگەنىمىز وسى ماسەلە ەدى. وسى حات ءوزىڭىزگە امانات, دەدى ەلىنە ءجۇرەر ءساتتە قۋانىشقالي عۇسمانوۆ اقساقال. ءالبەتتە, اماناتقا قيانات جاساۋعا بولمايدى. سوندىقتان, ەلدىكتى كوكسەگەن جەردىڭ اتىن ەلدىڭ حاتىنا بالاعان ەل اعالارىنىڭ تىلەگىن گازەتىمىزگە جولداعاندى ءجون كوردىك.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى,
ءبورلى اۋدانى