قاراعاندى وبلىستىق پروكۋراتۋراسىندا كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى كەڭەستىڭ 25-ءشى وتىرىسى بولىپ ءوتتى. جيىن, البەتتە, كاسىپكەرلىك قىزمەتتى ۇيىمداستىرۋدىڭ قازىرگى كوكەيكەستى ماسەلەلەرىنە ارنالدى. ەلباسى ن.نازارباەۆ ايتقانداي, «قازاقستان بيزنەستى جۇرگىزۋگە ەڭ قولايلى جاعدايى بار ەلدەر توبىنا كىرەدى جانە ءبىز بۇل ءۇردىستى ورىستەتە تۇسۋگە ءتيىسپىز. شاعىن جانە ورتا بيزنەس – بىزدەگى جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنىڭ بەرىك ەكونوميكالىق نەگىزى».
جيىندى اشقان وبلىس پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى اسپەنبي جارىلعاسوۆ بيزنەس سالاسىنىڭ كوپتەگەن پروبلەمالارى پروكۋراتۋرا مەن كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ بىرلەسە اتقارىپ كەلە جاتقان شارالارىنىڭ ارقاسىندا شەشىلىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. جىل باسىنان بەرى وبلىس پروكۋراتۋراسى كاسىپكەرلەر پالاتاسىنان 80-نەن استام ارىز-شاعىمدار مەن وتىنىشتەر كەلىپ تۇسسە, قۇزىرلى ورگان سولاردىڭ 30 پايىزعا جۋىعىن قاناعاتتاندىرىپ, باسقالارى بويىنشا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن. ءۇش جۇزدەن استام كاسىپكەردىڭ قۇقىقتارى قورعالعان.
– كاسىپكەرلەر, كوبىنەسە, جەر تەلىمىنە قاتىستى داۋعا كەزىگىپ جاتادى. بۇل شارۋا قوجالىقتارىندا عانا ەمەس, اۋدان ورتالىقتارى مەن قالالاردا دا ورىن الىپ وتىرعان جاعداي. اكىمدىكتەر كوپ رەتتە جەر تەلىمىنە قاتىستى ناقتى جوسپاردىڭ بولماۋىن سىلتاۋراتادى. ياعني, جەر بولۋدەن باس تارتۋدىڭ نەگىزگى سەبەبى, «جەر تەلىمىن نە ىستەيتىنى بەلگىسىز ادامعا قالاي بەرىپ قويامىز؟» دەگەنگە سايادى. بىراق, جاعداي ءاردايىم ولاي ەمەس قوي. سىلتاۋلاردىڭ سىرتىندا بىرەۋلەردىڭ قارا باسىنىڭ مۇددەسى مەن سىڭارەزۋ پىكىرى تۇرۋى مۇمكىن, – دەيدى كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى كەڭەستىڭ توراعاسى سەرىك تورەگەلدين.
قاراعاندى وبلىسىنىڭ پروكۋراتۋرا ورگاندارى كاسىپكەرلەر اراسىندا قۇقىقتىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن تۇراقتى جۇرگىزىپ كەلەدى. كاسىپكەرلىك قىزمەتىندە قانداي دا ءبىر قىسىم كورىپ, ادىلەتسىزدىككە تاپ بولعان كەز كەلگەن بيزنەسمەن كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا نەمەسە بىردەن پروكۋراتۋراعا شاعىمدانۋىنا بولادى. قۇقىق قورعاۋ ورگانىنا ەش بوگەتسىز ءارى جەدەل حابار جەتكىزۋ ءۇشىن سەنىم تەلەفوندارى جۇمىس ىستەيدى, وبلىستاعى حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىندا «پروكۋروردىڭ ونلاين-كابينەتى» جوباسى ىسكە قوسىلعان. سول ارقىلى كاسىپكەرلەر مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تاراپىنان بولعان كەلەڭسىزدىكتەر تۋرالى وبلىس پروكۋراتۋراسىنا Skype ارقىلى ونلاين-رەجىمدە حابارلاي الادى.
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «بيزنەستى دامىتۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن بارلىق ەنجار قۇقىقتىق نورمالاردىڭ كۇشىن جويۋ كەرەك», دەپ كاسىپكەرلىككە جول اشۋ قاجەتتىگىن اشىق ايتتى. ەلباسى باستاماسىمەن كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىندا قۇقىقتىق-نورماتيۆتىك قۇجاتتار جەتىلدىرىلدى. 2014 جىلى مەملەكەت باسشىسى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن تەكسەرۋگە موراتوري جاريالادى. ول قولدانىستا بولعان كەزەڭدە پروكۋراتۋرا ورگاندارى ەلەۋلى جۇمىستار جاسادى, ونىڭ ىشىندە تەكسەرىستەردى وتكىزۋدى پروكۋراتۋرا ورگاندارىمەن كەلىسۋ ءتارتىبى مەن تەتىگى بەلگىلەندى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ زاڭ تالاپتارىنا ساي كەلمەيتىن ءىس-ارەكەتتەرىنە تىيىم سالىنىپ, زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا قارسى ىقپال ەتۋ شارالارى جاسالدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, بيزنەستى تەكسەرۋگە ەنگىزىلگەن موراتوري شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ قىزمەتىنە وڭ اسەرىن تيگىزدى. زاڭنامانى جەتىلدىرۋ اياسىندا جاڭا قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسى قابىلدانىپ, وندا اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان بەرى تەرگەۋگە دەيىنگى تەكسەرىس ينستيتۋتى جانە قىلمىستىق ءىستى قوزعاۋ كەزەڭى جويىلدى. بۇل جاڭاشىلدىقتار قىلمىستىق پروتسەسس شەڭبەرىندە كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارىنا تىكەلەي قاتىستى بولىپ وتىر. ياعني, سوتقا دەيىنگى تەرگەۋدىڭ باستالۋ ءتارتىبى جانە ودان ءارى وكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ رەۆيزيالاردى, تەكسەرىستەردى وتكىزۋلەرى نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ بىرىنە اينالدى. وسىلايشا, جاڭا قىلمىستىق پروتسەسس جاعدايىندا, سوتقا دەيىنگى تەرگەۋدىڭ باستالۋ ينستيتۋتى وزگەرتىلىپ, كاسىپكەرلەردى قىلمىستىق قۋدالاۋعا نەگىزسىز تارتۋعا جول بەرمەۋ ماقساتىندا, بۇل ماسەلەنى شەشۋ كەزىندە مۇقيات تەكسەرۋ قاجەتتىگىلىگى كورسەتىلدى.
قىلمىستىق ءىس جۇرگىزىلۋ بارىسىندا كاسىپورىننىڭ شوتتارى, ءوزارا تولەمدەرى, بۋحگالتەرياسى جابىلىپ, قىزمەتى تولىعىمەن توقتاپ قالاتىندىعى بەلگىلى. سوعان بايلانىستى جاڭا قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىندە زاڭ شىعارۋشى جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇقىقتارىن نەگىزسىز كۇدىكتەنۋدەن قورعاۋ ءۇشىن قاجەتتى قۇرالدار قاراستىردى. بۇل تەتىك ارىزدار مەن حابارلامالاردىڭ سوتقا دەيىنگى تەرگەۋدىڭ بىرىڭعاي تىزىلىمىندە تىركەلۋىنە دەيىن جۇمىس ىستەي باستايدى.
مىسالى, زاڭ تالاپتارىنا سايكەس, قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق بەلگىلەرىن كورسەتەتىن جەتكىلىكتى دەرەكتەر بولماسا, سوتقا دەيىنگى تەرگەۋدىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمىنە تىركەمەي, وكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا رەۆيزيالار مەن تەكسەرىستەردى وتكىزۋدى تالاپ ەتەتىن ارىزدار مەن حابارلامالاردى جولداۋ تالاپ ەتىلەدى. بۇل ءتارتىپ كۇش قۇرىلىمدارىنىڭ كاسىپورىندار قىزمەتىنە ارالاسۋىن ەلەۋلى تۇردە شەكتەيدى, ويتكەنى تەك قانا قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ جاسالعانىن كورسەتەتىن جەتكىلىكتى دەرەكتەر عانا, ونىڭ ىشىندە, مىسالى, سالىق تەكسەرىسى ناتيجەسىندە بەلگىلەنگەن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى ماتەريالدىق زيان سوماسى سوتقا دەيىنگى تەرگەۋدىڭ باستالۋىنا سەبەپ بولا الادى.
قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ 260-بابىنىڭ ەكىنشى بولىمىنە سايكەس قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگانىنىڭ جوسپاردان تىس تەكسەرىستەردى, قۇجاتتىق رەۆيزيالاردى وتكىزۋ تۋرالى تالاپتارى پروكۋرورمەن كەلىسىلگەنىنەن كەيىن عانا زاڭدى بولادى.
قايرات ءابىلدينوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى