پەتروپاۆل قالاسىنىڭ ىرگەسىندە ينتەنسيۆتى-يننوۆاتسيالىق جاڭالىقتارعا نەگىزدەلگەن جىلىجايدىڭ جۇمىس ىستەي باستاعانىنا كوپ بولا قويعان جوق. 4 ميلليون تەڭگەگە سالىنعان نىساندا قيار, شالقان, بروكوللي سياقتى كوكونىس تۇرلەرى ءوسىپ تۇر. وزىق جوبانىڭ اۆتورى ولەگ اندريۋششەنكونىڭ ايتۋىنشا, ەكولوگيالىق جاعىنان تازا ءارى قولجەتىمدى كوكونىس ونىمدەرىن ءوندىرۋدى كوپتەن بەرى ارمانداپ جۇرسە دە, تىڭ يدەيا بيىل جۇزەگە اسىپتى. بۇل ماڭعا قامىس قاۋلاي وسكەندىكتەن, يگەرۋگە ەشكىم تاۋەكەل ەتپەسە كەرەك. باتپاقتى جەرلەر قۇرعاتىلىپ, عيماراتتىڭ ىرگەتاسىن بيىك ەتىپ قالاۋعا تۋرا كەلگەن. قۇرىلىسقا قولدانىلعان ماتەريالداردىڭ ارقايسىسى ءوز قاسيەتىمەن ەرەكشەلەنەدى. پلاستيك ارماتۋرالاردىڭ توزىمدىلىگى مەتالدان كەم تۇسپەيدى. قابىرعالار مەن ەدەندەرگە پايدالانىلعان پەنوپلەكسكە كەمىرگىشتەردىڭ «ءتىسى» باتپايدى. توبەلەرگە ەكىقابات ەتىپ توسەلگەن پوليكاربونات سىرتقا جىلۋدى شىعارمايدى. وسىلايشا تەرىسكەيدىڭ قاتال كليماتتىق جاعدايى بارىنشا ەسكەرىلىپ, عيماراتتىڭ بەرىكتىگى, ىشكى جىلىلىعى مۇقيات ويلاستىرىلعان. جۇمسالعان ارتىق شىعىندار مەن كەزدەسكەن قيىندىقتارعا قاراماستان كۇن بيوۆەگەتاريى بارلىق تالاپتارعا ساي تۇرعىزىلىپ, جىل بويى ۇزدىكسىز ءونىم بەرەتىن ۇياداي مەكەنگە اينالدىرىلعان.
– كەلەسى جىلى ەلىمىزدە وتەتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى اياسىندا «جاسىل ەكونوميكانى» دامىتۋعا ەرەكشە باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. وسى باعىتتا ءبىز ىلعال وڭدەۋدىڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارىنا سۇيەنە وتىرىپ جەردى سۋمەن جىلىتۋ ءادىسىن ەنگىزدىك. قازىر جىلىجاي ىشىندەگى سىناپ باعاناسى 28-30 گرادۋستى كورسەتىپ تۇر. ءبىر ەرەكشەلىگى, مۇندا ەشقانداي كوممۋنالدىق جۇيە تارتىلماعان. وسىمدىكتەرگە قاجەتتى تىرشىلىك ءنارى جازدا جاۋىن, قىستا قار سۋىنان الىنادى. ول ءۇشىن ارنايى قازانشۇڭقىرلار جاسالعان. ەلەكتر قۋاتى كۇن باتارەيالارى ارقىلى وندىرىلەدى, – دەي كەلىپ, ولەگ ۇتىمدى تەحنولوگيانىڭ ارقاسىندا جىل ون ەكى اي بويى كوكونىس ءوندىرۋ, تۇتىنۋشىلارعا ۇسىنۋ مۇمكىندىكتەرى جۇيەلى قاراستىرىلعانىن جەتكىزدى.
بيوۆەگەتاريدەگى قوندىرعىلار قاراپايىم جاسالسا دا, ىسكەر جانداردىڭ قولىنان شىققانى بىردەن اڭعارىلادى. بارلىق ۇدەرىس اۆتوماتتاندىرىلعان. قۇبىرلارداعى جىلى اۋا اعىنى اككۋمۋلياتورمەن جۇمىس ءىستەيتىن جەلدەتكىشتەر ارقىلى جۇيەكتەرگە جەتكىزىلىپ, اتىز استىنداعى سۋ تولى پلاستيك قۇتىلار ءۇزدىكسىز جىلىتىلىپ تۇرادى. وسىندا بەس ليترلىك قۇتىلاردىڭ سونشاما كوپتىگىن سۇراعانىمىزدا, ولارعا قۇيىلعان سۋدىڭ سىرتتاعى كۇننىڭ كوزى جانە ىشتەگى جىلۋدىڭ اسەرىنەن جىلىپ, وسىمدىكتەردى تامشىلاتىپ سۋارۋعا پايدالانىلاتىنىن بىلدىك.
جۇيەكتەرگە بىرنەشە قاتار ەتىپ سالىنعان اعاش ۇگىندىسى, ءشوپ قالدىعى, توپىراق ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن قاراشىرىندىگە اينالىپ, قورەكتىك زاتتارمەن بايىتىلاتىن كورىنەدى. باعبان مۇنىمەن توقتالماق ەمەس. كەلەشەكتە جاۋىنقۇرتتار ءوسىرىپ, بيوگۋمۋس وندىرمەكشى. سوندا تيىمدىلىگى الدەقايدا جوعارى ءارى جاساندى حيميكات قوسپاسىنسىز ورگانيكالىق تىڭايتقىشتار الىنادى. ونىڭ جاقسى ۇلگىسى وبلىستا قالىپتاسقان. ماسەلەن, جەكە كاسىپكەر اندرەي سترەلەتس قۇرعاق قاراشىرىندى وندىرىسىنە جاۋىنقۇرتتاردى پايدالانۋ ارقىلى ۇزدىك ناتيجەلەرگە جەتىپ ءجۇر. ولەگ تە رەسەيدىڭ كوۆروۆ قالاسىندا ورنالاسقان «گرين-پيك» كومپانياسىندا بولىپ, تاجىريبە الماسىپ قايتىپتى. 10 مىڭ جاۋىنقۇرت ساتىپ الۋعا كەلىسىم جاساسىپتى.
كاسىپكەر جارىق پەن جىلۋعا كۇن قۋاتىن قولدانۋدىڭ جولدارىن ودان ءارى جەتىلدىرمەكشى. ونىڭ ويىنشا, تۇنگى ۋاقىتتاردا جارىق ديودتى لەنتالاردى, ال قىس كەزدەرىندە فيتوشامداردى پايدالانۋ ءتيىمدى. بۇل ماقسات ءۇشىن كۇن باتارەيالارىنىڭ سانى ارتتىرىلماق. جىلىجاي ءىشى پەشپەن دە جىلىتىلادى.
كوكونىس ءوسىرۋ تەحنولوگياسىن دامىتۋدا زاماناۋي قۇرال-جابدىقتاردى ورناتۋدىڭ ماڭىزى زور. ولەگتىڭ ەڭبەكتەس ارىپتەستەرى جىلىجايدى اگرارلىق كەشەنگە اينالدىرۋ ءۇشىن قىزىلجار اۋدانىنا قاراستى نالوبين اۋىلىندا بىرنەشە قاباتتى عيمارات تۇرعىزىپ, وندىرىستىك ۆەگەتاري سالۋدى ويلاستىرعان. 24 گەكتار اۋماقتى قامتيتىن مۇنداي كاسىبي ەكوجىلىجايدا جىلدىڭ كەز كەلگەن مەزگىلىندە قاربىز, اپەلسين, ليمون وسىرمەك نيەتتەرى قولداۋعا تۇرارلىق.
– العاشقى ونىمدەر جاڭا جىل الدىندا دۇكەن سورەلەرىنە تۇسە باستايدى. قازىر قيار ءوسىرۋدىڭ تىڭ تەحنولوگيالارىن قاراستىرىپ جاتىرمىز. اتاپ ايتقاندا, جىلىجاي تاجىريبەسىندە ارا شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ارقىلى ءوسىمدىكتەردىڭ توزاڭدانۋ ۇردىسىنە قولداناتىن بولامىز. بۇل – شەتەلدەردە بار ۇلگى, – دەيدى جاڭاشىلدىققا جانى قۇمار ولەگ اندريۋششەنكو.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى