جاقىندا ماسكەۋدە الەمنىڭ بىرقاتار ەلدەرىنەن كەلگەن باسپاگەرلەر مەن كىتاپ تاراتۋشىلاردىڭ باسىن قوسقان ۇلكەن كىتاپ كورمەسى ءوتتى. قازاقستاننىڭ اتىنان وسى ايتۋلى شاراعا ءبىز دە قاتىسىپ قايتقان ەدىك. از-كەم اسەرىمىزبەن ءارى وتاندىق كىتاپ وندىرىسىنە قاتىستى ويلارىمىزبەن ءبولىسۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز.
حالىقارالىق بۇل كىتاپ كورمە-جارمەڭكەسى بيىل جيىرما توعىزىنشى رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعانىن ايتۋ كەرەك. كىتاپ مەرەكەسىنە 45 مەملەكەتتەن 500-گە جۋىق باسپاگەر قاتىسىپ, ۇزىن-سانى 200 مىڭنان استام باسپا ءونىمىن كوپشىلىك نازارىنا ۇسىندى. كورمەنى «كىتاپ تەڭىزى» دەۋگە بولادى. قازاقستاندىق 14 باسپا وسى مەرەكەگە قاتىسىپ, ءوز كىتاپتارىن شەتەلدىك ارىپتەستەرىنە كوزايىم ەتتى. جالپى العاندا, قازاق باسپاگەرلەرىنىڭ ونىمدەرى قازىرگى زامان تالابىنا ساي دامىپ وتىرعانى انىق بايقالدى. رەسەي مەن شەتەل كىتاپتارىنىڭ اياسىندا ءبىزدىڭ كىتاپتار دا ۇيالمايتىنداي دەڭگەيدە كورىندى, سورەلەردە جارقىراي ورىن تەپتى. كورمەنى قىزىقتاۋشىلار, كىتاپقۇمارلار شىن مانىندە قۇمارىنان ءبىر شىعىپ, اقىن-جازۋشىلارمەن, عالىمدارمەن, ساياساتكەرلەرمەن الۋان كەزدەسۋلەرگە قاتىستى. وقىرمان كوپشىلىك كوكەيلەرىندەگى سۇراقتارعا جاۋاپ الدى. قازاقستان مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ باسشىلارى رەسەي مەن بىرقاتار شەتەلدىك باسپا مەن ءباسپاسوز وكىلدەرىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. قازاقستان ستەندىنە كەلگەن ماماندار مەملەكەت تاراپىنان باسپا ءىسى مەن كىتاپ وندىرىسىنە دەگەن ءبىزدىڭ ەلدەگى قامقورلىقتىڭ كورىنىسىنە كۋا بولدى. ولار بيىلعى قاراشادا جانە كەلەسى جىلى ەكسپو-17 اياسىندا استانادا وتەتىن حالىقارالىق كىتاپ كورمەسىنە كەلەتىن نيەتتەرىن جەتكىزدى.
كورمەنى ارالاپ ءجۇرىپ, وسى سىرت كوز سۇيسىنەتىن وتاندىق كىتاپ ىسىندەگى كوڭىلگە كىربىڭ تۇسىرەتىن ويلار دا مازالاعانى راس. اسىرەسە, كوركەم ادەبيەتىمىزدىڭ شەتەلدىك اۋديتورياعا شىعۋى, ونىڭ شەتەل وقىرماندارىنا تانىلۋى مەن لايىقتى باعالانۋىنا قاتىستى پروبلەمالار بارشىلىق. بۇل – ءبىزدىڭ قوعامدا كوپتەن قوزعالىپ جۇرگەن ماسەلە. انىعىندا, ۇلتتىق ادەبيەتىمىز ەل ىشىندە ءوزىنىڭ باعاسىن الىپ جاتىر, شۇكىر, ماقتاۋدان دا, ماداقتاۋدان دا كەندە ەمەس. الايدا, الەمدىك دەڭگەيگە شىعۋ جايىندا ءسوز قوزعالسا, بىرەۋلەر قاراجاتتى كولدەنەڭ تارتىپ كۇمىلجيدى, بىرەۋلەر اۋزىن قۋ شوپپەن ءسۇرتىپ مىسقىلدايدى. ءبارىن دە كورىپ-ءبىلىپ ءجۇرمىز. تۋراسىندا, ءبىزدىڭ قازاقتا دۇنيە جۇرتشىلىعىنا ۇيالماي ۇسىناتىن كوركەم شىعارما جوق دەۋ قيانات بولار ەدى. ول «كورمەس تۇيەنى دە كورمەستىڭ» كەبى. ايتپەسە, ماقتاعان شەتەلدىك شىعارمالاردى دا وقىپ ءجۇرمىز, ءبارى بىردەي التىن مەن كۇمىس دەۋدەن اۋلاقپىز. سوندىقتان, قازاقى مىنەزىمىزبەن تاعى دا ىشتارلىق جاساماي, بارىمىزدى باعالاي بىلەيىك, نامىسقا تىرىسىپ, كورسەتە بىلەيىك.
قازاق ادەبيەتىنىڭ شەكارا اسىپ, شەتەل وقىرماندارىنىڭ تالعام-تالقىسىنا ءتۇسۋى ءۇشىن الدىمەن شىعارمالاردى الەم تىلدەرىنە اۋدارۋ كەرەكتىگى بەلگىلى. بۇل دا ۇزاق جىلدار بويى شەشىلمەي كەلە جاتىر. ەلىمىزدەگى اۋدارما سالاسى, اسىرەسە, كوركەم تۋىندىلاردى شەتەل تىلدەرىنە اۋدارۋمەن اينالىساتىن جۇيە ءالسىز ەكەنىن مويىنداۋعا ءماجبۇرمىز.
قازىر الەمدە گەوساياسي تۇرعىدان عانا ەمەس, مادەني-رۋحاني باعىتتا دا ىقپالداسۋ شاپشاڭ ءجۇرىپ جاتقانى ايان. ءبىز ۇزاققا بارماي-اق, تمد ەلدەرىنىڭ مادەني كەڭىستىگىن الىپ قارايتىن بولساق, باسەكەنىڭ باسىندا ورىس مادەنيەتىنىڭ نىق تۇرعانىن كورەمىز. راس, ورىس ادەبيەتىنىڭ, تۇتاس رۋحانياتىنىڭ تامىرى تەرەڭ, تاعىلىمعا اسا باي. سونداي-اق, قازىرگى مادەني ينتەگراتسيا كەزەڭىندە تىلدىك قاتىناس ماڭىزدى مىندەت اتقاراتىنى تاعى جاسىرىن ەمەس. ورىس ءتىلىنىڭ ايماقتاعى ىقپالى ادەبي تۋىندىلاردىڭ تارالىمى مەن تانىمالدىعىنا دا جول اشىپ وتىرعانى شىندىق. ورىس ءتىلىنىڭ وراسان كەڭ اۋديتورياسى ەجەلگى كورشىلەرىمىزدىڭ ادەبيەتىنە دەگەن سۇرانىستى ارتتىرىپ وتىرعانى دا سودان.
دەگەنمەن, بۇل قازاقتىڭ كوركەم ادەبيەتىنىڭ دۇنيەجۇزىلىك وقىرمان نارىعىنا شىعۋىنا شەكتەۋ بار دەگەن ۇعىم ەمەس شىعار. مەملەكەتىمىزدە, ساياسات پەن ەكونوميكاداعى سياقتى, مادەنيەتىمىزدىڭ دامۋىنا, ۇلتتىڭ ونەرى مەن ادەبيەتىنىڭ تانىلۋىنا جۇمىستار جاسالىپ جاتىر. اسىرەسە, رەسەي فەدەراتسياسىمەن دوستىق شەڭبەرىندە اتقارىلعان ىستەر ءبىر توبە. شەكارالاس ەلدەردىڭ زيالى قاۋىمىنا ورتاق ماسەلەلەر ۇزبەي تالقىلانىپ ءجۇر. 2014 جىلدىڭ قوڭىر كۇزىندە ماسكەۋدە ەكى ەلدىڭ اقىن-جازۋشىلارى باس قوستىق. رەسەيدەگى ءبىزدىڭ ەلشىمىز مارات ءتاجيننىڭ جەكە باستاماسىمەن, «ليتەراتۋرنايا گازەتانىڭ» قوستاۋىمەن وتكەن ادەبي شارادا ەكى ەلگە ورتاق ماسەلەلەر جان-جاقتى ءسوز بولعان. ءبىز قازاقستان مەن رەسەي جازۋشىلارىنىڭ شىعارمالارىن شىعاراتىن بىرىككەن ادەبي الماناح اشۋعا كەلىسكەنبىز. سول كەلىسىمنىڭ ناتيجەسىندە قازاقتىڭ ءبىراز اقىن-جازۋشىلارىنىڭ تۋىندىلارى باسىلدى. 2015 جىلى وسى كەلىسىمنىڭ ەكىنشى كەزەڭىنە قول جەتكىزىپ, قالامگەرلەر باسقوسۋى تاعى ءوتتى. ونىڭ ءناتيجەسىندە تاعى ءبىر ادەبي الماناح شىعارۋ جونىندە كەلىسىلدى. بيىلعى جىلى سول ورتاق ادەبي الماناحتىڭ ەكىنشى سانى دايىن. بۇل جولى وندا ەكى ەلدىڭ ۇكىلەپ ءۇمىت كۇتكەن جاس جازۋشىلارىنىڭ تۋىندىلارى توپتاستىرىلدى. وسى الدىمىزداعى قازان ايىندا ماسكەۋ قالاسىندا قازاق-ورىس جازۋشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن سول الماناحتىڭ تۇساۋكەسەرى وتكىزىلمەكشى. مۇنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ ادەبي ورتا ءۇشىن, ورىس وقىرماندارىن وزىمىزگە تارتىپ, ادەبيەتىمىزدى تانىتۋ ءۇشىن ءساتتى مۇمكىندىك بولۋدا.
سوڭعى جىلدارى قازاق كوركەم ادەبيەتىنىڭ شەتەلدەردە تانىلۋىنا, باتىس ەلدەرىنىڭ تىلدەرىنە اۋدارمالار جاسالۋىنا قازاق پەن-كلۋبى جاقسى ۇلەس قوسىپ وتىرعانىن ايتۋ پارىز. پەن-كلۋبتىڭ قازىرگى باسشىسى بيگەلدى عابدۋلليننىڭ ىسكەرلىگى مەن شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن بۇرىننان قالىپتاسقان قارىم-قاتىناسىنىڭ ارقاسىندا اقش-تا مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ تاڭدامالى ولەڭدەرى, بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ «مەنىڭ اتىم قوجا» حيكاياسى, ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ «كود سلوۆا» اتتى زەرتتەۋلەرى, ءابىش كەكىلباەۆتىڭ «اڭىزدىڭ اقىرى», سماعۇل ەلۋباەۆتىڭ «اق وتاۋ» روماندارى, گەرولد بەلگەردىڭ تاڭدامالى ەسسەلەرى جارىق كورىپ, بۇگىندە سول ەلدىڭ كىتاپ دۇكەندەرىندە ساتىلىپ جاتىر. بۇلارعا قوسىمشا, جۋىقتا مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «قيلى زامان» پوۆەسى جەكە كىتاپ بولىپ, اعىلشىن ءتىلدى وقىرمان قاۋىمىنا ۇسىنىلعانىن ەستىدىك. كەزەكتە ورالحان بوكەي, تىنىمباي نۇرماعانبەتوۆ, تولەن ابدىكوۆ, دۋلات يسابەكوۆ سياقتى تالانتتارىمىزدىڭ شىعارمالارى تۇر. بۇدان بولەك, ادەبي ءارىپتەستىك پەن اۆتورلاردىڭ دوستىق راۋىشتەگى بايلانىسىنىڭ ءناتيجەسىندە فرانتسيادا, بەلارۋستە, ازەربايجاندا, پولشا ەلىندە جەكەلەگەن جيناقتار سول ەلدەردىڭ تىلىنە اۋدارىلىپ جارىق كورگەن. سونداي-اق, قازاق جازۋشىلارىنىڭ اعىلشىن تىلىندەگى كىتاپتارى اmazon اتتى ينتەرنەت-سايت ارقىلى ساتىلىمعا تۇسكەن.
وتاندىق ادەبيەتتى دامىتۋ مەن تانىتۋعا ادەبي اگەنتتىكتەردىڭ ارالاسا باستاۋى دا كوڭىلگە مەدەۋ بولىپ وتىر. بۇل ءوزى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ەندى-ەندى عانا جاندانىپ, قالىپتاسا باستاعان جۇيە بولعاندىقتان, بولاشاعىنا زور ۇمىتپەن قاراعىمىز كەلەدى. كوڭىلگە سەنىم ۇيالاتار جاقسىلىق ءىس ەكەنى قۋانتادى.
ارينە, بۇل ايتىلعاندار ۇلكەن شارۋانىڭ تەڭىزگە تامعان تامشىداي عانا ۇزىگى. جالپى, قازاقتىڭ كوركەم ادەبيەتىنىڭ دامىعان ەلدەردە ناسيحاتتالۋىنا قاتىستى كوزقاراسقا تۇبەگەيلى وزگەرىس كەرەك. مۇمكىن, ەلىمىزدە «اۋدارما ينستيتۋتىن» قالىپتاستىراتىن ۋاقىت جەتكەن بولار. جاھاندانۋ زامانىندا ءومىر ءسۇرىپ وتىرعاندىقتان, سىرتقى مادەني ەكسپانسيادان قاشىپ قۇتىلۋ مۇمكىن ەمەسىن تاعى ۇمىتپايىق. دەمەك, ءبىز دە ۇلتتىق ونەر مەن ادەبيەتىمىزدى باسقا مادەنيەتتەرمەن تەرەزەسى تەڭ ەتىپ كورسەتە ءبىلۋدى, ءسوزىمىزدى وتكىزە ءبىلۋدى, اتىمىزدى بايگەگە قوسا ءبىلۋدى ۇيرەنۋگە ءتيىسپىز.
تاعى ءبىر قۋانىشتىسى – شىعارماسىن بىرنەشە تىلدە جازاتىن العىر بۋىن ءوسىپ كەلەدى. شەت تىلدەرىن انا تىلىندەي جاقسى بىلەتىن جاستار بار. بۇل ءوز الدىنا جەكە اڭگىمە.
الىبەك اسقاروۆ,
جازۋشى, ۇلتتىق
مەملەكەتتىك كىتاپ پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى