ۇلتىمىزدىڭ نەبىر تالانتتارىنىڭ ارمانىن الديلەپ, ۇلى تۇلعالارعا اينالدىرعان الماتىنى ساعىناتىندار از با؟! الماتى – ارماندار قالاسى. الماتى – ۇلكەن ءومىردىڭ ەسىگى. الماتى – تاۋەلسىزدىكتىڭ بەسىگى.
قالا بەردى الماتىنى ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى دا ساعىنادى. كوپ جىلدار بويى مەملەكەت باسشىسىنىڭ الماتىعا جۇمىس ساپارلارىن جازا ءجۇرىپ, الماتىنى ساعىناتىنىن ول كىسىنىڭ ءوز اۋزىنان دا ەستىگەن ەدىك.
ۇلى ساعىنىشتى مەملەكەت مۇددەسىنىڭ جولىنا تارك ەتىپ, ۇلى كوشتىڭ باسىن دالامىزدىڭ كەلەسى جاعىنا قاراي بۇرعان تالاي ازاماتتار الماتىنى ءالى دە ساعىنادى.
الماتىعا ۇلكەن ارماندارى جوق ادام عانا اسىقپايدى. ەندەشە بىتپەيتىن ساعىنىشتان تۋعان ءان بار. بۇل ءان – الماتىعا ارنالعان شىعارمالاردىڭ ءتاجى دەسە دە بولادى.
سازى دا ءسوزى دە ۇيلەسكەن, جازىلعانىنا قىرىق جىلدان اسسا دا جۇرت جاتقا ايتاتىن, حيت بولۋدان قالماعان, قوستانايلىق اقىن سەرىكباي وسپانوۆتىڭ سوزىنە جازىلعان سول ءان – «ساعىندىم الماتىمدى».
بۇل ءاننىڭ تۋ تاريحى تالاي رەت جازىلعان, ايتىلىپ تا ءجۇر. دەگەنمەن, جۇرەككە جەتكىزىپ جازاتىن التىنبەك قورازباەۆتاي دارىندى كومپوزيتوردىڭ بۇل تۋىندىسىنىڭ ورنى بولەك.
«ەگەمەن» بەتىندە بۇل ءان تۋرالى بۇرىن دا قالام تەربەگەن بولاتىنبىز, ەندى مىنە, سول ەستەلىككە قايتا ورالۋدىڭ تاعى ءساتى ءتۇسىپ تۇر.
– «ساعىندىم الماتىمدى» قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريانى ەندى عانا ءتامامداپ, جامبىل وبلىستىق «الاتاۋ» ءان-بي ءانسامبلىن باسقارىپ جۇرگەن كەزىمدە شىققان ەدى. ناعىز جاستىق داۋرەن, التى جىلدىق ستۋدەنتتىك قىزىقتى كەزدەرىمنىڭ ءبارى الماتىدا ءوتتى. اندە ايتىلاتىن كوكتوبە مەن الماتىنىڭ ساياباقتارىندا قىدىرعان كۇندەرىمدى شىن ساعىنىپ, ءاننىڭ العاشقى شۋماقتارىن ەپتەپ قۇراستىرا باستادىم, – دەيدى كومپوزيتور.
سونىمەن 1974 جىلى التىنبەك قورازباەۆ اعامىز الماتىعا «التىباقان» دەگەن تەلەحابارعا كەلەدى. بۇل ءوزى ۇيىمداستىرعان «الاتاۋ» تريوسىنىڭ «جەلبىرجەكەن», «كوكشولاق» سياقتى اندەرمەن حالىققا ەندى تانىلا باستاعان كەزى ەكەن. سودان سازگەر قازاق راديوسىنداعى دوسى ءانۋار بەكجانوۆقا ساعىنىشتان تۋعان جاڭا شىعارماسىن ورىنداپ بەرەدى. ءماتىنى شالاعايلاۋ ءاندى تىڭداعان دوسى: «جاقسى دۇنيە ەكەن. بىراق وسىندا مەنىمەن بىرگە جۇمىس ىستەيتىن سەرىكباي وسپانوۆ دەگەن جىگىت بار. ولەڭىن سوعان جازدىرايىق» دەگەن ۇسىنىس ايتادى.
كەلەسى كۇنى جامبىلدىق قوناق جاتقان «جەتىسۋ» مەيمانحاناسىنا اقىن بەس جاسار ۇلىن ەرتىپ, سالەم بەرە كەلەدى. سول ارادا «ساعىندىم الماتىمدى» ءانى بىرنەشە مارتە ورىندالادى. ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن ءاندى ءارى تىڭداپ, بەرى تىڭداپ ويلانىپ قالعان اقىن ۇندەمەستەن كەتىپ قالادى. ءسويتىپ, ەرتەڭىنە قايتا ەسىك قاعىپ, قازىر كەڭ تارالىپ كەتكەن ولەڭدى كومپوزيتور قولىنا ۇستاتادى.
– قوسامىن انگە اتىڭدى,
توسامىن ءار حاتىڭدى.
ساعىندىم الما باعىن,
ارايلى الماتىمدى.
ساعىندىم اققۋ ءۇندى,
ساعىندىم اق گ ۇلىمدى.
الماتىم, سىيلادىڭ سەن,
شابىتتى شاتتىعىمدى...
ءماتىن كومپوزيتورعا قاتتى ۇنايدى. العاشقى جىلدارى ءاندى ءوزى ورىنداپ, كەيىننەن جامبىل وبلىستىق «الاتاۋ» تريوسىنىڭ رەپەرتۋارىنا ەنگىزەدى.
– 1982 جىلى جامبىل وبلىستىق فيلارمونياسىن باسقارىپ جۇرگەنىمدە, ءبىزدىڭ وڭىرگە رەسەي حالىق ءارتيسى ۆالەنتينا تولكۋنوۆا گاسترولدىك ساپارمەن كەلدى. قادىرلى مەيمانداردى قوناقجايلىلىقپەن كۇتىپ وتىرعانىمىزدا, ۆالەنتينا: «جولداس ديرەكتور, ءسىزدى كومپوزيتور دەپ ەستىپ ەدىك. ءبىر ءانىڭىزدى ورىنداپ بەرمەيسىز بە؟» دەدى. مەن دومبىرامەن «ساعىندىم الماتىمدى» شىرقاپ بەردىم. ءان اياقتالا سالىسىمەن, ول كىسى «مىنا ءانىڭىزدى ماعان سىيعا تارتىڭىز. مەن ورىسشاعا اۋدارىپ, وركەسترگە ءتۇسىرىپ, ماسكەۋدىڭ ۇلكەن سارايلارىندا ورىندايمىن» دەپ جابىسا كەتتى. انشىمەن بىرگە كينوستسەناريست, ءارى اقىن وسكار ۆولين جانە اتاقتى ەسترادالىق پيانيست داۆيد اشكەنازي بىرگە كەلگەن. وسكار ۆولين مەنەن ءاننىڭ ماعىناسىن سۇرادى. ءتۇسىندىرىپ بەرىپ ەدىم, ول تابان استىندا:
– درەۆني گورود ۆ تسۆەتاح,
مۋدرىي تى, كاك اكساكال.
لەبەدەم بەلىي پلىۆەش,
گورود موي – الما-اتا, –
دەپ ورىسشاعا اۋدارىپ جىبەردى. ءبىزدى باعانادان بەرى تىڭداپ وتىرعان داۆيد اشكەنازي ءاندى نوتاعا ءتۇسىرىپ الدى دا, «بۇل ءاندى ەرتەڭ كەشكە جۇرتشىلىققا تارتۋ ەتەتىن بولامىز» دەگەنى.
راسىندا كەلەسى كۇنى ۆالەنتينا تولكۋنوۆا قاراتاۋ قالاسىندا كونتسەرت قويدى. مەن وسى شاراعا جاۋاپتى بولعاننان كەيىن كەش بارىسىن تەكسەرىپ كەلگەنمىن. سويتسەم, ۆالەنتينا ساحنادان «جولداس ديرەكتور, بۇگىن ءسىزدىڭ ءانىڭىزدى ورىندايمىز» دەيدى. زالدا وتىرىپ, ءاندى قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە تىڭداپ, ءوزىمدى كەرەمەت باقىتتى سەزىندىم. وسى ۋاقىتتان باستاپ مەنىڭ شىعارماشىلىعىمنىڭ شارىقتاۋ شاعى باستالدى, – دەيدى التىنبەك قورازباەۆ جۋرناليست قانشايىم بايداۋلەتكە بەرگەن سۇحباتىندا.
– بىراق – مەن ۆالەنتينانىڭ سول كۇنى ايتىپ كەتكەنىنە ءتىپتى سەنگەن جوق ەدىم. مەنىڭ ءانىمدى رەسەيدىڭ ونەر جۇلدىزدارى ورىنداپ تۇرعانى شىعارماشىلىعىما ۇلكەن شابىت سىيلادى. ال ءبىر اي وتكەن سوڭ, ۇمىتپاسام, قازان ايىندا ۆالەنتينا بۇل ءاندى الماتىداعى بۇرىنعى لەنين, قازىرگى رەسپۋبليكا سارايىندا ورىندادى. ودان كەيىن الماتىدا 1984 جىلى بۇكىل كەڭەس وداعى كومپوزيتورلارىنىڭ سيمپوزيۋمىندا دا ءان ايگىلى ءانشىنىڭ ورىنداۋىندا شىرقالدى. سول سەبەپتى دە مەن «ساعىندىم الماتىمدى» ءانىنىڭ حالىققا كەڭىنەن تارالۋىن ۆالەنتينا تولكۋنوۆانىڭ ەسىمىمەن بايلانىستىرامىن. دەگەنمەن دە, ءوز ورتامىزدان بۇل ءاندى ماقپال ءجۇنىسوۆا, نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆ تا ءوز دەڭگەيىندە جاقسى ورىندادى. ال «مۋزارت» توبىنىڭ ورىنداۋىن ءاننىڭ قايتا تۋى دەپ تۇسىنەمىن, – دەيدى التىنبەك قورازباەۆ.
ايتقانداي, ۆالەنتينا تولكۋنوۆا ماسكەۋگە ورالعان سوڭ, قازاق كومپوزيتورىنا بەرگەن ۋادەسىندە تۇرىپ, ءاندى ەسترادالىق-سيمفونيالىق وركەسترمەن ايتادى. 1983 جىلى وداق بويىنشا «ءومىر ءانى» فەستيۆالى الماتىدا وتەدى. سول باسقوسۋدا ون بەس رەسپۋبليكا ونەرپازدارى الدىندا كەڭەس وداعىنىڭ سۇيىكتى انشىلەرىنىڭ ءبىرى «ساعىندىم الماتىمدى» ناقىشىنا كەلتىرىپ شىرقايدى. ءان ۇزاق ۋاقىت تەلەارنالاردان تۇسپەيدى.
تابيعاتتى قولىنا قالام ۇستاعاننان بەرى جىرلاپ كەلە جاتقان تالانتتى اقىندارىمىزدىڭ ءبىرى سەرىكباي وسپانوۆ تا: «الماتىمدى ساعىنعاندا وسى ءاندى تىڭداپ جۇرەمىن», دەيدى.
الماتىنى ساعىناتىندار از ەمەس...
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى