كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىنا قاتىسىپ, التىنشى سايلانىمنىڭ ەكىنشى سەسسياسىن اشتى.
مەملەكەتتىك ءانۇران ورىندالعاننان كەيىن ەلباسى ن.نازارباەۆ ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تىنىشتىعى, ەكونوميكامىزدىڭ دامىپ, حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ جولىندا دەپۋتاتتاردىڭ الدىندا تۇرعان جاڭا ءمىندەتتەر مەن قابىلداناتىن قاجەتتى زاڭ جوبالارى تۋرالى ايتتى.
قۇرمەتتى دەپۋتاتتار, دەپ باستادى ءسوزىن ەلباسى. بارشاڭىزدى جاڭا پارلامەنتتىك ماۋسىمنىڭ باستالۋىمەن قۇتتىقتايمىن. جەر-جەردە سايلاۋشىلارمەن كەزدەسىپ, جاڭا وي-پىكىرلەر جيناقتادى دەپ سەنەمىن.
بيىلعى سەسسيا قاستەرلى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعىن تويلايتىن كەزەڭگە ساي كەلىپ وتىر. قازىر الەمدىك ەكونوميكا اسا كۇردەلى كەزەڭدەردىڭ ءبىرىن باستان وتكەرۋدە. شەكارا تالعامايتىن تەرروريزم مەن ەكسترەميزم دۇنيەنىڭ بارلىق قيىرىن شارپىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءبارى جاھاندىق الەمنىڭ اجىراماس بولىگى – قازاقستانعا دا ىقپالىن تيگىزۋدە. سوعان قاراماستان, ءبىز زاماننىڭ سىن-قاتەرلەرىنە لايىقتى جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن زور قىزمەتتەر اتقارىپ كەلەمىز.
مەملەكەت باسشىسى بۇدان ءارى ەلىمىز تاۋەلسىزدىك تاريحىنىڭ ەكىنشى شيرەگىن تىڭ قارقىنمەن باستايتىنىنا توقتالدى. ءبىز «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا كوزدەگەن ماقساتتارىمىزعا ءۇزدىكسىز ۇمتىلاتىن بولامىز. الدىمىزدا ۇلكەن مىندەتتەر مەن اۋقىمدى جۇمىستار تۇر. بۇل ورايدا, پارلامەنتكە دە زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. 5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ۇلت جوسپارىن زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ قارقىنمەن جالعاسىن تابۋى قاجەت. ەلىمىزدىڭ دامۋىنا قاجەتتى كوپتەگەن زاڭدار قابىلداۋ كەرەك. ولاردىڭ ىشىندە كەزەك كۇتتىرمەيتىن, قىسقا مەرزىمدە قابىلداۋ قاجەت زاڭدار بار. مەن كاسىبي پارلامەنتىمىز وزىنە جۇكتەلگەن تاريحي مىندەتىن ابىرويمەن اتقارارىنا سەنىمدىمىن, دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
ەلباسىنىڭ ايتۋىنشا, پارلامەنتتىڭ ەكىنشى سەسسياسى جۇمىسىن جاۋاپتى تاريحي كەزەڭدە باستاپ وتىر.
بىرىنشىدەن, قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىن قارسى الۋعا دايىندالۋدا. بۇل – جىلدىڭ ەڭ نەگىزگى وقيعاسى. بىزگە ەلىمىزدىڭ بارلىق جەتىستىگىن سارالاۋ قاجەت. مەرەيتويلىق وقيعانىڭ ءوزى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنىڭ قورىتىندى كەزەڭى بولۋى ءتيىس. ءبىز قول جەتكىزە العان ناقتى ءناتيجەلەردى ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ سەزىنگەنى قاجەت. سونداي-اق, بولاشاق جوسپارلاردى دا ايقىنداۋ ماڭىزدى. ەكىنشىدەن, ءبىز قازاقستاندى جان-جاقتى جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە كىرىستىك. پارلامەنتكە ۇكىمەتپەن بىرلەسكەن سىندارلى جۇمىس ءداستۇرىن جالعاستىرعان ءجون. جاڭا زاڭداردى ازىرلەۋ جانە قابىلداۋ جونىندەگى بارلىق ماسەلە بويىنشا ۇكىمەتپەن تىعىز ءارى ۇيلەسىمدى ءىس-قيمىل جۇرگىزۋ كەرەك, بۇل رەتتە زاڭدار جەتە پىسىقتالۋى جانە ساپالى بولۋى ءتيىس.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ايتۋىنشا, اسىرەسە, سەنات پەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ حالىققا جاڭا زاڭنامانىڭ ماقساتى مەن مىندەتتەرىن ءتۇسىندىرۋدەگى ءرولىن كۇشەيتۋ ماڭىزدى. ەڭ الدىمەن, ازاماتتاردىڭ نازارىن زاڭداردىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك وڭ اسەرىنە, بيزنەستى دامىتۋداعى جانە حالىقتىڭ كەڭ اۋقىمىنىڭ باقۋاتتىلىعىن كوتەرۋدەگى پايداسىنا اۋدارۋ كەرەك.
ۇشىنشىدەن, الەمدىك ەكونوميكالىق جانە ساياسي احۋال كۇردەلى بولىپ قالىپ وتىر. الەمنىڭ كوپتەگەن دامىعان جانە دامۋشى ەكونوميكالارى قيىندىقتاردى سەزىنۋدە. الەمدىك نارىقتارداعى باعانىڭ قۇلدىراۋى مەن قۇبىلمالىلىعى حالىقارالىق ساۋدانى ءالسىرەتتى. ەلدەر اراسىنداعى ينۆەستيتسيالىق اعىندار كولەمى تومەندەدى. وسىنىڭ ءبارى قازاقستانداعى احۋالعا تەرىس اسەر ەتۋدە, ويتكەنى, ءبىز الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءبىر بولىگىمىز. وسىنداي جاعدايدا ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ داعدارىسقا قارسى ءىس-قيمىل جوسپارىن ءجۇزەگە اسىرۋ جالعاسادى, ول جاڭا شارالارمەن ۋاقتىلى تولىقتىرىلىپ وتىرادى.
بەس ينستيتۋتتىق رەفورما, يندۋستريالاندىرۋدىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعى, «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى اياسىندا ەكونوميكا ءوسىمىنىڭ جاڭا درايۆەرلەرىن جۇيەلى تۇردە قالىپتاستىرۋ قاجەت. قازاقستاننىڭ الەمدىك شيكىزات ونىمدەرى باعاسىنىڭ قۇبىلۋىنا تاۋەلدىلىگىن تومەندەتۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋ ماڭىزدى. سوندىقتان ءبىز, ەڭ الدىمەن, شيكىزاتتىق ەمەس ونىمدەردى ەكسپورتقا شىعاراتىن كاسىپورىنداردى مەملەكەتتىك قولداۋعا باسىمدىق بەرەمىز, دەدى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسى جاڭا گەوساياسي سىن-قاتەرلەردى ەسكەرۋ قاجەتتىگىن دە ايتتى. حالىقارالىق قاتىناستار جۇيەسى جەتەكشى دەرجاۆالاردىڭ اراسىنداعى قاراما-قايشىلىقتىڭ ءوسۋى سالدارىنان بولجاپ بولمايتىن سيپات الدى. بۇل الەمدىك قوعامداستىقتىڭ حالىقارالىق تەرروريزممەن جانە ەكسترەميزممەن كۇرەسىن قيىنداتادى.
وتكەن جازداعى وقيعالار كورسەتكەندەي, الەمدە بىردە-ءبىر ەل تەررورشىلار شابۋىلىنان قورعالماعان. سونداي-اق, تەررورلىق قاۋىپ-قاتەر قازاقستان ءۇشىن دە ءومىر شىندىعى بولىپ تابىلادى. جاھاندىق سوعىستىڭ الدىن الۋ جانە ادامزاتتىڭ ءوز-ءوزىن يادرولىق قارۋمەن جويىپ جىبەرۋ قاۋپى بۇگىن قايتادان حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەگە اينالدى.
تاۋەلسىزدىك عاسىرىنىڭ ەكىنشى شيرەگىن ءبىز قيىن كەزەڭدە باستاعالى وتىرمىز. الايدا, بۇل جاعداي عاسىر ورتاسىندا جەتەمىز دەپ وتىرعان ۇلى ماقساتىمىز – قازاقستاندى ەۋرازيانىڭ ەڭ دامىعان ەلدەرى قاتارىنا, ياعني الەمنىڭ دامىعان مەملەكەتتەرى كلۋبىنا قوسپاق نيەتىمىزگە كەدەرگى جاساماۋى ءتيىس, دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەت باسشىسى بۇل بۇكىل مەملەكەتتىڭ, ونىڭ ىشىندە بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋشى تارماعىنىڭ بۇرىنعىدان دا ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىن, قوعامنىڭ بىرلىگىن, تابىسقا جەتۋ جولىندا تۇتاستاي جۇمىلۋدى قاجەت ەتەتىنىن اتاپ كورسەتتى. تۇراقتىلىق جانە قازاقستاندىقتاردىڭ ءوزارا تۇسىنىستىگى مەن تولەرانتتىلىعى جاعدايىندا عانا العا قويعان ماقساتتارعا جەتە الاتىنىمىزدى ايتتى. بۇدان ءارى ەلباسى وسى سەسسيادا قارالۋى ءتيىس زاڭ جوبالارىنا توقتالدى.
جاڭا سەسسيادا سىزدەر تالقىلاپ, قابىلداۋلارىڭىز كەرەك 50-گە جۋىق زاڭ جوباسى بار. جەتى جاڭا زاڭدى دەپۋتاتتاردىڭ وزدەرى ۇسىنىپ, ۇكىمەت قابىلدادى. بۇل باستامالار دەپۋتاتتار كورپۋسىنىڭ جوعارى كاسىبي دەڭگەيىن دالەلدەيدى. 28 جوبا بويىنشا تالقىلاۋ وتكەن سەسسيادا باستالدى. 2016 جىلدىڭ زاڭ جوبالارى جۇمىسىنىڭ جوسپارىنا سايكەس ۇكىمەت ءماجىلىستىڭ تالقىلاۋىنا 4 جوبا ۇسىندى, تاعى 7 جوبا وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن ۇسىنىلادى. بىرقاتار زاڭ جوبالارىن ۇكىمەت ءماجىلىستىڭ قاراۋىنا كەزەكتەن تىس ەنگىزەدى. جالپىلاي العاندا, دەپۋتاتتىق كورپۋستى مىناداي باعىتتار بويىنشا ۇلكەن جۇمىس كۇتىپ تۇر, دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەت باسشىسى.
ءبىرىنشى. ەل قاۋىپسىزدىگىنىڭ زاڭنامالىق نەگىزىن نىعايتۋ. الەمنىڭ وزگە ەلدەرى سياقتى قازاقستان دا تىكەلەي تەررورلىق قاۋىپ-قاتەرگە كەز بولدى. اقتوبە مەن الماتىداعى تەررورلىق اكتىلەردىڭ سالدارىنان ۇلتتىق ۇلان ساربازدارى, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى جانە ەشبىر جازىعى جوق ازاماتتار قازاعا ۇشىرادى. وسىنداي جاعدايدا مەملەكەت ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋى ءتيىس. مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى كۇرەس, قارسى بارلاۋ قىزمەتى, داكتيلوسكوپيالىق جانە گەنومدىق تىركەۋ, پروباتسيا, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى بويىنشا 7 زاڭ جوباسى جاسالىپ, ءماجىلىس قاراۋىنا ەنگىزىلەدى. دەپۋتاتتاردىڭ جوبالاردى مۇقيات قاراپ, وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن قابىلداۋىن سۇرايمىن, دەپ اياقتادى ءسوزىن ن.نازارباەۆ.
ەكىنشى. ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋدى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ. ەڭ الدىمەن, ينستيتۋتتىق رەفورمالاردى تەرەڭدەتۋ ءۇشىن باعالاۋ, كوللەكتورلىق جانە جەكە دەتەكتيۆتىك قىزمەت, زارداپ شەككەندەردىڭ شىعىنىن وتەۋ قورى تۋرالى زاڭنامالىق اكتىلەردى قابىلداۋ ماڭىزدى مانگە يە بولماق.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ حالىقارالىق پراكتيكاسى مەن ءتاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اكادەميالىق ءجانە باسقارۋشىلىق دەربەستىگىن زاڭنامالىق تۇرعىدا كەڭەيتۋ قاجەت.
دەپۋتاتتارعا جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ دەربەس بيۋدجەتىن ەنگىزۋ بولىگىندە زاڭناماعا قوسىمشالار قابىلداۋ قاجەت بولادى.
ەلەكتر ەنەرگياسى ماسەلەلەرى جونىندەگى زاڭناماعا بىرقاتار وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ قاراستىرىلعان. ولار ەنەرگيانى تاراتۋ شىعىندارىن تومەندەتۋدى جانە تيىسىنشە, تۇتىنۋشىلار ءۇشىن ونىڭ قۇنىن ازايتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىن كوزدەيدى.
ەلباسى سول سياقتى, ستاندارتتاۋ تۋرالى زاڭنامالار پاكەتىنىڭ دە ماڭىزى زور ەكەنىن ايتتى.
وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, مەن جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيانىڭ جەر كودەكسىنىڭ جەكەلەگەن نورمالارىنا قاتىستى موراتوريدىڭ كۇشىندە تۇرۋ مەرزىمىن 2021 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى ۇسىنىسىن قولدادىم. جەر رەفورماسى ءجونىندەگى كوميسسيا قوعامدى تولعاندىرعان پروبلەمالى ماسەلەلەردى تالقىلاي وتىرىپ, ۇلكەن جۇمىستار جۇرگىزدى. ۇكىمەت ەنگىزەتىن جەكەلەگەن زاڭ جوباسىندا كورىنىس تابۋى ءتيىس بىرقاتار ۇسىنىستار قالىپتاستىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, ول اۋىلشارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەردى بەرۋ پروتسەدۋرالارىن جەتىلدىرۋ, ولاردىڭ ۇتىمدى پايدالانىلۋىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى, دەپ اتاپ ءوتتى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى جەر زاڭناماسىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋ كەزىندە ۇكىمەتتىڭ اگروونەركاسىپ سالاسىنا قارجى تارتۋ ماقساتىن باسشىلىققا العانىن ەسكە سالدى. اۋىل شارۋاشىلىعىن كوتەرۋ وعان ىلەسە كوپتەگەن سالالاردىڭ دامۋىنا جاعداي تۋعىزباق. سالاعا ىقپال جاساۋ ءۇشىن مەملەكەتتىڭ قانشالىقتى كۇش-جىگەر جۇمساعانىن بارلىق اگرارشىلار بىلەدى. ءار جىل سايىن اگرارلىق سەكتورعا ايتارلىقتاي قارجى سالىنادى, بىراق ولار بارلىق ۋاقىتتا بىردەي ءوزىن-ءوزى اقتاپ, كەرى قايتا بەرمەيدى. قازىرگى زامانعى ەكونوميكادا ولاي بولۋعا ءتيىس ەمەس. سەبەپ, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ تومەندىگىندە جاتىر, ونى كوتەرۋ ءۇشىن قوسىمشا قارجىلار سالۋ قاجەت. بۇكىل الەمدە اگرارلىق سەكتورعا ينۆەستيتسيالار تارتۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى.
سوعان وراي ەلباسى ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز دە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دەڭگەيى مەن ساپاسىن كوتەرۋ ءۇشىن كوبىرەك كاپيتال سالىمدارىن تارتقىسى كەلەتىنىن ايتتى. ەگەر بۇل جۇمىس تۇسىندىرۋدەن باستالىپ, ودان كەيىن عانا زاڭ قابىلدانعاندا, وندا احۋال باسقاشا بولار ەدى. بۇل اسپەكتىلەردى زاڭ شىعارۋشىلار اگرارلىق سالانى رەتتەيتىن زاڭ جوبالارىمەن جۇمىس ىستەگەن كەزدە ەسكەرۋى ءتيىس, دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەت باسشىسى.
ءۇشىنشى. پارلامەنتكە ءۇش جىلدىق كەزەڭگە ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭ جوباسىن قاراپ, قابىلداۋعا تۋرا كەلەدى. وندا مەن ايتىپ وتكەن جاھاندىق تەندەنتسيالار مەن سىن-قاتەرلەردى ەسكەرە وتىرىپ, 2017-2019 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەت ساياساتىنىڭ قاعيداتتارى مەن وعان قاتىستى كوزقاراستار انىقتالاتىن بولادى. مەملەكەت كەپىلدەندىرگەن الەۋمەتتىك پاكەتتىڭ شىعىستارى كولەمىن ساقتاۋدى زاڭنامالىق تۇرعىدا قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. اڭگىمە ءبىرىنشى كەزەكتە زەينەتاقىلار, جاردەماقىلار, ستيپەنديالار جانە وزگە دە الەۋمەتتىك تولەماقىلار تۋرالى بولىپ وتىر, دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
ەلباسىنىڭ ايتۋىنشا, بيۋدجەت ساياساتىن قانداي دا بولماسىن جاعدايدا قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر دەڭگەيلەرىن تومەندەتۋگە جول بەرىلمەيتىندەي ەتىپ قالىپتاستىرۋ قاجەت.
ۇلتتىق قوردان بەرىلەتىن كەپىلدى ترانسفەرتتەر تۋرالى, سونداي-اق, رەسپۋبليكالىق جانە ءوڭىرلىك بيۋدجەتتەر اراسىنداعى ترانسفەرتتەردىڭ كولەمى تۋرالى زاڭدار ءۇش جىلدىق بيۋدجەتپەن ءبىر پاكەتتە وتەدى. پارلامەنت پەن ۇكىمەت بيۋدجەت قارجىلارىن يگەرۋ ماسەلەسىنە قاتاڭىراق باقىلاۋ جاساۋى ءتيىس. ونىڭ ۇستىنە بيۋدجەت شىعىستارىن يگەرمەۋ پروبلەماسى سالالىق تا, وڭىرلىك تە دەڭگەيلەردە ورىن الۋىن جالعاستىرۋدا. ءبولىنگەن قارجىلار ەكونوميكانى دامىتۋعا, جۇمىسپەن قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋگە جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا جۇمىس ىستەۋى ءتيىس, دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ءتورتىنشى. دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ قازاقستان بەكىتكەن بىرقاتار حالىقارالىق كەلىسىمدەردى راتيفيكاتسيالاۋ ماسەلەلەرىن قاراۋىنا تۋرا كەلەدى.
بەسىنشى. پارلامەنت – ول حالىق وكىلدىگىنىڭ باستى ورگانى. سوندىقتان پارلامەنت پالاتالارىنىڭ قىزمەتى قوعام ءۇشىن بارىنشا اشىق بولۋى ءتيىس. زاڭدارعا دەگەن قاجەتتىلىك پەن ولاردى قابىلداۋدىڭ بۇكىل قيسىنى قازاقستاندىقتارعا تۇسىنىكتى بولۋىنىڭ ماڭىزى زور. كۇزدەن باستاپ سەنات پەن ءماجىلىس جۇمىستارىن, سونداي-اق, پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىستارىن ونلاين رەجىمىندە تىكەلەي تاراتۋ وعان جاعداي جاسايتىن بولادى.
مەملەكەت باسشىسى زاڭ شىعارۋشىلىق ۇدەرىسىنىڭ شەڭبەرلەرىن كەڭەيتە ءتۇسۋ قاجەتتىگىنە دە توقتالدى. جوبالاردى دايىنداۋ ساتىسىندا وعان قوعامدىق ساراپشىلاردى, پارلامەنتتىك ەمەس پارتيالاردىڭ, ۇەۇ جانە باق وكىلدەرىن تارتۋ قاجەت. ەىدۇ ەلدەرىنىڭ حالىقتى الدىن الا قۇلاقتاندىرۋ جانە قاجەتتى قۇقىقتىق جاڭا باستامالاردى قوعامدىق تالقىلاۋ جونىندەگى تاجىريبەسىن بەلسەندى پايدالانعان ءجون, دەپ اتاپ ءوتتى ەلباسى.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسىنە قاتىساتىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بارلىق باسشىلارى, سونداي-اق, پارتيالىق فراكتسيالار قوعامدى جوسپارلانىپ وتىرعان زاڭنامالىق باستامالار تۋرالى تۇراقتى تۇردە اقپاراتتاندىرىپ وتىرۋى كەرەك. بۇل ورايدا پارلامەنتتىك فراكتسيانىڭ باستاماشىلىق ءرولى جانە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ بارلىق قۇرىلىمدارى مەن فيليالدارىنىڭ ىرعاقتى ءىس-قيمىلى ايرىقشا ماڭىزدى. زاڭداردى قابىلداۋ ۇدەرىسىنە دەگەن مۇنداي كوزقاراس قازاقستاندىقتاردىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتىن ارتتىراتىن بولادى.
وتىرىسقا توراعالىق ەتكەن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين بارلىق دەپۋتاتتار اتىنان ەلباسىنا پارلامەنتتىڭ ەكىنشى سەسسياسىن اشىپ, الداعى جۇمىستىڭ باسىم باعىتتارىن بەلگىلەپ بەرگەنى ءۇشىن زور العىس ءبىلدىردى. بىرلەسكەن وتىرىسقا ەلىمىزدىڭ پرەمەر-ءمينيسترى, مەملەكەتتىك حاتشىسى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ, جوعارعى سوتتىڭ جانە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعالارى, بارلىق دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءسوزىنەن, دەپۋتاتتار كورپۋسىنىڭ الدىنا قويعان ءمىندەتتەردەن العان اسەرى تۋرالى ءماجىلىس دەپۋتاتى اباي تاسبولاتوۆ ايتىلعانداردىڭ ءبارى دە بارىنشا وزەكتى ماسەلەلەر ەكەنىن اۋىزعا الدى. الەۋمەتتىك جاعىنان قورعالۋعا ءتيىستى ءالجۋاز توپتارعا قولداۋ ءبىلدىرۋ ماسەلەلەرىنە پرەزيدەنتتىڭ كەزەكتى رەت نازار اۋدارىپ, ولاردى جەتىلدىرۋ قاجەتتىگىن ايتقانى دۇرىس دەپ سانايتىنىن جەتكىزدى. ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ ماسەلەلەرى جانە ونى جەتىلدىرۋ تۋرالى زاڭ جوباسى قابىلداناتىنىن ايتقانى دا مەنىڭ ويىمنان شىقتى. مەن ءوزىم بۇرىنعى اسكەري قىزمەتكەر بولعاندىقتان, ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىنە ءبىرىنشى كەزەكتە نازار اۋدارامىن. بۇگىنگى تاڭداعى تەرروريستىك, ەكسترەميستىك ارەكەتتەردىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزگە دە جەتكەنى مەنى قاتتى الاڭداتادى. وسىندايلاردى بولدىرماۋ ءۇشىن زاڭنامالارىمىزدى قاتاڭداتۋ بۇگىنگى تاڭداعى وزەكتى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. پرەزيدەنتتىڭ سونداي زاڭنىڭ قابىلدانۋى كەرەكتىگىن ايتقانى مەنىڭ ويىمنان شىقتى. سول زاڭ جوباسى بىزگە وسى قىركۇيەك ايىنىڭ اياعىندا قارالۋعا كەلەدى ەكەن. بۇل وتە دۇرىس ماسەلە دەپ سانايمىن. ونىڭ ازاماتتارىمىزدىڭ تىنىشتىعىن ساقتاۋ جولىندا بارىنشا جەتىلگەن, ءتيىمدى بولۋى ءۇشىن ءوز تاراپىمنان دا ۇلەسىمدى قوسۋعا دايىنمىن, دەدى اباي تاسبولاتوۆ.
پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ ىشىندەگى اقساقالدارىنىڭ ءبىرى, كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى قۋانىش سۇلتانوۆ تا ەلباسىنىڭ سوزدەرى تۋرالى ءوزىنىڭ اقجارما پىكىرىن ورتاعا سالدى. پرەزيدەنت دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتا, سونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بولىپ جاتقان جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ, حالقىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن تومەندەتپەۋ شارالارىنا ايرىقشا ءمان بەردى. قابىلداناتىن زاڭداردىڭ ءبارى دە حالىقتىڭ مۇددەسىنە, ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا قىزمەت ەتۋى كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, ول قابىلداناتىن زاڭدار الدىمەن حالىق اراسىندا تالقىلانۋى كەرەكتىگىن ايتتى. سونىڭ ىشىندە «جەر تۋرالى» زاڭنىڭ قوعامداعى ءارتۇرلى پىكىرلەردى ەسكەرمەي قابىلدانعاندىعىن مىسالعا الا وتىرىپ, مۇندايدىڭ الداعى ۋاقىتتا ورىن الماۋىن ەسكەرتتى. ءسويتىپ, زاڭ قابىلداۋ ىسىندە مەيلىنشە اشىقتىق, تالقىلاۋ ۇدەرىستەرى بارىنشا ءمولدىر بولادى. زاڭ جوبالارى مۇددەلى توپتار, ۇەۇ, باق وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن تالقىلانباق. قابىلداناتىن زاڭداردىڭ قاجەتتىلىگى حالىققا جەتكىزىلىپ, كەڭىنەن تانىستىرىلىپ وتىرۋى كەرەك. مىنە, وسىنداي ماسەلەلەرگە ەلباسى ءوزىنىڭ سوزىندە ەرەكشە ەكپىن ءتۇسىرىپ ايتتى, دەدى دەپۋتات.
سەناتور سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ تە ەلباسى ءوزىنىڭ سوزىندە قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارعانىنا ءتانتى بولعاندىعىن جەتكىزدى.
پرەزيدەنت جاھاندىق قاۋىپتەر – تەرروريزم مەن ءدىني ەكسترەميزم سياقتى ناۋبەتتەردىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلەتىن زاڭ قابىلداناتىنىن اتاپ ءوتتى. ءبىز جازعى دەمالىس كۇندەرىندە اقتوبە, اتىراۋ وبلىستارىنىڭ حالقىمەن كەزدەستىك. سوندا ولاردىڭ ءبارى دە ءبىراۋىزدان ەلدەگى تىنىشتىقتىڭ قامتاماسىز ەتىلۋىن تالاپ ەتتى. ەلدە تىنىشتىق پەن تاتۋلىق بولماسا, الدىمىزعا قويىپ وتىرعان ماقساتتارىمىزعا, ۇلى مۇراتتارىمىزعا قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ پارلامەنت سەسسياسىن اشقاننان كەيىن دەپۋتاتتارمەن بەيرەسمي جاعدايدا كەزدەسكەن ەدى, سول جەردە مەن وعان اتالمىش زاڭدى حالىق كۇتىپ وتىرعانىن جەتكىزىپ, العا قويىلعان مىندەتتەردى ولار قىزۋ قولدايتىنىن ءبىلدىردىم. سونىمەن قاتار, پرەزيدەنت ۇشجىلدىق بيۋدجەتتىڭ قابىلداناتىنىن ايتتى. وسى جەردە ەلباسى ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا قاراماستان, بيۋدجەتتى قابىلداۋ بارىسىندا بارلىق الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر تولىق ساقتالۋى قاجەتتىگىن تالاپ ەتتى. بۇل دا وتە وزەكتى ماسەلە, دەدى سەناتور.
ءسويتىپ, جاڭا سەسسيا ءوزىنىڭ جۇمىسىن باستاپ كەتتى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەلدەگى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ زاڭنامالىق شەشىمىن مىندەتتەگەن سوزدەرى دەپۋتاتتاردىڭ دا ويىنان شىعىپ, ولاردىڭ قۇلشىنىسىن ارتتىرعانى كورىنىپ تۇردى.
جاقسىباي سامرات,
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتەر پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن الىندى