سپورت بىرلىگىمىزدى بەكەمدەي تۇسەدى
استاناداعى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتە «سپورت – بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم جولىندا» ۇرانىمەن ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان «وليمپيادالىق جاز – ەل رۋحى» فەستيۆالى ۇيىمداستىرىلدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن وزگە دە ءتيىستى ۆەدومستۆولاردىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن العاش رەت وتكىزىلىپ جاتقان مەرەكەلىك شارانىڭ باستى ماقساتى – وليمپيادالىق قوزعالىس بەلسەندىلىگى مەن جەڭىس رۋحىن دارىپتەۋ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋدى ناسيحاتتاۋ. سونداي-اق, ەل ىشىندە كوماندالىق رۋح پەن دوستىق قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرۋ, جاستاردى سپورتپەن اينالىسۋعا تارتۋ. ءارى ەڭ ماڭىزدىسى, وسى كۇندەرى الەم نازارىن وزىنە اۋدارعان ريو-دە-جانەيروداعى وليمپياداعا قاتىسۋشى قازاقستان قۇراماسىنىڭ سپورتشىلارىنا قولداۋ كورسەتۋ. سالتاناتتى شارا اياسىندا ءسوز العان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى ەرالى توعجانوۆ رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان وسىنداي فەستيۆال ارقىلى كەمەل كەلەشەگىمىزدىڭ كەپىلى – بۇگىنگى جاستارىمىزدى سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋعا مەيلىنشە باۋلي وتىرىپ, ولاردىڭ بويىندا وتانسۇيگىشتىك قاسيەت قالىپتاستىرۋ ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. «تورتكۇل دۇنيەنىڭ كوڭىل قويىپ, كوز تىگىپ وتىرعان ريو وليمپياداسىندا ءبىزدىڭ باۋىرىمىز, زامانداسىمىز دانيار ەلەۋسىنوۆ قورجىنىمىزعا تاعى ءبىر التىن سالدى. بۇل – زور قۋانىش, ەرەكشە ابىروي. ول ءانۇرانىمىزدى الەمگە تىڭداتتى. سوندىقتان دا ونى جانە وزگە دە سپورتشىلارىمىزدى بۇگىنگى جاستارىمىزعا ۇلگى تۇتىپ, كەيىنگى تولقىن وكىلدەرىنە ونەگە ەتىپ كورسەتۋىمىز كەرەك. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سالىنىپ, جاستارىمىزدىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى وسىنداي وقۋ ورنىندا ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاسالۋى – ەلباسىمىزدىڭ ولارعا دەگەن ەرەكشە ىقىلاس, پەيىلى مەن زور ءۇمىتىنىڭ كورسەتكىشى. ال ەندى «وليمپيادالىق جاز – ەل رۋحى» شاراسى اياسىندا جاستار اراسىنداعى ىرىس-ىنتىماق پەن بەيبىتشىلىكتى ناسيحاتتايتىن فەستيۆالدار بۇدان كەيىن دە جالعاسىن تاباتىن بولادى. اركەز بەلسەندى بولىپ, سپورتتى سەرىك ەتەيىك»,– دەدى ەرالى لۇقپان ۇلى. ەكى كۇنگە سوزىلاتىن فەستيۆالدا سپورتتىڭ 7 ءتۇرى بويىنشا: قازاق كۇرەسى, توعىزقۇمالاق, تاەكۆوندو, ۆولەيبول, ۇستەل تەننيسى, ميني-فۋتبول جانە ارمرەستلينگتەن (قوسسايىس) جارىستار ۇيىمداستىرىلدى. وعان قاتىسۋشىلار رەتىندە ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرلەرىنەن ءبىر-بىردەن كوماندالار كەلگەن. ولار ءوز وبلىسىنان ريوعا اتتانعان سپورتشىلارىن ۇلگى ەتە وتىرىپ, سپورتتىق سايىسقا ءتۇستى. كوماندالىق توپ رەتىندە جاساقتالعان جارىس جەڭىمپازدارى كەزدەسۋ سوڭىندا ارنايى سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى. ايتا كەتەيىك, بۇل شارا ءداستۇرلى جانە ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىن ناسيحاتتاۋ ارقىلى ءدۇيىم جۇرت ىشىندەگى دوستىقتى تەرەڭدەتۋ مەن ءوزارا سەنىمدى نىعايتۋعا نەگىزدەلگەن. سونداي-اق, فەستيۆالدىڭ تۇپكى ءبىر تامىرى – جاستاردى مەيلىنشە بەلسەندى ءومىر ءسۇرىپ, سپورتقا جاقىن بولۋعا باۋلۋدا جاتىر. ءتىپتى, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاستاردى ءۇمىتىن ۇزبەي, قوعامعا ەركىن بەيىمدەۋگە بارىنشا ۇندەيدى. وسىنداي ويدىڭ ۇدەسىنەن شىعۋ ءۇشىن فەستيۆالعا ارداق وتارباەۆ تا ارنايى شاقىرىلعان. ارباداعى سپورتتىق بي تۇرىنەن الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى اتانعان ول: «سپورت – ۇلت بىرلىگىن نىعايتاتىن تەگەۋرىندى كۇش», دەيدى. ول مۇنىمەن شەكتەلمەي, تاعدىر تالكەگىنە ۇشىراپ, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار ساناتىنا قوسىلعان جاستارعا كۇش-جىگەر بەرەتىن ءارى ولاردى تاباندىلىققا ۇيرەتەتىن دە وسى سپورت ەكەندىگىن ايتادى. ەل جاستارىنىڭ رۋحىن كوتەرىپ, ۇيىمشىلدىق پەن باۋىرمالدىققا شاقىراتىن بۇل شاراعا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى مەن قحا وكىلدەرى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانە ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ مۇشەلەرى قاتىستى. ال نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سپورت كەشەنىندە وتكەن سپورت ءتۇرلەرىنەن سايىس جەڭىمپازدارىن ماراپاتتاۋ ساتىندە كورەرمەندەر نازارىنا ەتنومادەني ءبىرلەستىكتەردىڭ ۇلتتىق ويىندارى مەن «Strەەt-worكوut» سپورتشىلارىنىڭ كورنەكى قويىلىمدارى ۇسىنىلدى. نۇرلىبەك دوسىباي, «ەگەمەن قازاقستان» سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ, «ەگەمەن قازاقستان»قازاقتىڭ التىن سالماعى
الپىس توعىز قازاقتىڭ, ەنشىلەپ العان سالماعى. ءتورتىنشى وليمپ ەرلەرىم, تۇعىرعا مىعىم قونعالى. باقتيار, باقىت, سەرىكتىڭ دانيار جولىن جالعادى. ءداستۇرىن ەلدىك ەرلىكتىڭ, جارالى باتىر قورعادى. دانيار, ۇلىم, جارادىڭ, جىگىتسىڭ ناعىز, قاراعىم. ەلىڭنىڭ تۋىن كوتەرىپ, جاڭارتتىڭ ءىزىن اعاڭنىڭ. قازاقتىڭ التىن سالماعى, ەرلەرىم سەنى قورعادى. ون التى جىل بىزدەرگە تەڭ كەلەر ەشكىم بولمادى. جىگىتسىڭ ناعىز, دانيار, بويىندا نامىس, ارى بار. ماراتتاي اكە وسىرگەن, قازاقتىڭ ۇلى, باعى بار. توگىلگەن تەرىڭ اقتالدى, سەنىمەن حالقىڭ ماقتاندى. قازاقتىڭ التىن سالماعى, ءداستۇر بوپ شىڭعا اتتاندى. تولقىدىڭ, ەلىم, شاتتانىپ, ۇلىڭمەن ەرەن ماقتانىپ. ەرلىكتىڭ التىن ءداستۇرى قالادى ماڭگى ساقتالىپ. مىڭجاسار دارمەنوۆ ارىس قالاسىقۋانىش قۇشاعىنداعى قايىڭدى
سارسەنبىنىڭ ءساتتى كۇنى ىمىرت ۇيىرىلە تەرەكتى اۋدانىنان ءىسساپاردان ورالىپ كەلە جاتىر ەدىك. وبلىس ورتالىعىنا جاقىنداعان كەزدە اۆتوكولىك ر ۇلىندەگى ارمان ەسىمدى جۇرگىزۋشى: «بۇگىن تۇندە قادىر مىرزا ءالى اتىنداعى مادەنيەت جانە ونەر ورتالىعىنداعى الاڭدا جەرلەسىمىز دانيار ەلەۋسىنوۆتىڭ فينالدىق ايقاسى تىكەلەي ەفيردەن كورسەتىلەدى», دەپ قالدى. قۇلاعىمىز ەلەڭ ەتتى. ءيا, اتالعان الاڭعا ۇلكەن تابلو – ەكران قويىلعان. ەلدىڭ ابىرويىن اسقاقتاتۋ ءۇشىن بەلگىلى بوكسشى اق تەر, كوك تەر بولىپ, سايىسقا ءتۇسىپ جاتقاندا ۇيقى بولۋشى ما ەدى؟! ءبىز دە كەلدىك, ءتۇن ورتاسىنا تامان الاڭعا. مۇندا دانيارعا تىلەكتەس جاستار مەن ستۋدەنتتەر كوپتەپ جينالىپتى. دانياردىڭ تۋىپ-وسكەن اۋىلى قايىڭدى نە كۇيدە ەكەن قازىر؟ كوز شىرىمىن الار-الماستان تاڭ ءسارىدە سول اۋىلدىڭ اكىمى بولات تولەۋىشوۆكە قوڭىراۋ شالدىق. اۋىل تۇرعىندارى ءوز پەرزەنتتەرىنىڭ ريو وليمپياداسىنىڭ فينالدىق سايىستاعى ۇرىسى بىتكەنشە كوز ىلمەپتى. جەرلەسىنىڭ جەڭىسىنە ەلدەن ەرەك قۋانعانداردىڭ ءبىرى دانياردىڭ اكەسى مارات ءتالىپ ۇلىنىڭ ءتول شاكىرتى – قايىڭدى اۋىلىنداعى بوكس سەكتسياسىنىڭ جاتتىقتىرۋشىسى مارات مۇحامبەتوۆ بولدى. «ءبىز دانياردىڭ ءبىر اۋىل عانا ەمەس, بۇكىل ەلىمىزدىڭ مارتەبەسىن بيىككە كوتەرىپ, التىن مەدال العانىن ماقتان تۇتامىز», دەدى ول بىزبەن تەلەفون ارقىلى ءتىل قاتىسقان ساتىندە. ول سونىمەن بىرگە وليمپيادا چەمپيونىن ەلوردا اۋەجايىنان قارسى الۋ ءۇشىن استاناعا شۇعىل جول جۇرگەلى تۇرعانىن دا جەتكىزدى. دانياردىڭ تۋعان اۋىلى قايىڭدى رەسەيدىڭ ساراتوۆ وبلىسىنا سۇعىنا ورنالاسقان. بۇرىن بەرەزين دەپ اتالعان. كەڭەستىك كەزەڭدە ەگىن ەگىپ, مال باعىپ, ەڭبەكقورلىق ۇلگىسىن تانىتقان ءارى مادەنيەتىن بارىنشا وركەندەتكەن اۋىلدان وليمپيادا چەمپيونى شىعۋى – ۇلكەن ماقتانىش. وسى قۋانىشقا اقتارىلا قۋانعان قايىڭدى قازىر توي قۇشاعىندا تۇرعانداي اسەر قالدىرادى. مۇنداعى جۇرت ءوز جەرلەستەرى قاتارىنان ەندى دانياردىڭ جەتىستىگىن قايتالاۋعا ۇمتىلاتىنداردىڭ كوپتەپ تابىلاتىنىن دا ايتىپ وتىر. تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان» باتىس قازاقستان وبلىسى, كازتالوۆ اۋدانى, قايىڭدى اۋىلىالماتى اۋىر اتلەتتەردى قارسى الدى
بۇرناعى كۇنى تۇندە الماتى جانكۇيەرلەرى تاعى دا اۋەجايعا قاراي اعىلدى. ولار تۇنگى ساعات 01. 30-دا امستەردامنان كەلەتىن اۋە لاينەرىنىڭ جولىن توسۋعا ادەتتەنىپ الدى. بۇگىن دە سولاي, وسى رەيسپەن قازاقستان اۋىر اتلەتتەرى الەكساندر زايچيكوۆ پەن دەنيس ۋلانوۆ كەلۋى ءتيىس. جانكۇيەرلەردىڭ بۇگىنگى كوڭىل-كۇيى تىم ەرەكشە... بۇل – الماتى جانكۇيەرلەرى قازاقستاننىڭ وليمپيادادان العان ءۇشىنشى التىن مەدالىن تەلەديداردان كورىپ, بوكسشىلارىمىزدىڭ كوماندالىق كوشباسشىسى دانيار ەلەۋسىنوۆتىڭ عاجاپ جەڭىسىنە كۋا بولىپ, قۋانىشتان جۇرەگى جارىلىپ تۇرعان ءساتى ەدى. الەكساندر زايچيكوۆ توپ باستاپ ءاۋجايدىڭ VIP-زالىنا باس سۇققانى دا سول, ەكپىندەگەن دومبىرانىڭ ۇنىمەن سىر بويىنان كەلگەن جىرشى جىگىت ماداق-ارناۋدىڭ تيەگىن اعىتىپ جىبەردى. وسى ءبىر كورىنىستەن-اق جۇلدەگەر جىگىتتىڭ سىر ەلىنەن, اتاقتى يليا ءيليننىڭ ءىزباسارى ەكەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس-ءتىن. جىر بىتكەندە الىپ الەكساندر اناسىنىڭ قۇشاعىنا كۇمپ بەردى... وليمپيادا قولا جۇلدەگەرىن قۇشاعىنان بوساتقان باقىتتى انا مارگاريتا زايچيكوۆا سول بويدا جۋرناليستەرگە سۇحبات بەردى. – مەنىڭ ۇلىم ءۇشىن ىشكەن استارىن جەرگە قويىپ جانكۇيەر بولعان قازاقستاندىقتارعا انالىق جۇرەگىممەن العىسىمدى ايتامىن. الەكساندردىڭ جۇلدەلى ءۇشىنشى ورىن العانى بىزگە التىن مەدال العانداي اسەر ەتتى. ەلىمىزدىڭ كوك تۋى جۇلدەگەرلەردىڭ جالاۋلارىمەن قاتارلاسىپ جوعارى كوتەرىلگەندە, كوز جاسىمدى تىيا الماي قالدىم. ۇلىم جەڭىسكە وتانداستارىمىزدىڭ قولداۋىمەن جەتتى دەپ ويلايمىن. بارىڭىزگە, بارىڭىزگە راحمەت!.. جۇلدەگەردىڭ اناسىنىڭ شۋاقتى ءسوزىن سوڭعى التىننىڭ بۋىمەن ماساتتانىپ تۇرعان جينالعان قاۋىم جىلى قابىلداپ, دۋمانداتىپ الا جونەلدى. «العا, قازاقستان! العا, قازاقستان!..» الەكساندر زايچيكوۆ – 2015 جىلعى الەم چەمپيونى ءارى سول جىلعى رەسەي پرەزيدەنتى كۋبوگى ءۇشىن جارىستىڭ جۇلدەگەرى. 2012 جىلعى لوندون وليمپياداسىنا قاتىسقان. وندا 105 كيلوگرامم سالماق دارەجەسىندە كۇش سىناسقان الەكساندر 360 (155+205) كگ كورسەتكىشپەن 12-ورىندا قالعان ەدى. ەندى وسى سالماقتا ريودا باسەكەگە ءتۇسكەن ول قوسسايىس قورىتىندىسى بويىنشا 416 (193+223) كگ ءمولشەرمەن قولا جۇلدەگە قول جەتكىزدى. الەكساندردىڭ ارىپتەسى دەنيس ۋلانوۆ 85 كگ سالماق دارەجەسىندە 390 (175+215) كگ كوتەرىپ, جارىستى 4-ورىنمەن اياقتادى. اۋەجايداعى شاتتانعان قاۋىمعا قاراپ دەنيس: – مەن تورەشىلەردىڭ شەشىمىنە داۋ ايتا المايمىن. قاتتى شارشادىم. ازداپ تىنىعىپ العان سوڭ, دايىندىقتى قايتادان باستايمىن. مەنىڭ الاتىن التىنىم دا, كۇمىسىم دە الداعى كۇننىڭ ەنشىسىندە, – دەدى سپورتشىعا ءتان جىگەرلى سەنىممەن. جەڭىمپازداردى قارسى الىپ ۇيرەنگەن الماتىلىق جانكۇيەر قاۋىم سپورتشىنىڭ بۇل ايتقاندارىنا يلانعانداي بولدى. «جارايسىڭ, دەنيس! ءبىز ساعان سەنەمىز!» دەدى داۋىستاپ. ءوز كەزەگىندە اۋىر اتلەتتەرىمىز «الدىمىزدا – توكيو!» دەپ قول بۇلعادى. اۋەجاي دۋمانداتقان جانكۇيەرلەر شاپالاعىنىڭ استىندا قالدى. تالعات ءسۇيىنباي, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى