وڭىرلەردە قۇرىلعان جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ العاشقى اياق الىسى قانداي؟ جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ويداعىداي اتقارىپ كەلە مە؟ ويتكەنى, ۋاقىت پەن بۇگىنگى كۇن تالابى مۇنداي ساۋالدارعا جان-جاقتى ءارى تولىققاندى جاۋاپ قايتارىلۋىن قاجەت ەتەتىنى انىق. سوندىقتان دا, بۇعان ءبىز ورال وڭىرىندەگى جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى مىسالىندا, ءارى ونىڭ بيىلعى جارتىجىلدىقتاعى جۇمىس قورىتىندىلارى نەگىزىندە جاۋاپ قايتارعاندى ءجون كوردىك. بۇل ارادا, ەڭ الدىمەن, جەرگىلىكتى پوليتسيانىڭ باستى اتقاراتىن قىزمەتى جونىندە وقىرماندارعا قىسقاشا اقپارات بەرە كەتكەن ءجون دەمەكپىز.
بۇل ەل-جۇرتپەن قويان-قولتىق بايلانىس ۇستاي وتىرىپ قىلمىس پەن قۇقىق بۇزۋشىلىق كورىنىستەرىنىڭ الدىن الۋ, وسى تۇرعىدا جۇرگىزىلەتىن پروفيلاكتيكالىق شارالاردىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋ بولماق. قوعامدىق ورىندار مەن كوشەلەردە ءتارتىپتىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ, بۇزاقىلىقتى بولدىرماۋ جانە جول قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى ماسەلەلەر دە وسى باعىتتان تامىر تارتادى. جەرگىلىكتى پوليتسيانىڭ ارقاسۇيەيتىن باستى كومەكشىلەرى – ۋچاسكەلىك پوليتسيا مەن كامەلەتكە تولماعانداردىڭ ءىسى جونىندەگى ينسپەكتورلار ءارى ولارمەن ءبىرلەسكەن ءىس-قيمىل دەسەك شىندىقتان الشاق كەتپەيمىز. ايتالىق, وبلىستا بۇل تۇرعىدا اتالعان ۋاقىت ارالىعىندا اشىلعان قىلمىستاردىڭ سانى پايىزدىق كورسەتكىشكە شاققاندا ارتا ءتۇسىپتى. اسىرەسە, جەرگىلىكتى پوليتسيا ازاماتتاردان تۇسكەن وتىنىشتەر مەن ارىزدارعا بۇرىنعىدان دا بايىپتىراق كوزبەن ءارى سەرگەك سەزىممەن قاراي باستاعاندارى سۇيسىندىرەدى.
وسى ارادا مۇنداي جاعىمدى جايتتىڭ ەكى بىردەي پايداسىن اتاپ كورسەتۋ قاجەتتىگى كورىنەدى. مۇنىڭ ءبىرىنشىسى – حالىقتىڭ جەرگىلىكتى پوليتسيا وكىلدەرى جونىندە قالىپتاسا باستاعان زور سەنىمى بولسا, ەكىنشىسى – ازاماتتاردىڭ ارىز-شاعىمدارىن اياقسىز قالدىرماي, ونى اياعىنا دەيىن جەتكىزۋ جونىندەگى اتالعان قۇرىلىم وكىلدەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى. مۇندا وسى وتىنىشتەردىڭ قارالۋ مولشەرى ءوسىپ وتىرعانى دا وسىنداي جاعىمدى جايتتاردىڭ اسەرى دەپ وي تۇيۋگە بولادى.
ارىز-شاعىمدار كوپ قارالعانىمەن, ونىڭ ءتيىستى ناتيجەسى بولماسا بۇدان نە پايدا؟! بۇل جونىندەگى دەرەكتەر دە وڭ تۇرعىدا ەكەنىنە كوزىمىز جەتىپ وتىر. ونىڭ ناتيجەسى, اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان ادامدارعا سالىنعان ايىپپۇلدىڭ باسىم بولىگى ءوندىرىلىپ الىنعاندىعىنان كورىنەدى. بيىلعى جارتىجىلدىقتا وڭىردە ۇزىن-ىرعاسى 7252 قىلمىستىق ءىس تىركەلىپتى. بۇل وتكەن جىلعى وسى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا ون ەكى پايىزعا كوپ. ارينە, قول سوعاتىنداي كورسەتكىش ەمەس. كەرىسىنشە, قىنجىلارلىق كورىنىس.
دەگەنمەن, وبلىستا وسى اتى وشكىر قىلمىس دەگەن كەساپاتتىڭ اۋىر جانە اسا اۋىر تۇرلەرىنىڭ ازايعانى ءارى ونىڭ اشىلۋ دەڭگەيىنىڭ وسكەنى كوڭىلگە اجەپتاۋىر مەدەۋ. سونداي-اق, سوڭعى التى ايدا جەرگىلىكتى پوليتسيانىڭ تۇرعىنداردىڭ شۇعىل شاقىرتۋلارىنا بايلانىستى كورسەتكەن كومەگى ارقاسىندا كوشەدە جاسالاتىن قىلمىستار دەڭگەيى تومەندەگەن. بۇعان وڭ اسەر ەتكەن جايتتىڭ ءبىرى – «قاۋىپسىز اۋلا» جۇيەسى بويىنشا ورناتىلعان بەينەكامەرالار. وڭىردەگى اۋلالار مەن اۆتوكولىك جولدارىنا جانە ءىرى جول قيىلىستارىنا بەينەباقىلاۋ كامەرالارىن ورناتۋ ءىسى ودان ءارى جالعاسىپ كەلەدى. بۇل ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجىلاي قولداۋ كورسەتۋ شارالارى دا قاراستىرىلعان.
دەگەنمەن, جول-كولىك قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ ماسەلەسىندە جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جەدەلىرەك ءىس-قيمىل تانىتۋى قاجەتتىگى دە ايقىن اڭعارىلادى. ياعني وڭىردە بيىل جول-كولىك وقيعالارى سالدارىنان جاراقات العانداردىڭ سانى تومەندەگەنىمەن, اجال قۇشقان ادامداردىڭ سانى ارتىپ وتىرعانى وكىندىرمەي قويمايدى. سونىڭ ىشىندە, جەتى بالانىڭ مەرت بولعانى ورنى تولماس قاسىرەت. بۇگىنگى ماتەريالىمىزدىڭ اتاۋىن «جاي-كۇيىڭ قالاي, جەرگىلىكتى پوليتسيا؟» دەپ قويىپ وتىرعاندىقتان دا بۇدان كەيىنگى اڭگىمەنىڭ ارناسىن تىكەلەي وسى قۇرىلىمدىق جۇيەدە شەشىمىن تاۋىپ ۇلگەرمەگەن ماسەلەلەرگە اۋدارعان ورىندى دەپ سانايمىز.
بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە – جەرگىلىكتى پوليتسيانىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاقسارتۋ بولىپ وتىر. بۇل ىستە ولارعا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ تيگىزگەن قولداۋى مەن كومەگىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ونىڭ كەيبىر مىسالدارىن جوعارىدا ايتىپ وتكەن ەدىك. بۇل ماسەلە باتىس قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ كەزەكتەن تىس سەسسياسىنىڭ كۇن تارتىبىنە ارنايى ماسەلە ەتىپ قويىلعانى دا الدىڭعى پىكىرىمىزدىڭ ءبىر دالەلى. دەگەنمەن, وسىعان قاراماستان شەشىمىن تاپپاعان ماسەلەلەر مەن اتقارىلاتىن ىستەر ءالى دە از ەمەستىگى بايقالادى.
وسى سەسسيا ۇستىندە باتىس قازاقستان وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ باستىعى ماناربەك عابدۋللين ەلىمىزدە ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارىن الەۋمەتتىك تۇرعىدان قولداۋ دەڭگەيى ءالى دە بولسا تومەن ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. ءسوز جوق, مۇنداي جاعداي ولاردىڭ الاڭسىز ءارى تولىققاندى جۇمىس ىستەۋلەرىنە سالقىنىن تيگىزەدى. سەسسيادا كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – وڭىردەگى ۋچاسكەلىك پوليتسيا قوسىندارىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى. راس, قازىر ورال قالاسى بويىنشا ەكى ۋچاستكەلىك پوليتسيا قوسىنىن اشۋ كۇن تارتىبىندە تۇر. دەگەنمەن, بۇل ازدىق ەتەدى. وبلىس اۋماعىنداعى 185 ۋچاسكەلىك قوسىننىڭ 99-نا جاي جانە كۇردەلى جوندەۋلەر قاجەت.
بۇگىنگى كۇنى وبلىس اۋىلدارىنداعى 98 ۋچاسكەلىك پوليتسيا قوسىنى ينتەرنەت جۇيەسىمەن جانە قاجەتتى كومپيۋتەرلىك قوندىرعىلارمەن قامتىلماعان. مۇندا قىزمەت اۆتوكولىكتەرى جەتىسپەيدى. سونداي-اق, جەرگىلىكتى پوليتسيا وكىلدەرىنىڭ قىزمەتتىك باسپانامەن قامتىلۋ جايى دا كوڭىل كونشىتە بەرمەيدى. ونىڭ جەتكىلىكسىزدىگى -28,7 پايىز توڭىرەگىندە. ارينە, بۇل ماسەلە ۇزاق ۋاقىت پەن ىرعالىپ-جىرعالۋدى كوتەرمەيدى. ويتكەنى, ءۇيى جوقتىڭ كۇيى بولا قويا ما؟ ال ءازىر تۇرعان بوس باسپانا جوق بولسا نە ىستەۋ كەرەك؟ جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى باستىعىنىڭ ايتۋى بويىنشا, وسى ورايدا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىن جالدامالى تۇرعىن ءۇي تولەمىمەن قامتۋ جۇيەسىن ويلاستىرىپ جاتقانعا ۇقسايدى. ونىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى ەكەنىن ۋاقىت كورسەتەدى.
سونداي-اق, سەسسيادا سويلەگەن سوزىندە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ وڭىردەگى ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارىنا ەلۋ اۆتوكولىك الۋ ءۇشىن قاجەتتى قاراجات بولىنەتىنىن مالىمدەدى. ارينە, وسىمەن جەرگىلىكتى پوليتسيانىڭ بارلىق كەم-كەتىگى تۇگەندەلەدى دەۋ قيىن-اق. دەگەنمەن, وسىنداي وڭ كوزقاراس ۇستەم تۇسە بەرەتىن بولسا, ونىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى ودان ءارى نىعايا تۇسەرى كامىل.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى