سوڭعى كەزدەرى الەۋمەتتىك جەلىلەردە قىرعىز ەلىندەگى «كيروۆ» سۋ قويماسىنىڭ قيىن جاعدايى تۋرالى اقپاراتتار ءجيى بوي كورسەتىپ ءجۇر. شىنىندا تاراز قالاسىنان نەبارى 40 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان بۇل سۋ قويماسىنىڭ جاعدايى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى اجەپتاۋىر الاڭداتىپ جۇرگەنى جاسىرىن ەمەس. بيىلعى كوكتەمدە جاۋىن-شاشىن مول بولدى. ماۋسىم ايىنىڭ باسىندا كۇن قاتتى ىسىپ كەتكەنىمەن ورتاسىنا تامان قايتادان جاۋىن قۇيىپ, ەلدى ءبىراز ابىگەرگە سالدى. سول كۇندەرى قىرعىز ەلىنىڭ تاۋلى ايماقتارىندا بۇرشاق جاۋىپ, جاڭبىر قۇيىپ, ودان اققان سۋ «كيروۆ» سۋ قويماسىنىڭ ەرنەۋىن تولتىرا باستادى. بۇل ارينە, قاۋىپتى تىپتەن كۇشەيتىپ جىبەردى.
ءبىز «كيروۆ» سۋ قويماسىنىڭ قازىرگى جاعدايى جونىندە جامبىل وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ابدالى نۇراليەۆتىڭ پىكىرىن سۇراعان بولاتىنبىز.
– «كيروۆ» سۋ قويماسىنىڭ جالپى سىيىمدىلىعى 550 ملن. تەكشە مەتردى قۇرايدى, – دەيدى بىزبەن اڭگىمەسىندە ابدالى توقبەرگەن ۇلى. – سوڭعى جاۋىن-شاشىننان كەيىن سۋ دەڭگەيى 540, 48 ملن. تەكشە مەترگە دەيىن جەتكەنى راس. ويتكەنى, سوڭعى اپتالاردا قىرعىزستاننىڭ تالاس وبلىسىنىڭ تاۋلى ايماقتارىندا جاۋىن-شاشىن مول ءتۇسىپ, سۋ قويماسىنا سەكۋندىنا 244 تەكشە مەتر سۋ قۇيىلىپ جاتتى. قىرعىز ماماندارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مۇنداي تەلەگەي-تەڭىز سۋدىڭ اعىپ كەلۋى بۇرىن-سوڭدى بولماعان ەكەن. سالىستىرمالى تۇردە الاتىن بولساق, بىلتىر ءدال وسى ۋاقىتتا سۋ قويماسىنا تاۋدان نەبارى سەكۋندىنا 6 تەكشە مەتر سۋ عانا قۇيىلىپ جاتقان. بيىل بۇل كورسەتكىش 244-كە جەتتى. وسىدان كەيىن قىرعىزدار سۋ قويماسىنىڭ اۋزىن كەڭىرەك اشىپ, سەكۋندىنا 210 تەكشە مەترگە دەيىن سۋ جىبەرۋگە ءماجبۇر بولدى. بۇل دا سۋ قويماسىنىڭ تاريحىندا بولماعان جاعداي. تاعى دا سالىستىرمالى تۇردە الاتىن بولساق, بىلتىر وسى ۋاقىتتا سۋ قويماسىنان سەكۋندىنا 52 تەكشە مەتر سۋ جىبەرىلىپ جاتقان. ارينە, وسىنشاما مول سۋدىڭ بىردەن لاق ەتىپ جىبەرىلۋى وزەن بويىندا ورنالاسقان ەلدى مەكەندەرگە قاۋىپ توندىرگەنى انىق. ءبىز قىرعىزداردان كەلگەن 201 تەكشە مەتر سۋدىڭ 185-ءىن تالاس وزەنىنە, قالعاندارىن جامبىل, بايزاق اۋداندارىنداعى كانالدارعا ءبولىپ تاستادىق. ايتسە دە جامبىل اۋدانىنىڭ جاسوركەن اۋىلىنا تارتىلعان گاز قۇبىرلارىنىڭ كەي تۇستارىن جانە تالاس وزەنىنىڭ ارناسىنىڭ ءبىراز جەرلەرىن سۋ شايىپ, تاراز قالاسىنداعى كەيبىر جەر ۋچاسكەلەرىن سۋ باسىپ قالعانى راس. بىراق تۇرعىن ۇيلەر سۋ تاسقىنىنان امان. بۇل باعىتتا ءبىز اۋدان اكىمدىكتەرى مەن توتەنشە جاعداي قىزمەتتەرىنە الدىن-الا الاپات سۋ تۋرالى ەسكەرتۋ جاساعانبىز. سونىڭ ارقاسىندا تالاس وزەنىنىڭ كەيبىر تۇستارى بەكەمدەلىپ, تار ارنالار كەڭەيتىلدى, ءپاس جەرلەرىن بيىكتەتتىك. بۇل شارۋاعا قول سوزعان جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەرگە مىڭ العىس.
«كيروۆ» سۋ قويماسى قىرعىزدىڭ ماناس اۋدانى اۋماعىندا جاتىر. العاش سۋ كوپ جىبەرىلگەن كۇنى ماناس اۋدانىنىڭ ءبىراز جەرلەرىن سۋ باسىپ, ءتىپتى تاسقىن ءبىردى-ەكىلى كوپىرلەرىن ج ۇلىپ تا كەتتى. وسىدان كەيىن بۇل اۋداندا توتەنشە جاعداي جاريالانىپ, ولار دا ءالى كۇنگە ابىگەرگە تۇسۋدە.
– ودان بەرى دە جاڭبىر باسىلدى. كۇننىڭ بەتى بەرى قارادى. ەندى قازىرگى جاعداي قانداي؟
– ءيا, قازىر سۋ قويماسىنا تاۋدان قۇيىلىپ جاتقان سۋدىڭ ەكپىنى ءبىرشاما باسىلدى. سوڭعى مالىمەتتەر بويىنشا ايتار بولسام, سۋ قويماسىنا تاۋدان سەكۋندىنا 120 تەكشە مەتر سۋ قۇيىلىپ جاتسا, قويمادان بەرى قاراي سەكۋندىنا 180 تەكشە مەتر سۋ جىبەرىلۋدە. تاڭەرتەڭ عانا بۇل كورسەتكىش 198 بولاتىن. ونىڭ 20 تەكشە مەترىن قىرعىز اۋىلدارى الىپ جاتىر. سوندا بىزگە سەكۋندىنا 160 تەكشە مەتر سۋ كەلۋدە. بۇل ارينە, سۋ قويماسىنداعى جاعداي ءبىر قالىپقا ءتۇسىپ كەلە جاتقانىن اڭعارتادى.
– سوندا بۇل «كيروۆ» سۋ قويماسىنان كەلەر ەشقانداي قاۋىپ جوق دەگەن ءسوز عوي...
– ءيا, ازىرگە ەشقانداي قاۋىپ جوق. ايدىنعا قۇيىلىپ جاتقان سۋعا قاراعاندا ودان شىعىپ جاتقان سۋدىڭ مولشەرى الدەقايدا كوپ بولعاندىقتان قازىر قويماداعى سۋدىڭ دەڭگەيى تومەن ءتۇسىپ كەلە جاتقانى انىق. ايتسە دە بۇل باعىتتاعى جۇمىستى ءبىر ءسات تە باسەڭدەتپەۋىمىز كەرەك.
...مىنە, اعىن سۋ ارناسىن تابادى دەسەك تە, ارىقتاعى سۋدىڭ از بولعانى دا, كەنەتتەن كوپ بولىپ كەتكەنى دە وتە قاۋىپتى ەكەنىن بايقادىق. ايتسە دە «سۋ – ديقاننىڭ قانى, جەر – قولىڭداعى نانىڭ» دەمەكشى اعىن سۋدىڭ ارىندى
بولۋى, لايىم, ەلىمىزدىڭ شارۋاسىن وڭالتىپ, بەرەكە-مولشىلىققا كەنەلتە بەرگەي.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى