اباي وبلىسى قايتا اشىلعالى اۋدانداردىڭ احۋالى دا ايتارلىقتاي جونگە ءتۇستى. الايدا كەزىندە ءورىسى مالعا, قويناۋى كەنگە تولعان شۇرايلى شۇبارتاۋ ەلدى مەكەنى سول تولەجىگەن كۇيى تۇلەي الماي تۇر. ونىڭ باستى سەبەبى – جول. كۇرە جول وركەنيەتتىڭ كۇرەتامىرى دەسەك, شۇبارتاۋدىڭ تامىر سوعىسى سولعىن. نەلىكتەن؟
اۋەزوۆشە ايتساق, ەستىگەن وتىرىك, كورگەن شىن. شۇبارتاۋدان وبلىس ورتالىعىنا ياكي اۋدان ورتالىعى اياگوزگە قاتىنايتىن جولدىڭ احۋالى تۋرالى كوپ ەستىگەن ەدىك. الايدا بىلتىر جازعىتۇرىم وبلىس اكىمىنىڭ جۇمىس ساپارىمەن بىرگە بارىپ, جولدىڭ جايىن ءوز كوزىمىزبەن كورگەنبىز. كورگەن دەگەن جاي ءسوز, كورەشەكتى كوردىك. ويقى-شويقىسى شىققان, وتىز جىلدا ءبىر جاماۋ كورمەگەن شۇرىق-تەسىك جول ءىشى-باۋرىمىزدى ەزىپ, اياگوزدەن بارشاتاسقا دەيىن سىلەمىز قۇرىپ, ازەر جەتتىك.
ەرتەڭىندە وبلىس اكىمى بەرىك ءۋالي ۇلى شۇبارتاۋ جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, حالىقتىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرىن تىڭداعان-دى. سوندا شۇبارتاۋلىق قالامگەر مارات جۇماباەۆ اعامىز جولدىڭ جايىن جىلارمانداي قىلىپ ايتقان. وسى ساتتە, جۇرتشىلىقتىڭ جانە وبلىس اكىمىنىڭ الدىندا «قازاۆتوجول» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ رەسمي وكىلى تۇرىپ, كەلەسى جىلعا دەيىن جول سالىناتىنىن, جاعداي «كەزەڭ-كەزەڭىمەن شەشىلەتىنىن» ايتىپ, ۋادە بەرگەن.
11 مىڭ شاقىرىم جولعا قۇرىلىس-جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى
مىنە, سودان بەرى باقانداي ءبىر جىل ءوتتى. ارينە, ءبىر جىلدىڭ ىشىندە شۇبارتاۋ مەن بارشاتاستىڭ اراسىنداعى جولدى ايناداي قىلىپ قويۋعا جالپى مۇمكىندىك بار ما, جوق پا ونى ناقتى ايتۋ دا, ايىپتاۋ دا قيىن. بىراق سول ءبىز كورگەن جولدىڭ ودان كەيىن وڭالىپ كەتپەگەنىن كورىپ وتىرمىز. بۇل سوزىمىزگە «شۇبارتاۋ-اياگوز جولى» دەگەن 300-گە جۋىق ادام قۇرالعان WhatsApp-تاعى توپتاعى شۇبارتاۋلىقتاردىڭ شىرىلداعان داۋىسى كۋا. شۇبارتاۋلىق بەلسەندى ءومىرتاي لاقان ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, اياگوز–شۇبارتاۋ جولىنىڭ ماسەلەسى ونداعان جىلعا سوزىلىپ, حالىقتىڭ ءۇمىتى سارقىلعان. جول جوندەلەدى دەگەن ۇمىتپەن تالاي بۋىن ءوتتى, بىراق ناقتى ناتيجە شىقپاعان.
تۇرعىنداردىڭ سوزىنشە, بۇرىن بۇل جول ساپالى بولعان: بارشاتاستان اياگوزگە ەكى ساعاتتا جەتەتىن, ال جولدىڭ باسىم بولىگى تەگىس ەدى. 1972 جىلى سالىنعان جول 30 جىلعا جۋىق بۇزىلماي قىزمەت ەتكەن. الايدا كەيىن 80-90 توننالىق اۋىر جۇك كولىكتەرى, اسىرەسە قىتايدان وتەتىن ترانزيتتىك تاسىمال, جولدى تولىقتاي جارامسىز كۇيگە تۇسىرگەن.
قاراعاندى–بوعاس باعىتى ارقىلى وتەتىن بۇل كۇرە جول – قىتايدان ماقانشى, ءۇرجار ارقىلى استاناعا باراتىن ەڭ قىسقا باعىتتاردىڭ ءبىرى. سوعان قاراماستان, جىل سايىن جۇرگىزىلەتىن بولشەكتەپ جوندەۋ جۇمىستارى تولىق ناتيجە بەرمەي, كوبىنە اياگوزگە جاقىن بولىكتەرمەن شەكتەلىپ, بارشاتاسقا دەيىن جەتپەي كەلەدى.
«بارشاتاس – اياگوز باعىتىنداعى جول ماسەلەسى جىلدار بويى شەشىلمەي كەلەدى. جەكەلەگەن بولىكتەردە (ايعىز–قارابۇلاق, بارشاتاس–قوساعاش) 10-15 شاقىرىمدىق جوندەۋ جۇرگىزىلگەنىمەن, ساپاسى تومەن بولىپ, ۋاقىت وتە قايتا ءب ۇلىندى. وتكەن جىلى مالگەلدى–بارشاتاس اراسىنا 30 شاقىرىم جول سالۋ باستالعانىمەن, قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ اياگوزدەن تاسىلۋى اۋىر تەحنيكانىڭ كوبەيىپ, بۇرىنعى جولدى ودان ءارى جارامسىز كۇيگە تۇسىرۋىنە اكەلدى. سونىڭ سالدارىنان بارشاتاس–اياگوز اراسىنداعى 180 شاقىرىم جول ابدەن توزىپ, شۇڭقىر مەن ۇيىندىگە تولدى. كولىك اپاتتارى كوبەيىپ, تۇرعىندار ماتەريالدىق شىعىنعا ۇشىرادى. بيىل دا مادەنيەت–بيدايىق باعىتىندا جوندەۋ ءجۇرىپ جاتىر, بىراق بۇرىنعى قاتەلىك قايتالانۋدا: اۋىر جۇك كولىكتەرى جولدى تاعى دا ءبۇلدىرىپ جاتىر. جوندەلگەن بولىكتەردىڭ ءوزى ساپاسىز – اسفالت پەن تسەمەنت ارالاس قيىرشىق تەز ۇشىپ, جول قايتادان جارامسىز كۇيگە تۇسكەن», دەيدى ءومىرتاي لاقان ۇلى.
تۇرعىندار بىرنەشە رەت شاعىمدانعانىمەن, ناقتى ناتيجە جوق دەيدى. جول قۇرىلىسىنا بولىنگەن قارجىنىڭ تيىمدىلىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگى دە كۇمانمەن قارايدى. جىل سايىن جاماپ-جاسقاۋمەن شەكتەلگەن بۇل جۇمىس ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا كەرى اسەر ەتىپ وتىر. ءتىپتى جول كولىك وقيعاسى دا جيىلەگەن.
جولدىڭ ۋشىعىپ تۇرعانىن اۋىل تۇرعىندارى سارىبۇلاق كەن ورىنىن رۋدا تاسيتىن اۋىر جۇك كولىكتەرىمەن بايلانىستىرادى. راسىندا ۇلكەن جۇك كولىكتەرىنىڭ جولدى ءبۇلدىرىپ قانا قويماي, وزدەرى دە بالشىققا بەلشەسىنەن باتىپ جاتقان فوتولارى الەۋمەتتىك جەلىگە تارادى. الايدا كەن ورنى ول كولىكتەردى وزدەرىنىكى ەكەنىن مويىندامايدى.
«بۇل كورىنىس سارىبۇلاق دەپ اتالاتىن (الپاۋىت) كەن ورىنان كەن تاسىپ جۇرگەن كوپ الىپ اۆتوكولىكتەردىڭ ءبىرى. شۇبارتاۋ مەن اياگوزدىڭ اراسىنداعى جولعا جوندەۋ جۇمىسىن جاساعان سەمەيلىك «گورستروي» دەگەن الپاۋىت كومپانيا بارلىق قاجەتتى قيىرشىق تاس, تسەمەنت, ت.ب زاتتارىن وسىنداي اۋىر كولىكتەرمەن تاسىپ, جولدىڭ «ميىن» شىعارعان ەدى, ەندى مىناۋ...» دەيدى تۇرعىندار. سونىمەن قاتار ولار بۇل ارىز-شاعىمدارىن وبلىس, اۋدان اكىمىنە جولداعانىن ايتادى.
اقىلى جول: تاريف ءوستى, ساپا قايدا؟
بۇل وقيعاعا قاتىستى اياگوز اۋدانىنىڭ اكىمدىگىنە حابارلاسىپ, ءمان-جايدى سۇرادىق. ولار دا بۇل جاعدايدان حاباردار ەكەنىن جاسىرمادى. اۋداندىق ىشكى ساياسات ءبولىمنىڭ وكىلى «قازاۆتوجول» كومپانياسىنىڭ بەرگەن جاۋابىن بەردى. «قاراعاندى–بوعاس» رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولىنىڭ 611-615 شاقىرىم ارالىعىنىڭ جول جابىنى ايتارلىقتاي توزىپ, قازىرگى تاڭدا قاناعاتتانارلىقسىز كۇيگە تۇسكەن. وسىعان بايلانىستى اتالعان ۋچاسكەدە دەۋ-71 مەكەمەسى تاراپىنان اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە», دەگەن تىلدەي جاۋاپ الدىق. ال اتالعان «سارىبۇلاق» كەن ورىنىنىڭ وكىلدەرىمەن سويلەسكەن ەدىك, الايدا ولار جاۋاپ بەرۋدەن جالتاردى.
اۋداندىق اكىمدىكتىڭ وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنا اقاراعاندا, 16-ءساۋىر كۇنى «سارىبۇلاق» كەن ورنىنىڭ وكىلدەرى, «قازاۆتوجول» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ وكىلدەرى جانە اۋىل تۇرعىندارى, اۋداندىق اكىمدىك بىرلەسكەن جيىن وتكىزدەدى, ماسەلە سودان كەيىن شەشىلەدى-ءمىس. الايدا شۇبارتاۋلىق اعايىندار جول ماسەلەسى جۋىر ماڭدا شەشىم تاپپاسا پرەزيدەنتكە شاعىمدانامىز, يا بولماسا جولدى جابامىز دەپ اشىنىپ وتىر.
اباي وبلىسى,
شۇبارتاۋ