كەشە ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆتىڭ بەينەكونفەرەنتسيا بايلانىسى رەجىمىندە حالىق الدىندا ەسەپ بەرۋ جيىنى ءوتىپ, وعان جۇرتشىلىق كوپ كەلدى. عيمارات دالىزىنە قويىلعان ارنايى قۇرالداردىڭ كورمەسى ەسەپتىك كەزدەسۋدىڭ ماڭىزىن ارتتىردى.
اقتوبەدەگى وقيعا ەشكىمدى بەي-جاي قالدىرماعانى انىق. وسىعان قاتىستى سوزىندە مينيستر قارۋ ساتاتىن دۇكەندە ورناتىلعان بەينەكامەرالار ارقاسىندا لاڭكەستەردىڭ قالاي ارەكەت ەتكەندەرى تۋرالى تولىق ماعلۇمات الا العاندىعىمەن ءبولىستى. «سوندىقتان ءبىز ەلدە بەينەكامەرالاردى ورناتۋ بويىنشا ءىستى دامىتۋدامىز. سوڭعى وقيعالارعا بايلانىستى جەرگىلىكتى بيلىكپەن بىرگە وسى ءىستى قولعا الماقپىز. ءبىز زاڭنامالىق تۇرعىدا بارلىق عيمارات يەلەرىن, كوشەلەردە تۇرعان دۇكەندەردىڭ, مەيرامحانالاردىڭ, جانارماي قۇيۋ ستانسالارىنىڭ يەلەرىنە بەينەكامەرالار ورناتۋدى مىندەتتەۋدى جوسپارلاۋدامىز», دەدى قالمۇحانبەت نۇرمۇحانبەت ۇلى.
ءمينيستردىڭ پايىمىنشا, بۇل كامەرالار ورتالىققا شۇعىل اقپارات جەتكىزە الاتىن تەحنيكالىق تالاپتارعا ساي بولۋى كەرەك. تاعى اتاپ كورسەتەرلىگى, قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە جەدەل ورتالىق باسقارۋ جۇيەسى شەڭبەرىندە 3 900 بەينەكامەرا ورناتىلعان. سونداي-اق, «قاۋىپسىز ءۇي» جوباسى اياسىندا 19 مىڭ كامەرا ورناتىلىپتى. اقتوبەدەگى جاعدايعا بايلانىستى تولىق مالىمەت بەرگەن مينيستر تەراكتىگە قاتىسقانداردىڭ بارلىعى ۇستالىپ, كەيبىرىنىڭ كوزى جويىلعاندىعىن جەتكىزدى. تەرگەۋ امالدارى جۇرگىزىلۋدە ەكەن. ءمالىم بولعانداي, باستاپقىدا لاڭكەستىككە 45 ادامنان تۇراتىن توپ دايىندالىپتى. ايتسە دە سولاردىڭ 20-سى جيھادقا قاتىسۋدان باس تارتقان.
ق.قاسىموۆ حالىققا ەسەپ بەرۋ بارىسىندا «رەزەڭكە ۇيلەر» دەپ اتالىپ كەتكەن ءبىر پاتەرگە 200-300 ادامدى تىركەگەن دەرەكتەردىڭ بارلىعىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, اتالعان پروبلەمانى زاڭناماعا سايكەس جونگە كەلتىرۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارتتى. ولاي بولسا, «تىركەۋسىز تۇرعانى ءۇشىن» جانە «پاتەرگە كوپ ازاماتتاردى تىركەۋ» بويىنشا جازا قاراستىرىلادى. ياعني تىركەۋدە تۇرعان ازاماتتار سول ۇيدە تۇرماسا, وندا پاتەر يەلەرى جاۋاپقا تارتىلاتىن بولادى.
سونداي-اق, مينيستر 2015 جىلى جانە ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ بەس ايىندا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە باعىنباۋ فاكتىلەرى بويىنشا 700-گە تارتا قىلمىستىق ءىس قوزعالعاندىعىمەن دە ءبولىستى. «قازاقستاندا ءوز قىزمەتتەرىن اتقارىپ جۇرگەن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە قارسىلىق تانىتۋ فاكتىلەرى ارتىپ وتىر. ارينە, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە باعىنباعان, ءجابىر كورسەتكەن جانە ءتىل تيگىزگەن كىنالى ازاماتتار قاتاڭ اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋدا» دەدى مينيستر. ق.قاسىموۆ, كەرىسىنشە, ءوز قۇزىرەتتەرىن اسىرا پايدالانعان پوليتسەيلەر دە قاتاڭ جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعاندىعىن جەتكىزدى. بەلگىلى بولعانداي, بيىل ىشكى ىستەر قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇستىنەن 10 مىڭعا جۋىق ارىز بەن شاعىم تۇسكەن. قىزمەتتىك تەرگەۋ بارىسىندا ورەسكەلدىكتەر انىقتالىپ, 65 قىزمەتكەر قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلسا, 279-ى تارتىپتىك جازاعا ىلىككەن, سونىڭ 10-ى قىزمەتتەرىنەن بوساتىلعان.
شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا قاتىستى سوزىندە ق.قاسىموۆ ولاردىڭ زاڭدى سالىق تولەۋىنەن ەل قورجىنىنا 1 ميلليارد 300 ميلليون تەڭگە تۇسكەندىگىنەن حاباردار ەتتى. «ءبىز قابىلدانعان شەشىمگە سايكەس ەگەر سالىعىن تولەسەڭىز, وندا قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنا 1-دەن 3 ايعا دەيىنگى ۋاقىتتا 5 شەتەلدىكتى جۇمىسقا شاقىرتۋعا رۇقسات بەرەمىز. ءارى قاراي ءسويتىپ 1 جىلعا دەيىن ۇزارتا بەرۋىڭىزگە بولادى. ەگەر وتباسىڭىزدا ءۇش ەرەسەك ادام بولسا, 15 شەتەلدىكتى شاقىرتۋىڭىزعا بولادى», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى. مينيستر تۇرمىستىق جاعدايى ناشار وتباسىلارمەن جۇمىستى جولعا قويماعان ۋچاسكەلىك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىسىن سىنعا الدى. سونىڭ سالدارىنان تۇرمىستىق جانجالداردىڭ الدىن الۋ ءمۇمكىن بولماي وتىرعان جايى بار. ءوتكەن جىلدى قوسا العاندا, بيىلعى جارتىجىلدىقتا وسىنداي تۇرمىستىق جانجالعا قاتىستى 100 ادام ءولتىرۋ وقيعاسى ورىن الىپتى. ايتا كەتەرلىگى, اۋىر قىلمىستاردىڭ 10 پايىزى الكوگول ءونىمدەرىن تۇتىنۋدان كەيىن بولادى ەكەن.
ءمينيستردىڭ پايىمىنشا, ۋچاسكەلىك قىزمەتكەرلەردىڭ ماتەريالدىق جاعدايىنىڭ ناشار بولۋى, ولاردىڭ دۇرىستاپ جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىندىك بەرمەۋى دە مۇمكىن. «بىرقاتار وڭىرلەردە ۋچاسكەلىك قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەك ەتۋىنە دۇرىس جاعداي دا جاسالماعان, اسىرەسە, اۋىلدىق جەرلەردە. ەلىمىزدەگى بار 2700 پوليتسيا ۋچاسكەلىك ورتالىقتارىنىڭ 1400-ءى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى, قوسىمشا 430 جاڭا پۋنكت سالىنۋى قاجەت. بۇدان باسقا, ءاربىر ءۇشىنشى ۋچاسكەلىك قىزمەتكەردىڭ باسپاناسى جوق, وسىنشاما اۋىلدىق ۋچاسكەلىك قىزمەتكەر اۆتوكولىك پەن راديوستانساعا مۇقتاج», دەپ اتاپ كەتتى قالمۇحانبەت نۇرمۇحانبەت ۇلى.
جانە دە مينيستر جۇرگىزۋشىلەر ماسەلەسىن دە اينالىپ وتپەدى. 2016 جىلدىڭ باسىنان 16 مىڭ جۇرگىزۋشى اۆتوكولىك جۇرگىزۋ قۇقىعىنان ايىرىلعانى اتاپ ءوتىلدى. جىل باسىنان بەرى جولداردا 11 700 جۇرگىزۋشى ماس كۇيىندە ۇستالسا, سونىڭ 1600-ءى تۇتقىندالىپتى. مينيستر ەلىمىزدە اۆتوكولىك سانى 3,1 ميلليوننان 4,5 ميلليونعا دەيىن ارتقاندىعىن جەتكىزدى. دەي تۇرعانمەن, جول-كولىك وقيعاسى – 7 پايىزعا, ءولىم-ءجىتىم – 5 پايىزعا, ال جاراقات الۋ 7 پايىزعا تومەندەگەن.
سونداي-اق, ق.قاسىموۆ جىل باسىنان ءىىم 940 مىڭ قىلمىس تۋرالى اقپارات پەن ارىز قابىلداعانىن, سونىڭ 168 مىڭى بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ باستالعانىن ايتتى. ادام ءولتىرۋ – 13,5 پايىزعا, توناۋ – 13 پايىزعا, قاراقشىلىق – 10 پايىزعا, الااياقتىق – 15 پايىزعا جانە بۇزاقىلىق 40 پايىزعا تومەندەگەنىن دە كولدەنەڭ تارتتى. ازىرگە ۇرلىق ەلىمىزدە جاسالعان قىلمىستىڭ 60 پايىزدايىن قۇرايدى ەكەن. سونىمەن بىرگە, اۆتوكولىكتەن, قالتادان ازاماتتاردىڭ زاتتارىن ۇرلاپ كەتۋ سياقتى ۇرلىقتار بەلەڭ الىپ تۇرعانى ايتىلدى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»