بايشەشەكتەر! قالا كوشەلەرىنىڭ بويىندا وسى ءبىر نازىك گۇلدەردىڭ بوي كوتەرۋى – كوپتەن بەرى بولماعان قىزىقتى قۇبىلىس. جانىڭدى جادىراتاتىن جايت. بيىلعى كوكتەم دە وزگە جىلدارمەن سالىستىرا قاراعاندا ەرەكشە, ءارى ايرىقشا بولۋىمەن كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىندە قالاتىن شىعار. دالانى ماساتى كىلەمدەي تۇرلەندىرگەن بيىلعى كوكتەمدەگى قىزعالداقتار شە؟
ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ ماڭايىندا قىزعالداقتار ءساۋىر تۋماي جاتىپ ءبۇر جارۋشى ەدى. ۋىس-ۋىس ەتىپ ۇيگە دە اكەلەتىنبىز. رەسەيدىڭ ساراتوۆ گۋبەرنياسىمەن كورشى تۇراتىنبىز. قىزعالداقتاردىڭ كوپ, تىعىز وسەتىنى سونشالىق, دالا بەينە ءبىر قىزىل تۇسكە ورانعانداي كۇي كەشۋشى ەدىك. ونىڭ حوش يىسىنە تويمايتىنبىز. وسىنداي كەزدە كوكتەن تىكۇشاقتىڭ داۋىسى ەستىلىپ, كوپ كەشىكپەي شاعىن اۋە كولىگى قىزعالداعى قۇلپىرعان دالامىزعا تىك شانشىلىپ تومەندەپ كەلە جاتقانىن گۇل تەرە ءجۇرىپ كوزىمىز شالاتىن. بۇل سول كەزدەگى ساراتوۆ وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى دميتري اياتسكوۆ ەكەنىن كەيىننەن بىلدىك. قىردىڭ قىزىل قىزعالداعى كورشىلەس رەسەيدىڭ ءوڭىر باسشىسىن دا قىزىقتىرعانىنا وسىلايشا كۋا بولىپ ەدىك, دەپ ەسكە الادى بايان ەسىمدى قۇربىمىز.
قوڭىرباس دەگەن ساباعىنىڭ داندەرى بار قۇنارلى ءشوپ بولادى. تاپتىرا بەرمەيتىن مال ازىعى. قوڭىرباس بولسا مالعا جەمنىڭ دە قاجەتى بولماي قالادى. ويتكەنى, ونىڭ جەمى دە وزىندە, ءدانى دە وزىندە. مۇنىڭ دا عۇمىرى ولشەۋلى. ۋاقىتىندا شاۋىپ, ورىپ الماساڭ, ساباعى دا, داندەرى دە قارايىپ قۋراپ كەتەدى. بيىل ورال وڭىرىندە قوڭىرباس تا بىتىك شىقتى. كۇزدىك ەگىس تە كوزدىڭ جاۋىن العانداي. قازىردىڭ وزىندە بيىكتىگىنەن اتتىلى ادامنىڭ كەۋدەسى عانا كورىنەدى. الا-قۇلاسى جوق بىردەي وسكەن. تەپ-تەگىس جايقالىپ تەربەلىپ تۇر. بۇل بيىلعى جىلدىڭ بەرەكەسىنىڭ باسى بولسا يگى. ءسىرا, وسى وڭ قۇبىلىستاردىڭ ءبارى جەردەگى ىلعالدىڭ مولدىعىنان, وتكەن كۇزدەگى ءارى بيىلعى كوكتەمدەگى تولاسسىز جاۋعان جاڭبىرلار جەردىڭ ءيىن قاندىرىپ جاۋعاندىعىنان جانە كوكتەم ايلارىندا كۇننىڭ كۇرت ىسىپ كەتپەگەندىگىنەن پايدا بولعانى حاق.
جالپى, سالقىن جاز دەگەن ۇعىم – سول جىلدىڭ ەگىنى مول, بىتىك ءارى قالىڭ شىعاتىنىنان حابار بەرە الادى. سالقىن جازدىڭ ورتاشا تەمپەراتۋراسى 25-30 گرادۋستان اسا قويمايدى. بۇل استىقتىڭ قالىپتى ءوسۋى ءۇشىن وتە قولايلى تەمپەراتۋرا. ەڭ باستىسى, تاۋەكەلدىك جاعدايىنا بەيىمدەلگەن ەگىستىك كۇيىپ كەتپەيدى. سوندىقتان, ونىڭ داندەرى دە باداناداي بولادى دەيدى ماماندار. مۇنىڭ ءوزى ءار جىل سايىن سالعان ەگىستىكتەرى شىلىڭگىر شىلدەنىڭ 40-45 گرادۋس ىستىعىنا شىداي الماي كۇيىپ كەتىپ جۇرگەن باتىسقازاقستاندىق استىق وسىرۋشىلەر ءۇشىن قولايلى كەزەڭ ەمەس پە؟
بيىلعى جىل – كىبىسە جىل. ياعني, ادەتتەگى جىلداردان بۇل جىلدىڭ ءبىر كۇنى ارتىق. سوعان ساي اقپان ايى 29 سانىمەن اياقتالادى. ادەتتە, كىبىسە جىلى قۇرعاقشىلىق ورىن الىپ, قولايسىزدىق بولادى دەگەن ۇعىم مەن تۇسىنىك قالىپتاسقان حالىقتىڭ اراسىندا. ال بيىلعى جىلدىڭ قازىرگى قارقىنىنا قاراعاندا, قاراپايىم تۇرعىندار اراسىندا ورنىققان بۇل تۇسىنىكتىڭ شىندىققا سايكەس كەلە بەرمەيتىنىن كورەمىز. لايىم دا سولاي بولعاي.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى