تاۋ تۇلعالار الىستاعان سايىن اڭىزعا اينالىپ, ال سارعايعان تاريح بەتتەرى سانادا قايتا جاڭعىرعان جازبالار ارقىلى ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن ۇزبەي جالعاپ جاتۋى ءومىر زاڭدىلىعى. بەلگىلى عالىم, قوعام قايراتكەرى مارقۇم ءمۇسىلىم بازارباەۆ اعامىزدىڭ جارى گۇلباراش بايتوعاەۆانىڭ جاقىندا «قاراساي» باسپاسىنان جارىق كورگەن «ءبىز جانە ءبىزدىڭ زامانداستار» اتتى ەستەلىك كىتابى قولعا تيگەن كەزدە دۇنيەدەن وتكەن نەبىر ابزال جانداردىڭ ادامي كەسكىن-كەلبەتى, تاعدىر-تاعىلىمى تاعى ءبىر كوز الدىمىزدان سىرعىپ وتكەندەي سىرلى اسەرگە بولەندىك.
ەستەلىك دەگەننىڭ ءوزى دە ءارتۇرلى ورنەكپەن كەستەلەنەدى. گۇلباراش اپايدىڭ سىر-بۇلاعى سيقىرلى سازداي ادامدى وزىمەن بىرگە الىپ تاۋلاردىڭ جوتالارىنا جەتەلەيدى. جوتاعا كوتەرىلگەن ادام سول بيىكتەن عىلىم مەن مادەنيەت كوكجيەگىندەگى نەبىر جايساڭ جانداردى كەزىكتىرەدى. كەشەگى مۇحاڭ (مۇحتار اۋەزوۆ), باۋكەڭ (باۋىرجان مومىش ۇلى), قانەكەڭ (قانىش ءساتباەۆ), ديمەكەڭ ء(دىنمۇحامەد قوناەۆ), قۇراعاڭ (قۇرمانبەك جانداربەكوۆ), شارا جيەنقۇلوۆا, احاڭ (احمەت جۇبانوۆ), عابەڭ (عابيت ءمۇسىرەپوۆ), كەيىنگى ءىزباسارلارىنان ولجاس سۇلەيمەنوۆ, مۇحتار قۇل-مۇحاممەد سياقتى ت.ب تۇلعالاردىڭ بىرىمەن سىرلاس, ەندى بىرىمەن قاناتتاس بولعان ءساتتەردىڭ تارقاماس شۋاعىمەن جىلىتادى.
«1959 جىلدىڭ باسىندا ۋنيۆەرسيتەتتە جۇمىس ىستەپ ءجۇرىپ كانديداتتىق ديسسەرتاتسيامدى قورعادىم. ءبىر كۇنى مۇحاڭ مەنى جولدان ۇشىراتىپ قالىپ, «بۇل جەردە سەنەن باسقا دا وقىتۋشىلار جەتكىلىكتى. سەنىڭ ناعىز جۇمىس ىستەيتىن جەرىڭ – قىزدار ينستيتۋتى, سوعان بار. اۋىلدان كەلگەن قازاق قىزدارىن جوعارى مادەنيەتتىلىككە, ساۋاتتىلىققا وقىتىپ-تاربيەلەۋ كەرەك... «اپاعا قاراپ ءسىڭلى وسەر»...» دەگەن مۇحاڭنىڭ اۋىلدان كەلىپ وقيتىن قازاق قىزدارىنا دەگەن قامقورلىق سەزىمىن اۆتور سۇيىسپەنشىلىكپەن جازىپ: «ال مەن بولسام, ۇلى مۇحاڭنىڭ ايتقان سوزدەرىنىڭ تەرەڭدىگىنە ارادا ءبىراز جىل ءوتىپ, وزىمنەن ءدارىس العان ءجۇزدەگەن شاكىرتتەرىمنىڭ اۋزىنان «ءبىز سىزگە قاراپ بويىمىزدى دا, ويىمىزدى دا تۇزەدىك» دەگەن سوزدەرىن ءوز قۇلاعىممەن ەستىگەننەن كەيىن عانا بارىپ بىرتە-بىرتە تۇسىنە باستاعانداي بولدىم» دەپ تەبىرەنەدى. مۇحتار اۋەزوۆتىڭ قازاق قىزدارىنىڭ تاعدىرىنا كەزىندە ايرىقشا ءمان بەرىپ, ولارعا لايىقتى ۇستازدى ءوزى ىزدەپ, ءوزى تاۋىپ وتىرعانىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلە بەرمەۋى مۇمكىن. گۇلباراش بايتوعاەۆا قازاقتىڭ قىزدار پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا تابان اۋدارماستان وتىز بەس جىل ءدارىس بەرىپ, كوپ جىلعى جەمىستى ەڭبەگىنە وراي «حالىق اعارتۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى», «جوعارى مەكتەپ ۇزدىگى» بەلگىلەرىمەن, باسقا دا گراموتالارمەن ماراپاتتالدى. گۇلباراش اپايدىڭ وسى ەستەلىگى ارقىلى بىزگە مۇحاڭنىڭ ادامي كەلبەتىنىڭ تاعى ءبىر تاماشا قىرى جارقىراپ كورىنگەندەي. قازاق ارۋلارىنا كەيىنگى ءبىر تاراۋدا تولىعىراق توقتالعان اۆتور شارا اپامىزدىڭ تاڭ شاپاعىنداي مەيىرىمىن ىڭكارلىكپەن جەتكىزەدى. «قۇرمانبەك جانداربەكوۆتىڭ مەرەيتويىندا: «ەندى قۇرمانبەكتەي ارىستى جار ەتىپ, قادىرىنە جەتىپ, ايمالاپ ازاماتتىق قادىرىن سەزىنگەن شولپان, سەنىڭ الدىڭدا باسىمدى ءيىپ, ريزاشىلىعىمدى ءبىلدىرەمىن», – دەگەن. ءسويتتى دە ءسۇيرىكتەي ساۋساعىنان گاۋھار ءجۇزىگىن شەشىپ الىپ: «بۇل ماعان ءاركەزدە دە ءساتتىلىك اكەلەتىن, جولىمدى اشىپ, دىتتەگەنىمدى بولدىراتىن دۋالى تۇمارىم سياقتى ءجۇزىگىم ەدى, سونى ەندى مەن ساعان سىيعا تارتسام با دەيمىن», – دەپ كوزىنە جاس تۇنىپ, ءوز قولىمەن شولپاننىڭ (جانداربەكوۆا) ساۋساعىنا ءجۇزىگىن سالدى», – دەيدى شاراداي اسىل اپامىز. ابزال اعالارىمىز بەن اپالارىمىزدىڭ ومىرىنە قاتىستى مۇنداي قىزىقتى ءجايتتەردىڭ قانشاسى قاعاز بەتىنە ءتۇسپەي قالعانىن ويلاساڭىز, تاريحتاعى نەبىر ىزگىلىكتى ىزدەر ابايسىزدا جۋىلىپ-شايىلىپ كەتىپ جاتقانىن اڭعاراسىز. بۇل كىتاپتىڭ باسقا ەستەلىكتەردەن ايىرماشىلىعى – وسىنداي ءوزگەنى قايتالامايتىن قۇنارلى قۇپياسىندا. عىلىم مەن ونەر ادامدارىنىڭ اراسىنداعى ادامي قارىم-قاتىناستىڭ ءبۇگىندە تىم سيرەك كەزدەسەتىن ۇشقىندارى ۇشىراسقاندا, ۇرپاقتار ساباقتاستىعى ءۇشىن ادامنىڭ جەكە باسىنىڭ وسىنداي ەرەكشە قىرلارىن اشقان ەڭبەكتەردىڭ وتە-موتە ماڭىزدى ەكەنىن سەزەسىز. ەستەلىكتىڭ سوڭىنا تامان 60 جىلدان استام جوعارى وقۋ ورىندارىندا قىزمەت اتقارعان اعاسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ءابدى تۇرسىنباەۆ, جيىرما جىلدان استام مۇعالىم, مەكتەپ ديرەكتورى بولىپ قىزمەت ىستەگەن شايدوزىم بايتوعاەۆ, سونداي-اق ۇلتۋ, پولات شەشەلەرى جايىندا جازعاندارى ءوز الدىنا ءبىر بولەك جاستىقتىڭ جاسىل جاپىراعىنداي جەلپيدى. قىسقاسى, «ءبىز جانە ءبىزدىڭ زامانداستار» مادەنيەت پەن ادەبيەتتىڭ مايتالماندارى ارۋاعىنا رۋحاني تاعزىم سىندى ءشولىركەگەن كەۋدەگە ساۋمال ءنار بەرەدى. ولاردىڭ شىعارماشىل ەڭبەكتەرى تۋرالى ەستەلىكتەر ءجيى جارىق كورىپ جاتۋى مۇمكىن, ال كۇندەلىكتى ومىردەگى مۇنداي قايتالانباس ساتتەر, سەزىم جىلۋى نازاردان تىس قالىپ قويا بەرەدى. وسى جاعىنان كىتاپ بۇرىنعى ءبىراز ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرعانداي اسەر تۇيگىزەدى. ءارينە, تانىمال تۇلعالاردىڭ ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرىن ءبىر عانا ەستەلىككە سىيعىزۋ استە مۇمكىن ەمەس. بىراق ءمۇسىلىم بازارباەۆ كەلبەتىن اسىل جارىنىڭ ايشۋاق سەزىممەن الاڭسىز كەستەلەپ, ءومىر ورنەگىن وي-ەلەگىنەن وتكەرگەنى ءسۇيسىنتەدى. كەشەگى ىزدەردىڭ كۇڭگىرتىنەن گورى كۇنگەيى باسىم ەكەن. تاعدىر تاعىلىمدارىن تاعى دا حالىقتىڭ رۋحاني قازىناسىنا قوسا بەرۋگە كىسىنى رۋحتاندىرار قاشاندا وسىنداي كۇنگەيلەر بولعان عوي. الىس تاۋلاردا اق جامىلعى, اڭسارلى ارمان-شىڭدار كوپ ءالى جەتەتىن. جار سەزىمىن ايالاعان قازاقتا ارداقتى انالار بار دەسەك, مۇنى گۇلباراش اپاي سىندى قولىنان قالامى تۇسپەگەن اياۋلى جاندارعا ارناپ ايتىلعان ءسوز دەرسىز.
قاراشاش توقسانباي.