سۇحبات • 06 ماۋسىم, 2023
ۇلتتىق مارتەبەگە مۇددەلى تەاترلار ۇلتقا جاقىن با؟
ءار كەزەڭ ءوز اۆتورىن تۋعىزادى. ومىرشەڭ كلاسسيكانىڭ كورەرمەنگە بەرەرى دە, ۇيرەتەرى دە كوپ. الايدا ءوز داۋىرىنە ءۇن قاتقان, ءوز ۋاقىتىنىڭ جۇگىن كوتەرگەن زاماناۋي دراماتۋرگتەردىڭ شىعارمالارى تەاتر ساحناسىندا ءاردايىم كەشەگى كەزەڭ تۋىندىلارىمەن بىردەي دەڭگەيدە كورىنىس تابا بەرمەيدى. بۇگىنگى دراماتۋرگتەر قوعام تاراپىنان «شەكسپير مەن چەحوۆ سياقتى جازا المايسىڭدار» دەگەن وتكىر سىندى ءجيى ەستيدى. «جازعان پەسام ساحنادا قويىلمايدى» دەپ نەمەسە قويىلعان كۇندە دە, «ىشتەن شىققان شۇبار جىلان», كوز مايىن تاۋىسىپ, جان جۇرەگىمەن جازعان پەساسىنىڭ رەجيسسەرلەردىڭ «پىشاعىنا» ءىلىنىپ, اياۋسىز تۋرالىپ, جۇتاڭ تارتىپ شىعاتىنىنا نارازى دراماتۋرگ وزىنشە وكپەلى. «ولاردىڭ جازعان پەسالارى جارامسىز. سيۋجەتى سولعىن, يدەياسى ءالجۋاز, كەيىپكەر حاراكتەرلەرىنە دەيىن ۇقساس, قارابايىر, تارتىمسىز» دەپ رەجيسسەر شاراسىزدىق تانىتادى. دراماتۋرگ پەن تەاتردىڭ, دراماتۋرگ پەن رەجيسسەردىڭ اراسىنداعى بايلانىستىڭ بەلگىلى ءبىر جۇيەگە تۇسپەۋى – بۇگىنگى قازاق تەاترىنىڭ شەشىمىن كۇتكەن وزەكتى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى. «دراماتۋرگ – رەجيسسەر – كورەرمەن» تىزبەگىندە جۇمىس ىستەيتىن تەاترلار ءوز رەپەرتۋارىن جاسايتىن اۆتور-دراماتۋرگپەن شىعارماشىلىق بايلانىسىن قامتاماسىز ەتەتىن زامانعا ساي وڭتايلى تەتىكتەرىن تابا العان جوق. ورتاق مامىلەگە كەلە الماي تارتىسىپ جۇرەتىن ەكى تاراپتىڭ پىكىرتالاسى تولاسسىز ايتىلىپ كەلە جاتقانىن ەسكەرگەننەن بولار, م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ تەاتر جانە كينو ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, تانىمال تەاتر سىنشىسى, ونەرتانۋ كانديداتى امانگەلدى مۇقان دراماتۋرگتەر مەن تەاتر رەجيسسەرلەرىنىڭ باسىن قوسىپ, كۇردەلى ماسەلەنىڭ كولەڭكەسى مەن كۇنگەيى تۋرالى اڭگىمە ءوربىتتى. ۇلتتىق ادەبيەتتىڭ باس دراماتۋرگى م.اۋەزوۆتىڭ مۋزەي-ۇيىندە وتكەن جيىنعا جيىرمادان استام تەاتر مامانى قاتىستى. شىعارما تالانتتى اۆتوردىڭ قالامىنان تۋسا, جازىلعان دۇنيە مازمۇن جاعىنان تەرەڭ, ماسەلە قويۋ جونىنەن وتكىر بولسا, تەاتر ساحناسىندا قويىلۋىنا نە كەدەرگى؟ ولاردى قالاي جاقىنداتۋعا بولادى جانە تەاترعا, كورەرمەنگە قاجەتتى ساپالى پەسا جازۋدى قالاي جولعا قويۋعا بولادى؟ مىنە, بۇل – سۇراق. ماقساتى – ماسەلەنىڭ باسىندا تۇرعان ەكى تاراپتى, ەكى ۇلكەن شىعارماشىلىق توپ – اۆتور-دراماتۋرگ پەن تەاتردى (رەجيسسەر, ديرەكتور) جاقىنداستىرۋ.
تاريح • 06 مامىر, 2023
بەيبىت ءومىر بەسىگىندە تەربەلىپ وسكەن ۇرپاققا سوعىس دەگەن جات ۇعىم. ويشا ەلەستەتەتىن سوعىستىڭ جانتۇرشىگەرلىك شىندىعىن, تىنىش ءومىردىڭ قادىر-قاسيەتىن وت پەن وقتىڭ ورتاسىنان امان كەلگەندەردىڭ شىعارماسى بارىنەن گورى تەرەڭىرەك سەزىندىرەدى. قاۋىزى اشىلماي جاتىپ اسكەرگە شاقىرىلعان بالالار قاتارىندا يىعىنا مىلتىق اسىنىپ, قان مايداننىڭ ورتاسىنان تابىلعانداردىڭ ىشىنەن ەلگە بەلگىلى اقىن-جازۋشىلاردىڭ ۇلكەن شوعىرى شىقتى. سوعىستىڭ ناعىز شىندىعى – سولاردىڭ شىعارماسىندا. ول شىعارمالار حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنداعى تۇتاس بىرنەشە بۋىندى تاربيەلەدى.
سۇحبات • 03 مامىر, 2023
تەاتر مەن كينو ونەرىندە ەسىمى قۇرمەتپەن اتالاتىن اكتەر ءارى رەجيسسەر مۇرات احمانوۆ ونەرگە ەرتە كەلدى. ءتۇر-تۇرپاتىنىڭ ءوزى ساحناعا سۇرانىپ تۇرعان نەمەرەسىن اتاسى جەتەكتەپ اكەلىپ الماتى حورەوگرافيالىق ۋچيليششەسىنىڭ ديرەكتورى, ايگىلى ءبيشى شارا جيەنقۇلوۆانىڭ قولىنا تاپسىرعاندا ول ون ەكى جاستا بولاتىن. رەجيسسەر دۇنيەگە كەلگەن الماتى وبلىسى كەگەن اۋىلى ۇزىنبۇلاق اۋىلىنا «اتاماننىڭ اقىرى» ءفيلمىن تۇسىرۋگە بارعان شاكەن ايمانوۆ تاڭسىق ونەردىڭ ىزىنە تۇسكەن ءبيشى بالانى كورىپ, باتاسىن بەرىپ, قولىنداعى قامشىسىن سىيعا تارتقان. سودان بەرى قىزىعى مەن قيىندىعى قاتار جۇرەتىن ونەر سالاسىنا ءومىرىن ارناعالى دا تۇپ-تۋرا جارتى عاسىر بولىپتى.
ونەر • 12 ءساۋىر, 2023
ا.سەلەزنەۆ اتىنداعى الماتى حورەوگرافيالىق ۋچيليششەسى حورەوگرافيالىق وقۋ ورىندارى اراسىنداعى VIII «ورلەۋ» حالىقارالىق بايقاۋىن وتكىزدى. بۇل حالىقارالىق بايقاۋ الەمنىڭ جەتەكشى بالەت مەكتەپتەرى اراسىنداعى حالىقارالىق بايلانىستى دامىتىپ, نىعايتۋ ماقساتىندا 2008 جىلدان بەرى ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى.
تەاتر • 31 ناۋرىز, 2023
رەسپۋبليكالىق شەڭبەردەن شىعىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدى قامتىپ, تەاتر ونەرى مەن ساحناداعى جەتىستىكتى بايانداپ, باق سىنايتىن اۋقىمدى فەستيۆالدەردىڭ الامانى الدىمەن ءوز شاعىن الاڭىن باعىندىرۋدان باستالىپ جاتادى. بۇل بايگەنىڭ ءبارى ءوز ونەرىن وزگەمەن سالىستىرىپ, جاڭاشىلدىققا ۇمتىلىپ, تاجىريبە الماسىپ, ءبىرتۇتاس ونەر كەڭىستىگىن جاساۋ ءۇشىن ماڭىزدى دا. ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترى بيىلعى ماۋسىم كەزەڭىن بيىك جەتىستىكتەرمەن تۇيىندەگەنىن 5-رەت وتكىزىلىپ وتىرعان «التىن ساقا» تەاترىشىلىك فەستيۆالىمەن كورسەتتى. العاش 2016 جىلى «التىن ساقا» بالالار سپەكتاكلدەرىنىڭ بايگەسى بولىپ باستاۋ الىپ, جاڭا قويىلىمداردىڭ تەاترىشىلىك فەستيۆالى دەپ جالعاسىن تاپقان بۇل فەستيۆال ءتورت جىل قاتارىنان وتكەن سوڭ الەمدىك پاندەميا سالدارىنان توقتاپ قالىپ, اراعا ءۇش جىل سالىپ, بيىل تەاترمەن قايتا قاۋىشتى. تەاتردىڭ 70-كە تارتا ءارتىسى اراسىندا ءبىر جىل اياسىندا ساحنالانعان سپەكتاكلدەگى رولدەر بويىنشا جۇلدەلەر ساراپقا سالىنىپ, ءتۇرلى ارنايى اتالىمدار بويىنشا جۇيرىكتەر انىقتالىپ, اقشالاي جانە ارنايى ديپلومدارمەن ماراپاتتايتىن ءۇمىت پەن شابىت سىيلايتىن شىعارماشىلىق ءداستۇر بۇل.
ونەر • 20 ناۋرىز, 2023
قوڭىرقوجانىڭ ءتورت تارلانى – ۇلتتىق ونەردىڭ الاسارماس بيىگى
قازاق كينوسىنىڭ تولقۇجاتىنا اينالعان ايگىلى «قىز جىبەك» ءفيلمىن تۇسىرگەن سۇلتان قوجىقوۆتىڭ وتاندىق كينونى دامىتۋداعى ەڭبەگى ءوز الدىنا, ول شىر ەتىپ دۇنيەگە كەلگەن دەگدار وتباسى شىعارماشىلىق ورداسىنا اينالىپ, ۇلتتىق ونەردى ورگە سۇيرەگەن تارپاڭ تالانتتاردىڭ ۇياسى بولعانى ءسوز ورايى كەلگەندە ايتىلىپ قالاتىنى بولماسا, اۋلەتتىڭ رۋحاني الەۋەتىنەن قالىڭ جۇرت تەگىس حاباردار دەپ ايتۋ قيىن.
قوعام • 14 ناۋرىز, 2023
الماتىداعى ورتالىق مەملەكەتتىك مۋزەي العاش رەت ءدامى ءتىل ۇيىرەتىن ءتاتتى تورتتاردىڭ توپتاماسىن كوپشىلىككە تارتۋ ەتتى. «تورت مۋزەيى» اتالاتىن كورمەدە بارماعىنان الماتىلىق بال تامعان كونديتەرلەردىڭ ەكسكليۋزيۆتى اۆتورلىق تورتتارى توپتاستىرىلعان. كورمەگە قاتىسقان جەرگىلىكتى شەبەرلەر ءتۇرلى ديزاينداعى, الۋان ءپىشىن مەن ولشەمدەگى 40-تان استام تورتتىڭ ءتۇرىن جاساۋعا نيەت ءبىلدىرىپ, ءتاتتىنى ناعىز ونەر تۋىندىسىنا اينالدىرعان.
تەاتر • 09 ناۋرىز, 2023
ەلدەگى تەاترلاردىڭ جاعدايى قالاي؟
ۇلتتىق تەاتردىڭ تۋعان كۇنى توڭىرەگىندە تالاس كۇنى بۇگىنگە دەيىن تولاستاماي كەلە جاتسا دا, تەاتردىڭ تۋعان كۇنى جۇسىپبەك ايماۋىتوۆتىڭ رەجيسسەرلىگىمەن سەمەيدە ساحنالانعان ء«بىرجان – سارا» ايتىسىنان باستاۋ الاتىنى تۋرالى اعا بۋىن ونەر زەرتتەۋشىلەرى باعىبەك قۇنداقباي ۇلى مەن اشىربەك سىعاي ايتىپ تا, جازىپ تا ءوتتى. اقپان ايىنا دالمە-ءدال كەلەتىن وسى اتاۋلى كۇنمەن تەاتر ونەرىنە بايلانىستى يگى شارالاردىڭ مولىنان اتقارىلىپ جاتاتىنى دا سوندىقتان بولسا كەرەك. ءبىر باسىنان بىردە وركەندەۋ كەزەڭىن, بىردە قۇلدىراۋ شاعىن وتكەرىپ كەلە جاتقان ۇلتتىق دراما تەاترلارىنىڭ شىعارماشىلىق جاعدايىن سۇزگىدەن وتكىزىپ, جەتىستىگى مەن كەمشىلىگىن قاتار سارالاپ وتىرعان قازاقستان تەاتر سىنشىلارى بىرلەستىگى ءتورت جىلدان بەرى جەمىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ايتۋلى كۇننىڭ اياسىندا تەاتر سىنشىلارى باس قوسىپ, بىلتىرعى تەاتر فەستيۆالدەرىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى, ساحنالىق قويىلىمداردىڭ كوركەمدىك ساپاسى تۋرالى ءسوز قوزعاپ, بۇگىنگى قازاق تەاتر رەجيسسۋراسىنداعى ىزدەنىستەر مەن ىركىلىستەر تۋرالى كەلەلى اڭگىمە ورىستەتكەن ەدى.
كينو • 15 قىركۇيەك, 2021
قازاقستان رەجيسسەرلەرىن نە قىزىقتىرادى؟
الماتىداعى ۇلتتىق كىتاپحانادا مەملەكەتتىك قارجىلىق قولداۋدان ءۇمىتتى كينوجوبالاردىڭ اشىق قورعاۋى بولىپ ءوتتى. ەلىمىزدىڭ كينو سالاسى مەملەكەتتىڭ قارجىلىق قولداۋىنا تىكەلەي تاۋەلدى بولعاندىقتان, ءۇمىتتى كينوجوبالار بىرنەشە ساتىلى ىرىكتەۋدەن ءوتىپ بارىپ, ءوز فيلمدەرىنە قارجى الاتىن جوبالار تىزىمىنەن كورىنۋ مۇمكىندىگىنە يە. قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى دوسحان جولجاقسىنوۆ توراعالىق ەتكەن ساراپتاما كەڭەسى بۇل جولى 510 ءوتىنىمدى قاراستىردى. 2019 جىلى 109, 2020 جىلى 226 ءوتىنىم تۇسكەنىن ەسكەرسەك, وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا بيىلعى كورسەتكىش بارلىعىنان وق بويى وزىق, رەكوردتىق ناتيجە كورسەتىپ تۇر.
تەاتر • 05 تامىز, 2021
مەجەسى بيىك, مۇمكىندىگى مول ۇجىم
زاڭمەن بەكىتىلىپ, جىلىنا ءبىر رەت بەرىلەتىن كەزەكتى ەڭبەك دەمالىسى جۇمىس ىستەيتىن ءار ادام ءۇشىن, اسىرەسە شىعارماشىلىق ادامى ءۇشىن اسا ماڭىزدى. جاز مەزگىلى جاقىنداعاننان باستاپ دەمالىستى ەستە قالاتىنداي ەتىپ وتكىزۋدى ويلاستىرىپ, ىشتەي ءتۇرلى جوسپار ءتۇزۋ سۇيىكتى ەرمەكتىڭ بىرىنە اينالىپ, اسىعا كۇتەدى. دەنساۋلىققا كوڭىل ءبولىپ, شارشاعان اعزانى قالىپقا كەلتىرىپ, بويعا كۇش-قۋات جيناپ قايتۋعا اركىم قۇمبىل. دەمالىسقا كەزەكتەسپەي-اق بۇكىل قىزمەتكەرى ءبىر مەزگىلدە كەتىپ, قول ۇستاسىپ بىرگە كەلەتىن ءداستۇرى بار ساناۋلى ۇجىمنىڭ ءبىرى – تەاتر. اپتا باسىندا عابيت مۇسىرەپوۆ اتىنداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ باسشىلىعى جازعى ەڭبەك دەمالىسىنان ورالعان ۇجىمداستارىن توسىن جاعدايدا قارسى الدى.
