ادەبيەت • 22 قاڭتار, 2024
دۇنيەدە انانىڭ بالاعا دەگەن ماحابباتىنداي ماحاببات جوق شىعار. مۇمكىن دۇنيەنى ۇستاپ تۇرعان دا سول بولار. ودان وزعان, ونىڭ الدىنا تۇسكەن سەزىم بولسا ءوزىڭىز ايتا جاتارسىز. ءبىزدىڭ دالادا ەرتەدەن, ءتىپتى بىرنەشە مىڭجىلدىقتار بۇرىن قالىپتاسقان ءداستۇردىڭ وزىعى – شەشەلەرىمىزدى قاستەرلەۋ, قادىرىنە جەتۋ – ەڭ قاسيەتتى ءىس. ەرتە تۇرىك داۋىرىنەن بەرى كەلە جاتقان تاس بالبالدارداعى ايەل-انا بەينەلەرىنەن عانا ەمەس, ەرتەگى, اڭىز, جىر-داستاندارىمىزدان, قىسقاسى ۇلتتىق ادەبيەتىمىزدەن انىق كورىنەدى. ارىدەگى «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ», «قىز جىبەك» جىرلارىنان باستالاتىن التىن تامىردان جۇلگە تارتقان نەبىر ءىنجۋ-مارجاندار تىزىلە كەلىپ, ۇلى رۋحپەن سۋارىلعان قۇندىلىقتار ىرىسىن ەسەلەي تۇسەدى.
ادەبيەت • 17 قاڭتار, 2024
قازىرگى جاستار اقان سەرىنىڭ «شىرماۋىعىن» قالاي قابىلدار ەكەن؟ «احاۋ, دۇنيە جالعان, بىتەر مە ارمان؟ سۇم تاعدىر شىرماۋىقتاي, شىرماپ العان» دەيدى قايىرماسىندا. ارينە, اقان ومىرىنەن, قازاق تاريحىنان حاباردار تۇيسىگى وياۋ جاس بىردەن قابىلداپ ءتۇيسىنۋى ابدەن كادىك. بويىنا مۇنداي قاسيەتتەر جۇقپاعان قازاقتىڭ ءسوزى سەلت ەتكىزبەسە دە, اۋەنى باۋراماي قويماۋى كەرەك. ءان سوقتالى, تەرەڭ تىنىستى, باتار كۇننىڭ ساۋلەسىندەي سالماقتى وي مەن سەزىمگە قۇرىلعان. ءبىر ەمەس, بىرەر تىڭداۋ, ول دا از-اۋ, ءومىر باقي تىڭداپ وتەر تۋىندى. سوندىقتان ادامدار قايدا اسىعىپ بارا جاتقاندارىن دا پايىمداماي, ۋاقىتتىڭ الدىنا ءتۇسىپ الىپ زىمىراپ جۇرگەن مىنا زامانادا اقان, ءبىرجان اندەرى ءار تۇستان ەستىلىپ تۇرسا ارتىق ەمەس. مىڭنىڭ اراسىنان بىرەن-سارانىنىڭ قۇلاعى شالىپ جاتسا, ول دا ولجا.
ادەبيەت • 15 قاڭتار, 2024
تاۋداي سەزىمنىڭ تۇيسىگى مەن رۋحى
جەتپىسىنشى جىلدان بىلايعى ۇرپاق اراسىندا مۇحتار شاحانوۆتىڭ رۋحىمەن تىنىستاماعانى كەمدە-كەم شىعار. كىتاپ, گازەت-جۋرنال وقىمايتىندار اندەرگە جازىلعان ولەڭدەرىن تىڭداپ وسسە كەرەك. «عايشا جەڭگەي», «عاشىقتىق عالاماتى», «جىگەرلەندىرۋ», ء«تورت انا» سياقتى شىعارمالارى اۋىلداعى تالاي قارا دومالاقتىڭ بەتىن ادەبيەتكە, ولەڭگە بۇرعانىن بىلەمىز. ەكىمىڭىنشى جىلداردىڭ العاشقى ونجىلدىعىندا اۋىلداعى ءار قازاقتىڭ تەلەفونىنان شاحانوۆ جىرلارى ساڭقىلداپ ەستىلىپ جاتاتىنىن ۇمىتا قويعانىمىز جوق.
ادەبيەت • 08 قاڭتار, 2024
ادامعا بەرگىسىز جانە ادام سەنگىسىز
قازاق كەيدە الەككە ءتۇستى دەگەندى «يت بولدى» دەپ ايتا سالادى. ابدەن الەكتەنگەندى «يت سىلىكپەسى شىقتى» دەۋى مۇمكىن. قازاقتىڭ وسى «يت بولدىسىن», يتكە قاتىستى ادامعا قاراتا ايتاتىن كەيبىر تۇراقتى تىركەستەرىن ءارتۇرلى قىرىنان دالەلدەپ جازعان ەكى شىعارمانىڭ ءبىرى ميحايل بۋلگاكوۆتىڭ «يت جۇرەگى» بولسا, ءبىرى نودار دۋمبادزەنىڭ «يت» شىعارماسى.
تاعزىم • 04 قاڭتار, 2024
«اۋپىلدەك», «اپيتوك», «ساۋلەم-اي», «قۇداشا» سىندى حالىق اندەرىمەن قاتار ءبىرجاننىڭ «جالعىز ارشا», «جونىپ الدى», ء«لايلىم شىراعىن», اقان سەرىنىڭ «ماڭماڭگەرىن» جانە ءشامشى قالداياقوۆتىڭ اندەرىن شىرقاعان قازاق دالاسىنىڭ بۇلب ۇلى رابيعا ەسىمجانوۆانىڭ تۋعانىنا بۇگىن تۋرا 110 جىل تولدى.
ادەبيەت • 28 جەلتوقسان, 2023
ادەبيەت الەمىنە ات بايلاساق...
وتكەن جىلعا وكپە جوق. تابيعات توسىن مىنەز تانىتىپ, اسپان قاقىراپ يا جەر وپىرىلىپ ورتاسىنا تۇسپەسە, جىلدى قالاي وتكەرۋ ادامداردىڭ وزىنە بايلانىستى شىعار. ۋاقىت پەن كەڭىستىكتىڭ اۋانىندا ونەر جاسايسىڭ با, ادەبيەت تۋدىراسىڭ با, جوق الدە مال تاۋىپ, ونىڭدى تويعا (جەلگە) شاشاسىڭ با, ەركىڭ ءبىلسىن. ايتەۋىر اركىم اقىلى جەتكەنشە ءىس قىلادى. اباي: «ماقسۇتىم – ءتىل ۇستارتىپ, ونەر شاشپاق,ناداننىڭ كوزىن قويىپ, كوڭىلىن اشپاق.ۇلگى السىن دەيمىن ويلى جاس جىگىتتەر,دۋمان-ساۋىق ويدا جوق اۋەل باستا-اق», دەمەكشى ادەبيەت پەن ونەردە ۇلگى الارلىق دۇنيەلەر از بولمادى بيىل. ماسەلە كىمنىڭ قالاي قابىلداپ, باعامداپ, تاني الۋىندا. سوندىقتان ايتپاعىمىز اس پەن تويدىڭ داقپىرتى ەمەس, جىل اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ شەتىن شىعارۋ.
جادىگەر • 25 جەلتوقسان, 2023
الەم تانىعان قازاق بالۋانى, ۇلى دالانىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى, كۇش اتاسى قاجىمۇقان مۇڭايتپاس ۇلىنىڭ قانجارى 111 جىلدان سوڭ استاناداعى ۇلتتىق مۋزەيگە تاپسىرىلدى. بۇعان دەيىن قولدان-قولعا ءوتىپ كەلگەن قانجاردى الەم جۇرتشىلىعىن تاڭعالدىرعان بالۋانعا 1912 جىلى ىستانبۇلدىڭ اكىمى شاعىر پاشا سىيلاعان كورىنەدى.
رۋحانيات • 19 جەلتوقسان, 2023
ەلى مەن جەرىنىڭ قايعى-قاسىرەتىن جان-جۇرەگىمەن تەرەڭ سەزىنگەن اقىن ماعجان جۇماباي حح عاسىر باسىندا الاش ارىستارىمەن بىرگە قالاي دا ۇلتىن وياتۋدى كوكسەگەنى ءمالىم. سونداعى اسا ءبىر قامىرىقتى ولەڭى «قازاق ءتىلى» ەدى. «كۇش كەمىدى, ايبىندى تۋ قۇلادى, كەشە باتىر – بۇگىن قورقاق, بۇعادى» دەپ باستالاتىن شاعىن عانا جىردا بارىنەن كۇدەر ۇزگەن اقىن ەڭ سوڭىندا ءۇمىتتى ۇلتتىڭ انا تىلىنەن تابادى. «...تاراپ كەتكەن بالالارىڭدى باۋىرىڭا, اق قولىڭمەن تارتا الارسىڭ سەن, تiلiم!» دەپ اياقتايدى. الكەي مارعۇلانشا ايتقاندا, «قازاق حالقى ءۇشىن ماعجان جۇمابايدىڭ ماڭىزى اعىلشىندار ءۇشىن شەكسپيردىڭ, ورىستار ءۇشىن پۋشكيننىڭ ماڭىزىنان كەم ەمەس». دەمەك, وسىنشاما ۇلى اقىننىڭ بۇلاي دەۋىندە ۇلكەن ءمان بار.
قوعام • 16 جەلتوقسان, 2023
ءابىش كەكىلباەۆتىڭ «بوداندىق ءبىزدى قالاي سىناسا, بوستاندىق تا سولاي سىنايدى» دەگەن ءسوزى بار. ۇستارعان اقىل مەن ۇشتالعان وي, شىڭدالعان رۋحتىڭ ءسوزى بۇل. ەلدىك پەن بوستاندىق, ازاتتىق پەن ۇلت ءۇشىن كۇرەستە كورەسىنى كورىپ, ابدەن شىڭدالىپ شىققان تاۋەلسىز سانا تۋدىرعان ءسوز قازاقتىڭ ماڭدايىنا سىيىپ تۇر. اللاسى القاپ بەرە سالعان اينالايىن ازاتتىقتىڭ الاش بالاسىنا قانشالىقتى قىمباتقا تۇسكەنىن دە وسى ءبىراۋىز سوزدەن باعامدايمىز.
تاريح • 15 جەلتوقسان, 2023
كەڭەستىك قيىن جىلداردا جىراۋلار رۋحى, قوبىز سارىنى بىزگە ماحامبەت جىرلارىمەن بىرگە كەلدى. نامىس بولماعان جەردە, ۇلى سۇيىسپەنشىلىك بولماعان جەردە ەرلىك پەن ەلدىك تە, كەڭدىك پەن تەڭدىك تە جوق-اۋ, شاماسى. بىلايىنشا ايتقاندا, ەشتەڭە جوق. ۇلى سۇيىسپەنشىلىك ۇلدە مەن بۇلدەگە ورانعان كۇنىكەي قىز بولىپ قانا كورىنە مە؟ التىن تاق, حان سارايى سياقتى قىلاڭ بەرۋى كەرەك پە الدە؟
