قوعام • 04 جەلتوقسان, 2023
تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا تىيىم بولا ما؟
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ كەز كەلگەن ءتۇرى ءاربىر سەگىزىنشى وتباسىندا بار. ءاربىر ءۇشىنشى وتباسىندا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق بولسا, ءاربىر جەتىنشى ايەل – ەكونوميكالىق, ءاربىر التىنشى ايەل – فيزيكالىق, ءاربىر ءۇشىنشى ايەل – پسيحولوگيالىق زورلىق-زومبىلىققا تاپ بولادى. وكىنىشكە قاراي, قازىرگى قوعامدا وتباسىنداعى كەمسىتۋ مەن قورقىتۋ قالىپتى جاعدايعا اينالدى, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق قىلمىستارىنا قۇلاق ۇيرەندى. قوعام دەرتىنە اينالعان بۇل قۇبىلىستىڭ تامىرىنا بالتا شابۋعا بولا ما؟ زاڭناماداعى سوڭعى وزگەرىستەر بۇل باعىتتاعى قىلمىستاردىڭ الىن الۋعا قانشالىقتى ىقپال ەتتى؟ كوپتىڭ كوكەيىندەگى بۇل سۇراقتاردى مامانداردىڭ وزىنەن سۇراپ-ءبىلۋ ءۇشىن دوڭگەلەك ۇستەل باسىنا جيناپ, ماسەلەگە قاتىستى وي-پىكىرىن ءبىلۋدى ءجون كوردىك. باسقوسۋعا پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى جاننا اسانوۆا, پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءلاززات سۇلەيمەن, ءىىم اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتىنىڭ ەرەكشە تاپسىرمالار جونىندەگى اعا ينسپەكتورى اقمارال سەرىكباەۆا, استانا قالاسى اكىمدىگى ء«ۇمىت داعدارىس» ورتالىعى كوممۋنالدىق مەملەكەتتىك مەكەمەسى ديرەكتورىنىڭ الەۋمەتتىك جۇمىستار جونىندەگى ورىنباسارى ايگۇل شامشاتوۆا, «قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى» كەاق وتباسى جانە گەندەرلىك ساياسات سالاسىنداعى زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ جەتەكشى مامانى بەكزات ەرمەكباەۆا, «قازاق گازەتتەرى» جشس باس ديرەكتورى ديحان قامزابەك ۇلى قاتىستى.
مۋزەي • 04 جەلتوقسان, 2023
بوكەي ورداسىنىڭ قارۋ-جاراق پالاتاسى
ىشكى قازاق ورداسىنىڭ سوڭعى بيلەۋشىسى جاڭگىر بوكەي ۇلى دا جاۋىنگەر اتا-باباسىنان قالعان قارۋ-جاراقتى كيەلى ساناپ, مۇرا رەتىندە ۇستاپ, سان ءتۇرىن جيناقتاعان ەكەن.
زەردە • 04 جەلتوقسان, 2023
«Egemen Qazaqstan» گازەتىندە (2023 جىلعى 24 شىلدە) بەكەن قايرات ۇلىنىڭ «توقتامىس حاننىڭ جارلىعى» اتتى ماقالاسى جاريالاندى. اۆتور اڭداتپادا التىن وردا حانى توقتامىستىڭ 1392 جىلى ليتۆانىڭ ۇلى كنيازى ءھام پولشا كورولى II ۆلاديسلاۆ ياگايلوعا جولداعان جارلىق-حاتىنىڭ كوشىرمە نۇسقاسىنىڭ ۇلانباتىرداعى مەملەكەتتىك ورتالىق ارحيۆىنە جەتكىزىلگەنى تۋرالى ايتا كەلىپ, اتالعان جارلىقتىڭ تاريحىنا قاتىستى دەرەكتەر كەلتىرەدى.
تۇلعا • 04 جەلتوقسان, 2023
نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى الەمى (ەسسە)
وقىپ وتىرعان اڭگىمەڭ ۋاقىتىڭ قانشا تىعىز بولسا دا ماگنيتشە تارتىپ باس العىزبايدى. «ول اشارشىلىق دەندەگەلى ادامدى ادام جەپ جاتىر دەگەندى ەستىگەن. اۋەلى سەنبەپ ەدى. قۇلجانى اتىپ العاننان كەيىن ءمان-جاي بىلمەك بولىپ, ەتەكتەگى اۋىلعا تۇسكەن. سوندا... شاعىن اۋىلدىڭ ادامدارى اشتان قاتىپ قالىپتى. كەنەت اۋىلدان ءسال اۋلاقتا البا-جۇلبا ءبىر توپتىڭ لاپىلداعان وتتى شىر اينالىپ جۇرگەنىنە كوزى ءتۇسىپ, قايناپ جاتقان قازان ەرنەۋىنەن بالانىڭ بىلەگىن بايقاپ قالعان». وسى تۇسىنا كەلگەندە ونسىز دا تۇرشىگە باستاعان دەنەڭ قورقىنىشتان قۇرساۋلانىپ, تۇلا بويىڭدى مازاسىز ۇرەي بيلەيدى. «امان قالعىلارىڭ كەلسە, تاستاڭدار بالانى, – دەدى سوڭىنداعى قابا ساقالدى وڭكيگەن. قىرىلداعان ۇنىنە ىرىل ما, سوعان ۇقساس جەكسۇرىن بىردەڭە ارالاسقان». كەنجەعازى مەن ونىڭ ءسابيىن ارقاسىنا تاڭىپ العان ايەلىنە ىلەسىپ, ارتىنان جاقىنداپ كەلىپ قالعان الگى اش بورىدەي ادامجەگىشتەردەن جانتالاسا قاشا جونەلگىڭ كەلەدى. بىراق ابدەن شارشاپ تالعان اياقتارىڭ ىلگەرى باسۋدىڭ ورنىنا كەيىن كەتىپ جاتقانداي جاندالباسا كۇي كەشەسىڭ. ءتۇسىڭىز شىعار. ادەتتە جايسىز جاتىپ, باستىرىلىعىپ ۇيىقتاعان ادام وسىنداي تۇستەن شوشىپ ويانادى ەمەس پە؟ ءبىر ءسات وسى ويىڭا يلانىپ, باسىڭدى كوتەرىپ, جان-جاعىڭا قارايسىڭ. جوق! ءتۇسىڭ ەمەس ەكەن. ءۇۋھح!.. وياۋسىڭ. ەسىڭدى جيعان سوڭ قولىڭا كىتاپ ۇستاپ وتىرعانىڭ ەسكە تۇسەدى. قاسىڭدا كەنجەعازىنىڭ وتباسى جوق. ولار مىنا كىتاپتىڭ ىشىندە. كىتاپ ىشىندەگى اڭگىمەدە الگى اشتىقتان السىرەپ جىرتقىشقا اينالعان ادام ەمەستەرمەن ارپالىسىپ ءجۇر. ەندەشە, سەنىكى نە جورىق؟
باسىلىم • 04 جەلتوقسان, 2023
گازەت پەن جۋرنال – ەكىنشى تىنىسىم
1966 جىلى قاۋىس-قاراشا ايىنىڭ ورتاسىندا رەسەي اۋماعىندا ءۇش جىل ەكى اي مىندەتىمدى وتەپ, ەلگە ورالدىم. ەكى جىلداي گوركي-بوردا, ءبىر جىل ءۇش ايداي يۆانوۆا-شۋيا گارنيزونىندا بولدىم. ءبىر عاجابى – وسى ءۇش جىلدا دا ءبىز 40 شاقتى قازاق پەن 8 وزبەك «سوتسياليستىك قازاقستان» جانە «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىنەن كوز جازعانىمىز جوق. ەلدەگى جاڭالىقتاردى وقىپ, ماساتتانىپ قالامىز, ءبىر-بىرىمىزدەن ءسۇيىنشى سۇرايمىز. كەيىندەۋ ءبىلدىم, مۇنى ۇيىمداستىرعان اتىراۋلىق ەكى سولدات, ەكەۋى دە ورتا مەكتەپتى ورىس تىلىندە بىتىرگەن ماقسات قۇلتۋمين مەن عاينەت قۋانعاليەۆ ەكەن. بىردە ماقساتتىڭ شاعىن ماقالاسى «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىنە جاريالاندى. سوندا ونى قولما-قول قۇتتىقتاپ قۋانعانىمىز-اي! سودان 1964 جىلى گوركي گارنيزونىندا 800 مەتر جارىستان سولدات وسەر سەرىكقاليەۆتىڭ ەكىنشى ورىن العانى تۋرالى سەرجانت يساتاي ءشامبىلوۆتىڭ «سوتسياليستىك قازاقستانعا» شىققان ماقالاسىن ءبارىمىز جابىلىپ, كۇندىز-ءتۇنى وقىعانىمىزدى قايتەرسىڭ!
قازاقستان • 04 جەلتوقسان, 2023
قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ايەلدەر ديالوگىنا توراعالىعى اياقتالدى
4 جەلتوقساندا قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ايەلدەر ديالوگىنا توراعالىعى گەندەرلىك زورلىق-زومبىلىقپەن كۇرەس ماسەلەلەرىن تالقىلاۋمەن اياقتالدى. ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆ استانا قالاسىندا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيانى قورىتىندىلاي كەلە, فورۋمنىڭ 2023 جىلعى جەمىستى جۇمىسىن اتاپ ءوتتى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
تەحنولوگيا • 04 جەلتوقسان, 2023
تسيفرلىق الەمدە جەلىدەگى قاۋىپسىزدىك ءبىرىنشى ورىندا تۇرادى. كيبەرقاۋىپسىزدىك دەگەنىمىز – كومپيۋتەرلىك جۇيەلەردى, دەرەكتەردى, باعدارلامالىق جاساقتاردى جانە ادامداردى كيبەرقاۋىپتەر مەن كيبەرقىلمىستاردان قورعاۋعا باعىتتالعان تەحنولوگيالار, ۇدەرىستەر مەن تاجىريبەلەردىڭ جيىنتىعى.
جادىگەر • 03 جەلتوقسان, 2023
تۇنجەلىنىڭ تاريحي قۇلپىتاستارى
قانداي دا ءبىر ايماقتا ورنالاسقان مولالار, قابىرلەر جانە قۇلپىتاستار – سول ءوڭىردىڭ بەلگىلى ءبىر حالىققا ءتان ەكەنىن دالەلدەيتىن ەڭ ماڭىزدى ۇلتتىق تاڭبا. سونىمەن قاتار قۇلپىتاستار – ءار كەزەڭنىڭ مادەنيەتى مەن تىنىس-تىرشىلىگىن كورسەتەتىن تاريحي جادىگەرلەر.
زەردە • 03 جەلتوقسان, 2023
بەيبارىس – 800: ادىلەتتىڭ الداسپانى
بيىل مىسىرداعى ماملۇكتەردىڭ داڭقتى سۇلتانى ءارى مۇسىلمان الەمىنىڭ قورعانى رەتىندە تاريحتا جارقىن ءىز قالدىرعان ۇلى دالانىڭ اسىل پەرزەنتى سۇلتان بەيبارىستىڭ تۋعانىنا 800 جىل تولدى.
تانىم • 03 جەلتوقسان, 2023
يسلامنىڭ ويلاۋ جۇيەسى مەن دۇنيەتانىمىنىڭ حاق (يستينا) حاقىنداعى قاعيداتتارىنىڭ پوەتيكالىق قۇرىلىمىن (كالام), پالساپالىق قيسىنىن (لوگيكاسىن), ءدىني زاڭنامالىق دالەلىن (فيقھ-Fiqh) تۇسىنبەي – ابايدى ءتۇسىنۋ مۇمكىن ەمەس. ۇسىنىلعان ماقالادا ەۋروپا فيلوسوفتارىنىڭ جان مەن ءتان, جاننىڭ تەگى مەن تۇرلەرى تۋرالى پىكىرلەرى مەن ابايدىڭ فيلوسوفيالىق ويلارىنىڭ اراسىنداعى بايلانىسى سالىستىرىلا سارالانادى. سونىمەن قاتار جان مەن ءتان جانە جاننىڭ تۇرلەرى تۋرالى نەمىس عالىمى فريدريح ەدۋارد بەنەكەنىڭ ايگىلى «تاربيە مەن وقىتۋعا ارنالعان جەتەكشى نۇسقاۋ» اتتى فيلوسوفيالىق-پسيحولوگيالىق تاقىرىپتى قامتيتىن فيلوسوفيالىق-پسيحولوگيالىق تراكتاتتارىمەن ابايدىڭ تانىس بولعانى وسى ماقالا ارقىلى عانا عىلىمي ورتاعا بەلگىلى بولىپ وتىر. بۇل – ابايتانۋ ىلىمىندە بۇرىن مۇلدەم قاپەرگە الىنباعان دەرەك كوزى.
