كوزى ءتىرى بولسا اعامىز جەتپىس بەستىڭ بەلەسىن باعىندىرار ەدى. سانالى عۇمىرىندا حالىمىزدىڭ رۋحانيات سالاسىنا ۇلەس قوسىپ, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋى ءۇشىن تەر توككەن وسى عالىم-قايراتكەردىڭ ەڭبەگى زور. ول قاتارداعى ينجەنەردەن باستاپ, حالىقتىڭ قالاۋى مەن قولداۋى ارقىلى پارلامەنتتىڭ بىرنەشە شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى بولدى. قانشا بيىك قىزمەتتەر مەن مىنبەرلەردە جۇرسە دە, ومىرلىك ۇستانىم ەتكەن قاراپايىمدىلىق پەن ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارىن بويىنان جوعالتقان جوق. تاعىلىمى مەن تانىمى مول, ەڭبەك جولىندا تالاي اسۋلار مەن بەلەستەردەن ءوتىپ, ەلىمىزدىڭ وڭىرلىك ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى. ەلىمىزدە 8 زاڭنىڭ قابىلدانۋىنا تىكەلەي قاتىسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ دامۋىنا قاجەتتى تىڭ عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزگەن. ەكونوميكا عىلىمىندا – 14, رۋحانيات سالاسىندا 26 ەڭبەكتى جارىققا شىعاردى. سونداي-اق مەملەكەتتىك باسقارۋ, اگروونەركاسىپتى دامىتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى كووپەراتسيا, اگرارلىق جانە جەر رەفورمالارى, قورشاعان ورتانى قورعاۋ, ەكونوميكانى مەملەكەتتىك رەتتەۋ مەن ىزگىلىككە, يماندىلىققا, ءبىلىم-بىلىككە, اقىل-پاراساتقا ۇندەيتىن تانىمدىق-كوسەمسوزدىك ەڭبەكتەرى بار. وسى ەڭبەكتەرىن ماڭىزى مەن مازمۇنى حالىقتىڭ كەرەگىنە جاراسا دەپ تەر توكتى.
ەلىمىزدىڭ نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشۋىن, ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالىن جان-جاقتى زەردەلەپ سيپاتتاپ كورسەتە ءبىلدى. سول كەزدەگى قيىن جاعدايدا تاۋەلسىز مەملەكەتتى قالاي قۇرۋ كەرەكتىگىن, جوسپارلى ەكونوميكادان نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشۋ ۇدەرىسىن, تەڭ قۇقىقتى دەموكراتيالىق ەلگە اينالۋدىڭ نەگىزگى العى شارتتارى مەن قادامدارىن كورسەتتى. سەبەبى ەكونوميكا – ساياساتتىڭ دا, مادەنيەتتىڭ دە اجىراماس نەگىزگى بولشەگى. ەكونوميكا – مەملەكەتتىڭ, قوعامنىڭ, ءاربىر ناقتى ادام مەن ونىڭ وتباسى ءومىرىنىڭ نەگىزى. ويتكەنى ەكونوميكامەن بايلانىستى ەمەس سالا جوق, قاي ماسەلە بولسىن شەشىمى ەكونوميكاعا تاۋەلدى. ونى شەشۋ ءۇشىن ەلدە قۋاتتى, وسى ماسەلەلەردى شەشۋگە قابىلەتتى ەكونوميكا قۇرىلماسا, ەڭ بيىك قۇندىلىقتار – ەركىندىك پەن دەموكراتيا, حالىق يگىلىگى دەگەن قۇبىلىستىڭ ءوزى بوس سوزگە اينالادى.
مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ەكونوميكانىڭ بولاشاقتا دامۋى تۋرالى ەڭبەكتەرىندە تسيفرلى تەحنولوگيا جانە داعدى ەكونوميكاسىن قۇرۋ ۇلكەن ەكونوميكالىق جانە تەحنولوگيالىق دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋ كەرەكتىگىن ايتقان. بىلىكتى مامان دايارلاۋ, مەملەكەتتىك باعدارلاما نەگىزىندە الەمدىك ستاندارتتارعا سايكەس جوعارى وقۋ ورىندارىن قۇرۋ كەرەكتىگىن ايتىپ تا, جازىپ تا قالدىردى. «قازاق ەلىندەگى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ قالىپتاسۋ ەۆوليۋتسياسى» اتتى ەڭبەگىندە ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىك الۋى, دامۋى, اشىق ءارى ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋ تۋرالى باياندايدى.
ءوزى قىزمەت ەتكەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ەكونوميكا فاكۋلتەتىندە وتباسىنىڭ قارجىلاندىرۋىمەن مىرزاگەلدى كەمەل اتىنداعى ءدارىسحانا اشىلدى. كابينەتتە اعامىزدىڭ ومىرلىك ۇستانىمدارىنان سىر شەرتەتىن قۇندى مۇرالارى, ءجۇرىپ وتكەن جولى, ەڭبەكتەرى, فوتوسۋرەتتەر, تاعى دا باسقا قۇندى دەرەكتەر ساقتاۋلى تۇر. شاكىرتتەرى مەن ىزدەنۋشى ستۋدەنتتەر ءۇشىن كەز كەلگەن ساتتە مىرزاگەلدى كەمەل تۋرالى اقپارات الىپ, وي تانىمىن كەڭەيتۋگە زور مۇمكىندىك ەكەنى انىق.
15 قاڭتار – م.كەمەل اعامىزدىڭ تۋعان كۇنى. وسى كۇنگە وراي جىل سايىن ۋنيۆەرسيتەتتە ستۋدەنت, ماگيسترانت, دوكتورانتتار مەن ەلىمىزدىڭ زيالى قاۋىمىنىڭ قاتىسۋىمەن دوڭگەلەك ۇستەل, كونفەرەنتسيا ءوتىپ تۇرادى. وسىنداي ءىس-شارادا عالىم, ۇستازبەن بىرگە يىق تىرەسىپ جۇمىس ىستەگەن ارىپتەس, زامانداس قۇرداستارى تىڭ اقپاراتتار ايتىپ, قىزىقتى اڭگىمەلەرى تۋرالى ءسوز قوزعاعان بولاتىن. سونداي اڭگىمەدەن ءۇزىندى كەلتىرەيىك. «...اعامىز ماقتارال اۋدانىندا كەڭشار ديرەكتورى بولىپ قىزمەت ەتتى. جەر الىپ, 3-4 گەكتار اۋماققا قاۋىن-قاربىز ەگىپ, كۇزدە جيىن-تەرىم كەزىندە كورشى سوۆحوزدان تراكتور شاقىرتىپ, قاۋىن-قاربىزدى زيبا اپامىز ەكەۋى جيناپ, تاراكتور تىركەمەسىنە تيەپ بازارعا اپارىپ ساتتىق», دەپ ايتقانى ەسىمىزدە. اعامىزدىڭ قاراپايىمدىلىعى مەن ەڭبەكقورلىعىن, ادالدىعىن, ەلدىڭ, مەملەكەتتىڭ مۇلكىن ارتىق پايدالانباۋ, ادامدى جۇمساۋ, ونى پايدالانىپ قالۋ دەگەن وي, ءىس-ارەكەت مۇلدەم جوق. اعامىز ءبىر سوزىندە «مەن اشىق ءارى دەموكرات اكە بولدىم. جالپى, وتباسىمدا تاربيەنى ۇل-قىزدارىما دا سولاي بەرەمىن. تاپقان تابىسىمدى جارىم زيبا ەكەۋمىز ورتاعا قويىپ, بالالاردىڭ كەرەگىن الىپ بەرىپ, ۇنەمدەپ جاراتۋعا, ءتيىمدى پايدالانۋعا ۇيرەتتىم», دەپ ايتقانى بار. مىرزاگەلدى كەمەل اعانىڭ شاكىرتى بولىپ, قاسىندا ءجۇرىپ بايقاعانىم جالقاۋلىق, جاعىمپازدىق, جەمقورلىققا جانى قاس. تەك بىلۋگە, ىزدەنۋگە, مەڭگەرۋگە, بىلگەنىن ۇيرەتۋگە تاربيەلەيتىن, جانى تازا, اشىق ادام ەدى. مەنى ءوز بالاسىنان كەم كورمەدى, ەكى كۇن حابارلاسپاي قالسام «ەرەكە» دەپ بايلانىسقا شىعىپ, «ۇيگە كەل, زيبا اپاڭ سۇراپ جاتىر», دەپ شاقىرىپ الاتىنى بار. سونداعى اڭگىمەسىندە ۇنەمى اق پەن قارانى ايىرۋعا, ادال ەڭبەك ەتۋگە, تاباناقى, ماڭداي تەرمەن ءوسىپ-جەتىلۋگە, ەڭبەكسۇيگىشتىككە باۋلىپ, بالاسىنداي تاربيەلەپ, عىلىم جولىنداعى اكەم بولىپ كەتتى.
مارقۇمعا ارنالعان ءىس-شارالار الداعى ۋاقىتتا كەڭ كولەمدە ۇيىمداستىرىلىپ, رەسپۋبليكالىق «مىرزاگەلدى كەمەل وقۋلارىن» وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. جاستار اراسىندا ۇلاعاتتى تۇلعانىڭ ەڭبەكتەرىن ناسيحاتتاپ, ەسىمىن ودان ءارى اسقاقتاتا تۇسەرى انىق.
مەن ءۇشىن مىرزاگەلدى كەمەل ورنى بولەك عالىم, ۇستاز, جازۋشى بولىپ قالا بەرەدى. ويتكەنى ومىرىمدە العاش وقىعان كىتاپتار وسى كىسىنىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى. «ابزالدىق الىپپەسى», «اقىل قالتا» اتتى اۋدارمالارىندا ءومىر ءارى ادام پسيحولوگياسى تۋرالى كەڭ كولەمدى زەردەلەنگەن اقپاراتتار مەن ءبىلىم كوزى جيناقتالعان. «اقىل قالتا» كىتابى بۇرىن جارىق كورگەن «ابزالدىق الىپپەسىنىڭ» جالعاسى سانالاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. قالامگەردىڭ «ابزالدىق الىپپەسى» اتتى كىتابىندا عيبراتتى ويلارى, تولعامدارى كەرەمەت كورسەتىلىپ, باياندالعان. ەڭبەكتە ادامگەرشىلىك, اقىل, مىنەز, ار-ۇيات, يمان, ءبىلىم-بىلىك, وتباسى, دوستىق مەن ماحاببات, ەڭبەك جانە باقىتقا جەتۋ ماسەلەلەرى جان-جاقتى تالدانادى.
«اقىل قالتا» كىتابى وقىعان جاندى ويلاندىرماي قويمايتىن وسيەت-ونەگەگە تولى تاپتىرماس تۋىندىلار دەپ سەنىمدىلىكپەن ايتا الامىن. تۇيىندەي كەلە ايتارىم, مىرزاگەلدى كەمەل قازاق تاريحىنداعى اتى ۇلكەن ارىپپەن جازىلاتىن ۇلى تۇلعالاردىڭ قاتارىندا شوقتىعى بيىك عالىم, جازۋشى, ۇستاز ءارى ەلگە ۇلكەن ەڭبەگى سىڭگەن قايراتكەر بولىپ قالا بەرەدى. «جاقسىنىڭ اتى, عالىمنىڭ حاتى ولمەيدى» دەمەكشى, ارتىندا ونەگەلى ءىس قالدىرىپ, حالىقتىڭ رۋحاني دامۋىنا ۇلەس قوسقان ارداقتى تۇلعانىڭ اياۋلى ەسىمى ەشقاشان ۇمىتىلماق ەمەس.
ەرعالي ابەنوۆ,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى مەنەدجمەنت كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى, PhD
