اعامىز سوزىندە تۇرىپ, ارادا ءبىر اپتاداي ۋاقىت وتكەندە ايتقان ماقالاسىن الىپ كەلدى. ماقالانىڭ اۆتورى, رەسپۋبليكالىق گازەتتىڭ ءبىزدىڭ وبلىستاعى مەنشىكتى ءتىلشىسى, كەزىندە ءوزىمىز كورە قالعان,تالاي رەت قاسىنان تابىلىپ, ىنىلىك ءىلتيپاتىمىزدى ىركىپ قالماعان بورانعالي ىرزاباەۆ اعامىز ەكەن. «توزىقتان – تورقا, قالدىقتان – قامقا» دەپ اتالىپتى ماقالا. حايراقاڭ الگى ماتەريالدى وسى كۇنگە دەيىن سارى مايداي ساقتاپ, بىزگە كورسەتەمىن دەۋىندە گاپ بار ەكەن. ويتكەنى جازىلعان دۇنيە ءوزى تۋرالى. اعامىزدىڭ اڭقاۋلاۋ «قۋلىعىنا» ىشتەي ءماز بولىپ, سوناۋ 1983 جىلى 27 جەلتوقساندا «سوتسياليستىك قازاقستاندا» جاريالانعان ماقالاعا توندىك. ول كەزدە حايرەكەڭنىڭ وتىزدان اسىپ, كەمەلىنە كەلىپ, كەر تورىعا ءمىنىپ جۇرگەن شاعى ەكەن. وبلىستىق شيكىزات بازاسىنىڭ ديرەكتورى. ماقالانى وقيىق: «قازىر بازا بويىنشا جىلىنا ءبىر مىڭ تسەنتنەرگە تارتا شيكىزات اينالىمعا تۇسەدى», دەيدى بازا ديرەكتورى, جوعارى ءبىلىمدى جاس مامان حايروللا يسماعۇلوۆ. «تەحنيكالىق وڭدەۋدەن وتكىزىلگەن ءمۇيىز, تۇياق, سونداي-اق پوليەتيلەن جۇرناقتارى ەكسپورتقا شىعارىلىپ, ونىڭ ءبىر سومىنان ون سوم پايدا كەلتىرىلىپ جاتىر. وتكەن جىلى ءبىر ميلليون سومنىڭ شيكىزاتى ەكسپورتقا شىعارىلىپ, ون ەكى ميلليون سومنىڭ تاۋار اينالىمى جاسالدى. ال بيىل شەتكە ساتىلاتىن شيكىزاتتىڭ كولەمى ەكى ەسە ارتىپ, سونىڭ ەسەبىنەن قايتارىم دا وسىنشاما كوبەيمەك. وعان وندىرىستىك بازامىزدى كەڭەيتىپ, تەحنولوگيالىق قۋاتتاردى, بارلىق رەسۋرستاردى مول قايتارىممەن پايدالانۋدىڭ نەگىزىندە قول جەتپەكشى.
ديرەكتوردىڭ بۇل ءسوزى دە ورىندى. ويتكەنى اسىرەسە كەيىنگى ەكى جىلدا بازانىڭ وندىرىستىك قۋاتى ايتارلىقتاي نىعايدى. تىگىن جانە تەرى وڭدەۋ تسەحتارىنىڭ تەحنولوگياسى جەتىلدىرىلدى, كوكونىس, كارتوپ دايىنداۋ فابريكالارىنىڭ ونىمدىلىگى ارتتى».
بورانعالي اعامىزدىڭ مايىن تامىزىپ جازعان ماقالاسىن وقىپ بولىپ, حايراقاڭا قارادىق.
– بۇگىندە جارامسىز ب ۇلىنگەن تەرى مەن شىرىگەن ءجۇندى پايداعا اسىرماق تۇگىلى, ساپالى ءجۇننىڭ ءوزىن (كۇزەم, جاباعى) توننالاپ جەر استىنا كومىپ نەمەسە ورتەپ جاتىرعان جوقپىز با؟ بۇرىن جيدىگەن مال تەرىلەرىن دايىنداۋشىلار جيناپ الىپ, وزدەرىندە تەحنولوگيالىق وڭدەۋدەن وتكىزىپ, ءتىپتى ءوزىمىزدىڭ ەل ءوز الدىنا شەتەلگە دە ەكسپورتقا شىعارعان عوي, – دەيدى حايرەكەڭ. – ال بۇگىندە سول بايلىقتى قور قىلدىق... وسىلاي دەپ ءۇنسىز قالعان اعامىز سالدەن كەيىن اڭگىمەسىن ءارى قاراي جالعادى: «قازاق قازاق بولعالى, مالدىڭ تەرىسى مەن ءجۇنىن, ءمۇيىز-تۇياعىن, ەش نارسەسىن دالاعا تاستاماعان, ءبارىن دە كادەگە جاراتقان. تەرىسىنەن قۇلپىرما تون, جۇنىنەن جىبەك, ءمۇيىز-تۇياعىنان تاراق سياقتى دۇنيەلەر جاساعان عوي. سۇيەگىن قايناتىپ, مايىن العان. مەن ءوزىم كورگەن, بىلگەن, قولىممەن ىستەگەن جۇمىستارىمنان ايتايىن. باياعىدا ءولى ءجۇن, بالاق ءجۇن, باۋىر ءجۇن دەگەندەردى ونشا مەنسىنبەي, دالاعا تاستايتىن ادەت بولدى. مەن سوناۋ سەكسەنىنشى جىلدارى سولاردى جيناتىپ الىپ, قازاقتىڭ ەجەلگى ادىسىمەن وڭدەپ, شەتەلگە ەكسپورتقا شىعارتتىرعانىم بار. الگى وڭدەلگەن جۇندەردى جاپونيا ەلى قۋانا-قۋانا الدى. ولاردان ءبىز سول كەزدە ەلىمىزگە ءالى دەندەپ كەلە قويماعان, سۇرانىسى سۇمدىق جاپون تەلەۆيزورى مەن ماگنيتوفونىن, تاعى دا باسقاسىن بىزدەگى قات دۇنيەلەرگە ايىرباستاپ الا باستادىق.
– سوندا اناۋ جۇندەردى قالاي وڭدەپ جۇرسىزدەر؟ – دەپ سۇرادىق وسى ارادا ءبىز.
– اتا-بابامىز بالاق ءجۇن مەن ءولى ءجۇندى, تەرىنى ءسۇت پەن ايراننىڭ قالدىعىمەن (كوك سۋىمەن) وڭدەپتى. كوك سۋىن قايناتىپ, ءجۇننىڭ بەتىنە شاشقاندا اناۋ ءشىرىپ جاتقان قالدىق جۇندەر مەن تەرىلەر اۋەلى ميكروبتاردان ارىلادى. ايران مەن ءسۇتتىڭ كوك سۋى ولارعا ۋ سياقتى اسەر ەتەدى. سوسىن جۇمسارىپ, شيرايدى. كەپتىرىپ, ءارى قاراي وڭدەگەندە قۇلپىرىپ شىعا كەلەدى. جارامسىز دەپ دالاعا تاستاعان تەرى مەن ءجۇندى ءبىزدىڭ دايىنداۋشىلارىمىز ەل ارالاپ ءجۇرىپ جينايتىن. بازامىزدا ارنايى تور تارتىلعان قوندىرعى بار. سوعان ءجۇندى جەتى سانتيمەتر قالىڭدىقتا جايىپ, تەرىنى دە سولاي جايىپ, جوعارىدا ايتقان ءسۇت پەن ايراننىڭ قالدىعىن ۇستىنەن ارنايى اپپاراتپەن شاشىپ بەلگىلى ءبىر ۋاقىت ۇستايدى. توردىڭ استىندا جەل ۇرلەيتىن قۋاتتى جەلدەتكىش بار, ءجۇن مەن تەرى سونىمەن كەپتىرىلەدى. ال ءسۇت پەن ايراننىڭ قالدىعىن ءسۇت كومبيناتىنان قانشا الامىن دەسەك تە قولىمىزدى ەشكىم قاقپايتىن. ول جىلداردا دجينسي شالبارلار مەن كۇرتەشەلەردىڭ قانى جەرگە تامبايدى, تاپتىرمايدى. دەفيتسيت. ءبىز ءجۇن مەن تەرىنى وڭدەپ العاشقى پارتياسىن شۆەيتسارياعا جونەلتىپ, ول جاقتان تولىپ جاتقان دجينسي كيىمدەر العانىمىز ەسىمدە. جىلقىنىڭ, سيىردىڭ, تۇيەنىڭ, قويدىڭ تەرىسىن اتام قازاق وسىلاي وڭدەپ, اياقكيىمنەن باستاپ, ۇستىنە كيەتىن نەبىر قۇلپىرما توندار مەن بەشپەتتەردى سولاردان تىككەن عوي. بۇگىندە وڭدەيتىن ورىن جوق, ەشكىم ونىمەن اينالىسقىسى كەلمەيدى. ەسىل بايلىق قور بولدى عوي, نەسىن ايتاسىڭ...
وسىلاي دەپ بۇرىنعى شيكىزات بازاسىنىڭ ديرەكتورى, كەزىندە جاپونيا مەن شۆەيتسارياعا جارامسىز ءجۇن مەن تەرىنىڭ ءوزىن قۇلپىرتىپ ەكسپورتقا شىعارۋعا مۇرىندىق بولعان حايروللا يسماعۇلوۆ اڭگىمەسىن اياقتادى. شىركىن, بارىمىزدى بازارلاپ, جارقىراتىپ شەتكە شىعاراتىن كۇندەر ەندى قايتىپ كەلەر مە ەكەن؟
ەسەنجول قىستاۋباەۆ,
جۋرناليست
ورال
