قازاقستان • 29 ناۋرىز, 2021
قازاقستانداعى پروزەليتيزم قۇبىلىسى نەمەسە ءدىني كونۆەرسيا دەگەنىمىز نە؟
كەڭەستىك وداق تاراپ, كوممۋنيستىك يدەولوگيا قۇردىمعا كەتكەن سوڭ ساياسي جانە مادەني, قوعامدىق ومىردە «رۋحاني ۆاكۋم» پايدا بولعانى انىق. وسى رەتتە كەڭەستىك ەلدەردىڭ رۋحاني كەڭىستىگىندە جاپپاي ءدىني قۇندىلىقتار مەن داستۇرگە دەگەن سۇرانىس ارتتى. قازاقستان دا ءوز كەزەگىندە پوستكەڭەستىك قاۋىمداستىقتىڭ مۇشەسى رەتىندە بۇل وزگەرىستەردەن تىس قالمادى. حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگى ءوز تۇرمىسى مەن الەۋەتىن ءدىني قۇندىلىقتارمەن باعامداپ قانا قويماي, ءدىن حالىقتىڭ ءومىرى مەن سالتىنا ەتەنە كىرە باستادى.
ساياسات • 29 ناۋرىز, 2021
دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتىنىڭ ساپاسىن باقىلايدى
دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى الەكسەي تسوي الماتى قالاسىنا ءىسساپارى اياسىندا قوعامدىق مونيتورينگ توبىنىڭ جەتەكشىسى سايدا تاۋكەلوۆامەن كەزدەستى. جۇزدەسۋدە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن «قوعامدىق باقىلاۋ جانە مونيتورينگ» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
كوروناۆيرۋس • 29 ناۋرىز, 2021
كوروناۆيرۋسپەن جاپپاي كۇرەسۋ – پارىز
جەر شارىن قاپسىرا وراپ, ادامزاتتى تۇگەلدەي دەندەپ العان كوروناۆيرۋس ىندەتىنەن الەمدە 123 ملن-نان اسا ادام اۋرۋعا شالدىعىپ, 2 ملن 700 مىڭنان استامى جەر قويناۋىنا بەرىلدى. وعان قوسا ىندەت الەم حالىقتارىن وراسان ۇرەيگە دۋشار ەتىپ, كوپتەگەن مەملەكەتتەردى ەكونوميكالىق داعدارىسقا اكەلدى. ىندەتكە قارسى بارلىق دەرلىك مەملەكەت قىرۋار قاراجاتىن جۇمساپ كەلسە دە, عالامات وپاتتىڭ بەتى قايتار ەمەس. جاريالانعان كارانتيندەر دە ايتارلىقتاي ناتيجە بەرمەي كەلەدى. ال عالىمداردىڭ بولجامى بويىنشا, كوروناۆيرۋستىڭ ەكپىندى سوققىسى كوكتەمدە قايتالانىپ, ءتىپتى الداعى ەكى جىل بويى زاردابى سوزىلمالى بولاتىن كورىنەدى. جەر شارىن قاپسىرا وراپ, ادامزاتتى تۇگەلدەي دەندەپ العان كوروناۆيرۋس ىندەتىنەن الەمدە 123 ملن-نان اسا ادام اۋرۋعا شالدىعىپ, 2 ملن 700 مىڭنان استامى جەر قويناۋىنا بەرىلدى. وعان قوسا ىندەت الەم حالىقتارىن وراسان ۇرەيگە دۋشار ەتىپ, كوپتەگەن مەملەكەتتەردى ەكونوميكالىق داعدارىسقا اكەلدى. ىندەتكە قارسى بارلىق دەرلىك مەملەكەت قىرۋار قاراجاتىن جۇمساپ كەلسە دە, عالامات وپاتتىڭ بەتى قايتار ەمەس. جاريالانعان كارانتيندەر دە ايتارلىقتاي ناتيجە بەرمەي كەلەدى. ال عالىمداردىڭ بولجامى بويىنشا, كوروناۆيرۋستىڭ ەكپىندى سوققىسى كوكتەمدە قايتالانىپ, ءتىپتى الداعى ەكى جىل بويى زاردابى سوزىلمالى بولاتىن كورىنەدى.
ساياسات • 29 ناۋرىز, 2021
تاتۋ كورشى, ستراتەگيالىق ارىپتەس قىتايمەن قارىم-قاتىناسىمىز تۋرالى
كەيىنگى كەزدە قوعامىمىزدا قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ قاجەتتىلىگىنە, ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ تيىمدىلىگىنە كۇمان ءبىلدىرىپ جۇرگەندەردىڭ داۋىستارى قاتتىراق ەستىلىپ ءجۇر. ولاردىڭ ءبىر بولىگى «ساياسي ەگەمەندىگىمىزدىڭ جوعالۋ قاۋپىن» ايتسا, باسقاسى ەلىمىزدىڭ «قىتايعا ەكونوميكالىق تاۋەلدىلىگى» تۋرالى ءسوز قوزعايدى. كوپ جاعدايدا قاۋەسەت اڭگىمەلەر اقپاراتتىڭ جەتكىلىكسىز بولۋىنان نەمەسە بەرىلگەن اقپاراتتىڭ بۇرمالانۋىنان تۋىندايدى.
الەم • 29 ناۋرىز, 2021
ادامزات تانىمىن تەرەڭدەتكەن عىلىمي-تەحنولوگيالىق رەۆوليۋتسيالار حاقىندا
الەمگە ايگىلى «Penguin Books» باسپاسىنان 1976 جىلدان بەرى جەتى باسىلىممەن جارىق كورگەن «The Penguin History of the World» («پينگۆيندىك الەم تاريحى») اتتى 8 كىتاپتان تۇراتىن 1260 بەتتىك ەنتسيكلوپەدياعا بەرگىسىز تۋىندىنىڭ اۆتورلارى – ۇلىبريتانيانىڭ ەڭ تاڭداۋلى وقۋ ورىندارىنىڭ كوشباسشىسى سانالاتىن لوندون ەكونوميكا جانە ساياسي عىلىمدار مەكتەبىنىڭ (LSE) اتاقتى پروفەسسورلارى J.M.Roberts پەن Odd Arne Westad ەسىمدى تاريحشى عالىمدار. بۇل ماقالادا وسى تۋىندىعا ەنگەن سەگىزىنشى كىتاپتىڭ «Revolutions in Science and Perception» («عىلىم مەن تانىمداعى رەۆوليۋتسيالار») اتتى بەتاشار تاراۋىندا باياندالعان ءارى XIX-XX عاسىرلاردا الەم ەكونوميكاسىنىڭ ءار تاراپىندا قوزعاۋشى كۇشكە اينالعان ەڭ وزەكتى عىلىمي جەتىستىكتەر مەن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار تىلگە تيەك بولادى.
ەكونوميكا • 29 ناۋرىز, 2021
كوروناداعدارىس بىلتىر ەل ەكونوميكاسىن ايتارلىقتاي تەڭسەلتتى. سوندىقتان داعدارىسقا قارسى شارالار قابىلداندى. بۇل سالىقتىق جۇكتەمەنى تومەندەتۋگە جانە قارجىلاندىرۋدى ارتتىرۋعا باعىتتالدى.
پىكىر • 29 ناۋرىز, 2021
90-جىلدارى پۋبليتسيستيكالىق كىتاپ جاريالاعان شەرحان مۇرتازا: «كۇنبە-كۇن تىرشىلىگىمىزدە كەزدەسەتىن كەيبىر كەلەڭسىز كورىنىستەردىڭ ەڭ سوراقىسى سول – بىرەۋ بارلىق قوعام ىسىنە, وزىنە سەنىپ تاپسىرعان جۇمىسقا جانىن سالىپ, ءپارۋانا بەرىلىپ, كۇش-جىگەرىن, ءبىلىمىن ايامايدى. ەندى بىرەۋ بار: جابىعا زەرلى جابۋ جاپقانداي, بىراق قانشا جابۋلاسا دا توپاستىعى مەن توعىشارلىعى سويديىپ كورىنىپ تۇرادى. جۇمىسقا دەگەن قابىلەتتىلىگىمەن ەمەس, ادال ىسكەرلىگىمەن ەمەس, جاعىمپازدىعىمەن امالداپ جۇرگەن ادامداردى قولداپ, جىلى جەبەيتىن كەيبىر باسشىلار ەكى ەسە كىنالى. ادامدى ادام ەڭبەگىنە, قابىلەتىنە قاراي باعالايتىن ءادىل پرينتسيپ ءسال بۇزىلعان جەردەن ىرىڭ-جىرىڭ, بەرەكەسىزدىك باستالادى» دەپ جازدى. قالامگەر ءوزى ءومىر سۇرگەن قوعامداعى كۇردەلى دە زياندى قۇبىلىسقا جۇرت نازارىن اۋدارىپ, وسىلاي دابىل قاققان ەدى.
رۋحانيات • 29 ناۋرىز, 2021
سالت-ءداستۇر – سان عاسىرلىق ساف مۇرا
ەڭ الدىمەن ء«داستۇر» ۇعىمىنىڭ باسىن اشىپ الايىق. ء«داستۇر» – يران-پارسى تىلىنەن كەزىندە قازاق تىلىنە ەنگەن ءسوز. ول لاتىن تىلىندەگى «تراديتسيا» سوزىنە, قازاقتىڭ «سالت» دەگەن سوزىنە بالامالاس. بۇل سوزدەردىڭ ماعىناسى بىركەلكى – ۇرپاقتان-ۇرپاققا, اتادان بالاعا بەرىلىپ وتىراتىن ءومىر ءسۇرۋ قۇندىلىقتارى, قاعيداتتارى, قالىپتارى, ەرەجەلەرى, ياعني بۇرىنعىلاردىڭ كەيىنگىلەرگە, ولاردىڭ «ەنشىسى» (اراپشا «ميراس») رەتىندە, بەرەتىن كۇندەلىكتى تىرشىلىكتە قولداناتىن ونەگەلىلىك, تاربيەلىك, رۋحاني ماڭىزعا يە يگىلىكتى دە ىزگىلىكتى دۇنيەتانىمدىق ويلارى, سوزدەرى جانە ءىس-ارەكەتتەرى. قازاقتىڭ «سالت-ءداستۇر» دەگەن ءسوزى وسى جەردەن كەلىپ شىعادى.
ەلباسى • 29 ناۋرىز, 2021
اقتالعان سەنىم, كوركەيگەن ەلىم
تاۋەلسىزدىك – كيەلى ۇعىم. ونىڭ ەركىندىك, بوستاندىق, دەربەستىك, ەگەمەندىك دەگەن سەكىلدى بالامالارى بار. ول ءسوز ەشكىمگە تاۋەلدى ەمەس, باعىنىشتى ەمەس, باسىبايلى قۇل ەمەس دەگەندى اڭعارتىپ تۇراتىن ۇلكەن مانگە يە. شىندىعىنا ءۇڭىلىپ قاراساڭىز, تاۋەلسىزدىك دەگەنىمىز جاننىڭ ازاتتىعى, رۋحتىڭ ەركىن بولۋىنا سايادى. سوندىقتان دا ازاتتىقتىڭ ەكى ءتۇرلى نىسانى بار. ءبىرى – ءتاننىڭ بوستاندىعى, ياعني كىسەنسىز, شىنجىرسىز, بۇعاۋسىز ەمىن-ەركىن دەربەس ءومىر ءسۇرۋدى بىلدىرسە, ەكىنشىسى – سانانىڭ قۇرساۋلانباي بايلاۋسىز, باياندى تىرشىلىككە ۇمتىلۋى دەر ەدىك.
ايماقتار • 28 ناۋرىز, 2021
قاراعاندىدا «ساران» شاحتاسىنان ءورت شىقتى
شاحتادا ترانسپورتەر تاسپاسى مەن ىشكى قاپتاما جانىپ كەتتى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz قازاقپاراتقا سىلتەمە جاساپ.
