بۇگىنگى تاڭداعى ءدىني تاقىرىپتاعى كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ باستاۋىن سول كەزدەگى راديكالدى قۇبىلىستار مەن ميسسيونەرلىك قوزعالىستاردىڭ شەكارامىزعا كىرە باستاۋىمەن, ولاردىڭ قىزمەتىنە وڭتايلى بولعان دەسترۋكتيۆتى ءبازيزستىڭ قالىپتاسۋىمەن تۇسىندىرۋگە بولادى.
ءدىني احۋالدىڭ تۇراقسىزدانۋى مەن ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمنىڭ, ياعني پروزەلەتيزمنىڭ (ءوز سەنىمىنە تارتۋ) دامۋى مەن ءورشۋى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە توقسانىنشى جىلداردان باستاۋ الادى. اتالمىش ءدىني توپتار مەن قوزعالىستاردىڭ بارلىعى مەملەكەتىمىزدەگى كونفەسسيونالدى بالانسى مەن تاريحي جانە مادەني بىرەگەيلىگىنە, تولەرانتتىلىق پەن ءدىني كەلىسىمنىڭ باستى قۇندىلىقتارىنا قارسى شىعادى. وسى زەرتتەۋدە زاڭ شەڭبەرىندە پروزەليتيزممەن اينالىسىپ جۇرگەن ءدىني قوزعالىستاردى قاراستىرامىز.
جاڭا ءدىني اعىمداردىڭ تاراپىنان جۇرگىزىلىپ جاتقان پروزەليتيزم ءۇردىسى, ەلمىزدەگى ءدىني پليۋراليزم ەگيداسى اياسىندا بەلسەندى رۋحاني ەكسپانسيامەن اينالىسۋدا, ماسەلەن جەرگىلىكتى مۇسىلمان جانە حريستيان دىنىندەگى ازاماتتاردى ءوز قاتارىنا تارتۋدى ماقسات تۇتۋى.
زاڭدى تىركەۋدەن وتپەگەن نەوحريستياندىق باعىتتاعى توپتاردىڭ پروزەءليتيزمىنىڭ دامۋىنان جاڭادان قوسىلىپ جاتقان ادامداردىڭ ساناسىنا كەرى اسەرى كوپ بايقالادى. ماسەلەن پسيحولوگيالىق, قۇقىقتىق, ساياسي كوزقاراستارىنىڭ وزگەرۋى. نەوفيتتەر قاتاڭ قاعيدالار مەن ەرەجەلەرمەن ءومىر سۇرەدى. ساياسي سۇراقتار مەن ماسەلەلەرگە قاتىستى ءابسوليۋتتى بەيقامدىق, جانۇيادا اراقاشىقتىق پەن ءوزىن – ءوزى الىس ۇستاۋ, رۋحاني ليدەلەرگە (شىركەۋ باسشىسى) دەگەن ساكرالدى كوزقاراس, ياعني ولاردى قاسيەتتەندىرۋ نەمەسە تىلسىم كۇش يەسى رەتىندە كورۋ مۇنىڭ بارلىعى نەوفيتتىك باعىتتاردىڭ ايقىن ەرەكشەلىكتەرى.
قازاقستاندىعى نەوحريستياندىق پروزەليتيزم ءارتۇرلى ماقسات مۇددەلەردى كوزدەپ, وزگەرىپ جاتقان زامانۋي تالاپتارعا دا بەيىمدەلىپ وتىرادى. مىسالى ورتا ازيا بويىنشا وسى تاقىرىپتى قاۋزاپ جۇرگەن فرانتسۋز زەرتتەۋشىسى س. پەيرۋز قازاقستانداعى نەوحريستياندىق ميسسيونەرلىك قوزعالىستاردىڭ بىرنەشە باعىتىن كورسەتەدى:
«بىرىنشىدەن, ميسسيونەرلەر اراسىندا تىعىز الەۋمەتتىك بايلانىستارى ارقىلى بەلگىلى ءبىر ورتاداعى تەرەڭ ءدىني بىلىمگە مۇقتاج ادامداردى تارتۋ;
ەكىنشىدەن, وزدەرىن اتەيستپىز نەمەسە ەشقانداي دا دىنگە سەنبەيمىز دەگەن توپتاردى بارىنشا قامتۋ;
ۇشىنشىدەن, حريستيان ءدىنىنىڭ باسقا باعىتتارىن ۇستاناتىن ازاماتتاردى, ماسەلەن پراۆوسلاۆتىق حريستياندار, از دەڭگەيدە كاتوليكتىك حريستياندار نەمەسە داعدارىسقا ۇشىراپ جاتقان پروتەستانتتىق (ليۋتەران جانە مەننونيتەر) باعىتتاعى توپتاردى تارتۋ;
تورتىنشىدەن, ولار ءۇشىن بارلىق مۇسىلمان جاماعاتى ۇزاق مەرزىمدەگى ستراتەگيالىق اۋديتورياعا كىرەدى».
نەوحريستياندىق باعىتتاعى پروزەليتيزممەن اينالىساتىن توپتار ءوز ماقساتتارىنا جەتۋ بارىسىندا وزدەرىنىڭ الەۋمەتتىك بازالارىن كەڭەيتۋگە ىنتالى جانە بۇل قۇبىلىستى بىرنەشە ادىستەر مەن قىزمەت تۇرلەرىنەن بايقاۋعا بولادى:
بىرىنشىدەن, قايىرىمدىلىق شارالارىن ۇيىمداستىرۋ. وسى ارقىلى ءدىني ۇيىمنىڭ ادامدارعا دەگەن «جاقسى نيەتتەرىن» باسقالارعا ءۇلگى رەتىندە كورسەتۋ ءۇشىن ۇيىمداستىرلىپ جاتقان ءىس-شارالار. سونداي-اق مۇقتاج ادامدارعا كومەك جاساۋ ارقىلى جانە ول قىزمەتىن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى بارشاعا كورسەتە وتىرىپ, «ادالدىق كلۋبتارى» سەكىلدى الەۋمەتتىك قاۋىمداستىق فورمالارى ارقىلى اسەر ەتۋ. وسىنداي جاريا جارنامالىق قىزمەتتەر قالىڭ بۇقارانىڭ اراسىندا, ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن توپتار اراسىندا ءوز باعاسىن الىپ جاتادى. جانە دە وسىنداي نەوحريستاندىق توپتاردىڭ ليدەرلەرى مۇقتاج, ءالسىز جاندارعا قول كومەگىن ۇسىنا وتىرا ولاردى وزدەرىنە قارىز ەتىپ قويادى. نەمەسە قارىز سەزىمى مەن سەنىمى ارقىلى ءوز قارماقتارىنا ءىلىپ, باعىنشتى كوڭىل-كۇيدە ۇستايدى.
ەكىنشى, بۇل قىزىعۋشىلىقتار بويىنشا ارنايى كۋرستار اشۋ. كوپتەگەن جاعدايدا الداپ ارباۋشىلار ادامداردىڭ جەكەلەنگەن قىزعۋشىلىقتارىنا قاراي باعىتتالعان كاسىبي جۇمىس جۇرگىزەدى. مىسالى ەگەر ءسىز رۋحاني ىزدەنىستە جۇرگەن ادام بولساڭىز, ءسىزدى «رۋحاني دامۋ»جونىندەگى كۋرسقا شاقىرۋى مۇمكىن. ال ەگەر پسيحولوگيالىق قىزىعۋشىلىقتارىڭىز بولىپ جاتسا, وندا «ادامي پوتەنتسيال» تاعى سول سەكىلدى ارنايى وقۋ دارىستەرىنە شاقىرتۋ الىپ قالۋىڭىز ابدەن مۇمكىن. قازاقستاندا كەڭىنەن تاراعان وسىنداي اتالمىش كۋرستاردىڭ ىشىندە تانىمالى ول شەت تىلدەرىن ۇيرەنۋ كۋرستارى بولىپ تابىلادى. اعىلشىن, كورەي تىلدەرىمەن قاتار, شەت ەلدىك سپورت تۇرلەرىنە تارتۋ دا كەڭىنەن تارالعان.
ۇشىنشىدەن, زامانۋي ۇردىستەگى جوعارى ساپالى اۋديو-ۆيزۋالدى كونتەنت پەن ناقتى اۋديتورياعا ارنالعان ماسس-ماركەتينگ ارقىلى تارتۋ مەن الداپ ارباۋ. ياعني, ارنايى عيبادات, ريتۋالدار كەزىندەگى ءان-بي مەن ولەڭ ايتۋ ساتتەرىن ۆيزۋالدى مازمۇن ارقىلى ۇسىنا وتىرىپ, ادامنىڭ كوڭىل-كۇيى مەن ساناسىنا اسەر ەتۋ. مۇنداي ساتتەردەن كوپتەگەن ادامدار شابىتتانىپ, قۇيقىلجىعان اۋەننەن وي-ساناسىنىڭ جاڭا رۋحاني الەمگە بارا جاتقانىن بايقاماۋى دا مۇمكىن. مۇنداي كەشەندى ارباۋ جۇمىستارى بۇگىننىڭ رۋحاني نارىعىندا ءوز ورنىن تاپقان دەسەك تە بولادى. اسىرەسە جاستار مەن ەگدە جاستاعى ادامدار اراسىندا كەڭىنەن ەتەك جايعان.
ءتورتىنشى قۇبىلىس, بۇل ءدىني قىزمەتتەر مەن ادەبيەتتەردىڭ قازاقشالانۋى, ياعني ناقتى قازاق ءتىلدى ماقساتتى اۋديتورياعا باعىتتى جۇمىس. ماسەلەن, ەلوردامىزدا ءوز قىزمەتىن تەك قانا قازاق تىلىندە جۇرگىزەتىن ءدىني بىرلەستىكتەر بار. ولاردىڭ پايدالاناتىن ءىنجىلى مەن بارلىق لەكتسيالارى تولىقتاي قازاق تىلىنە اۋدارىلىپ, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ مۇسىلماندىق دۇنيەتانىمدى ەسكەرە وتىرىپ دايارلانعان. نەوفيتتەر مۇنداي جاعدايلارعا كەزىككەندە ىشكى «بەيسانالىق قاقتىعىستى» سەزبەيدى. سەبەبى ۇسىنىلىپ جاتقان الداپ ارباۋ ونىمدەردىڭ بارلىعى ونىڭ ءداستۇرلى دۇنيەتانىمىمەن, تىلدىك, مادەني ەرەكشەلىكتەرىمەن ولشەنىم ۇسىنىلىپ وتىر.
بەسىنشى, «جەرگىلىكتى پاستورلاردى» دايارلاۋ مەن تاعايىنداۋ. ياعني, ءدىني قىزمەتكەرلەر مەن ءدىني بىرلەستىكتىڭ باسشىلارى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ اراسىنان تاڭداپ الىنعان ازاماتتاردان سايلانۋى. سەبەبى, پروزەليتيزم شىعىندارىن جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ەسەبىنەن جابۋ جانە جەرگىلىكتى جەردىڭ زاڭدىلىقتارىنا بەيىمدەلۋ بۇل وتە ماڭىزدى جانە ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستيتسيا بولىپ تابىلادى. جەرگىلىكتى جەرلەردە ءوز ادەپتىلەرىنىڭ قىزمەتىن رەتكە كەلتىرگەن شەت ەلدەگى ءدىني بىرلەستىك باسشىلارى سول ورتادان ءوزىنىڭ سەنىمدى ادامدارىن تاعايىنداي وتىرا, سولاردىڭ اتىمەن جانە قولىمەن ءوز ماقسات مۇددەلەرىن ىسكە اسىرىپ وتىرادى. كوپتەگەن جاعدايدا ەتنيكالىق كورەيلەر, ورىس ۇلتى مەن قازاقتاردىڭ اراسىنان وسىنداي وكىلدەردى تاڭداۋ ءجيى كەزدەسەتىن قۇبىلىس.
التىنشى, بۇل تەلەفون قوڭىراۋلارى ارقىلى ارباۋ. بۇل ءادىس سوڭعى كەزدە پاندەمياعا بايلانىستى پايدا بولدى دەسەك تە بولادى. سەبەبى بۇرىن ءسىزدى كوشەدە توقتاتىپ الىپ «سىزبەن سويلەسۋگە بولادى ما؟ بارلىق اۋرۋلارىڭىزدان ۇمىتقىڭىز كەلەدى ما؟ شىن قۇدايدى تانىپ بىلگىڭىز كەلەدى مە؟ بىرنەشە ءتىلدى تەز ۇيرەنگىڭىز كەلەدى مە؟» دەگەن سىقىلدى سۇراقتاردىڭ استىنا الاتىن بولسا, قازىر ونداي مۇمكىندىك جوق. تاعى ءبىر اتاپ كەتەتىنى بۇرىن تەك ورىس تىلىندە عانا سىزبەن سۇقبات قۇرۋعا تىرىسسا, قازىر قازاق تىلىنە بەيىمدەلگەنى سونشا يسۋس حريستوس دەپ ەمەس, قازاقشالاپ «يسا پايعامبار» دەپ تۇرىپ سويلەپ بەرە الادى. نەگىزىندە كەي نەوحريستياندىق باعىتتى ۇستانۋشى توپتار وسىنداي جاعدايدا قالاي سۇقباتتى قۇرۋعا بايلانىستى ونداعان ءتۇرلى مودەلدىك نۇسقاۋلىق دايىنداپ ءوز ميسسيونەرلەرىن ءارتۇرلى جاعدايعا الدىن الا دايىندايدى. ماسەلەن ول ادامنىڭ كوڭىل-كۇيى قانداي, جۇمىس ورنى, ماماندىعى, ىنجىلدىك سيۋجەتتەرگە سەنۋ دەڭگەيى, ءدىني سەنىمى قانداي تاعى سول سەكىلدى بىرنەشە مودەلدەر قاراستىرىلادى.
جەتىنشى, يەروتوپيا ءادىسى. بۇل ارنايى قاسيەتتەندىرىلگەن ورىندار مەن ساكرالدى عيبادات ۇيلەرىن قۇرۋ. ماقساتى عيبادات جاساۋ بارىسىندا ادەپتەرگە پسيحولوگيالىق جانە ەموتسيونالدىق اسەر ەتۋ. كەي بىرلەستىكتىڭ باسشىلارى كورسەتكەندەي عيبادات ۇيلەرىنىڭ قاراپايىم بولۋى ولاردىڭ بىرەگەي جانە زامانۋي, قۇدايسۇيگىشتىككە باسىمدىق بەرگەن جانە دە ەڭ دۇرىس ءدىن مەن اقيقات ءىلىمنىڭ قاۋىمداستىعى ەتىپ كورسەتكىسى كەلەتىن رامىزدىككە دە يە. ولاردىڭ ويىنشا وسىنداي قاراپايىمدىلىق ۇستانىمدارى جاڭا ادامداردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزادى جانە ءبىزدىڭ قاتارىمىزعا كەلىپ قوسىلۋىنا سەبەپ بولۋى مۇمكىن دەگەن وي دا بار. جانە دە ادەپتىلەر اراسىنداعى بايلانىستىڭ ءوزى بەلگىلى ءبىر تارتىمدىلىق ەرەجەلەرىنە ساي جاسالادى, ماسەلەن «برات», «سەسترا» دەپ سويلەۋ نەمەسە ءوزارا تەڭدىكتى جاريا كورسەتۋ, امانداسۋداعى اسقان يبالىلىق, كەشىرىمشىلدىك مۇنىڭ بارلىعى تارتىمدىلىقتى ارىتتىرۋ ماقساتىنداعى ادەيى رەتپەن قويىلعان زاڭدىلىقتار بولىپ تابىلادى.
جوعارىدا اتالعان سەبەپتەر ارقايسىسى امبەبەپ ءادىس-تاسىلدەر بولعانىمەن كەشەندى جۇمىس ىستەيتىن الداپ ارباۋ تەتىكتەرى بولىپ تابىلادى.
جالپى العاندا ەلىمىزدەگى ءدىني احۋالدى تۇراقتى, الايدا فراگمەنتاردى قاۋىپ قاتەرلەر بار ەكەنى دە انىق. سەبەبى نەوحريستياندىق باعىتتاعى پروزەليتيزمنىڭ مەملەكەتىمىزدەگى ءداستۇرلى قۇندىلىقتار مەن دىنارالىق كەلىسىم, زايىرلىق قاعيداتتارىنا زالال كەلتىرەر تۇستارى بار.
سوندىقتان مەملەكەت پەن ونىڭ قاۋىپسىزدىك سالاسىنا جاۋاپتى تەتىكتەر ءدىني كونۆەرسيا مەن نەوحريستياندىق پروزەليتيزم قۇبىلىسىن دەن قويىپ زەرتتەپ, زەردەلەگەنى دۇرىس.
بەكسۇلتان ابدۋللوۆ,
«دىندەردى زەرتتەۋ ورتالىعى» مونيتورينگ جانە اناليتيكا ءبولىمىنىڭ باسشىسى
