سودان بەرى كوپ نارسە وزگەردى, دۇنيە جاڭعىرىپ, الەم مىڭ قۇبىلدى. الايدا ءسوزى ءمىردىڭ وعىنداي شەر-اعاڭ جازعان ۇردا-جىق مىنەز-ق ۇلىق پەن شولاق بەلسەندىلىكتىڭ جانى ءسىرى ەكەن, شىرماۋىقتاي وراتىلىپ, اش كەنەدەي جابىسىپ, قولبايلاۋ بولىپ, ادىمدى اشتىرماي كەلەدى. ءتىپتى الەۋمەتتىك جەلىلەردە جەلدەي ەسكەن قاۋەسەت پەن وسەككە توقتام بولماي تۇر. جالعان اقپاراتتىق اعىندار سانالى جۇرتتىڭ ءوزىن جاڭىلىستىرىپ, قاراپايىم حالىقتىڭ ويىن سان-ساققا جۇگىرتۋدە. سونىڭ ارا جىگىن اجىراتۋ ءۇشىن اقىلعا سەرىك بولاتىن ءبىلىم, زامانعا لايىق سانا-سەزىم قاجەت. ونىڭ ءبىر سيپاتى – بابالار رۋحىمەن بىزگە جەتكەن ءداستۇرلى قۇندىلىقتاردى ساقتاپ, ءجون سوزگە توقتاۋدى جادىمىزدا ۇستاۋ. ال سانانى جاڭعىرتۋعا, تۇرمىس مادەنيەتىمىزدى جاڭاشا قالىپتاستىرۋعا نە جەتپەيتىنىن ەلباسى دا, مەملەكەت باسشىسى دا ايتۋدايىن ايتىپ, تۇجىرىمدامالى ماقالالارىندا كەڭىنەن قوزعاعانى بەكەر ەمەس.
وتكەن تاريحتان – ونەگە, بۇگىنىمىز بەن ەرتەڭىمىزدىڭ اداستىرماس تەمىرقازىعى – ءار ادامنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى جايىندا بىرەر ويدى ورتاعا سالماقپىز. شىندىعىندا, جاۋاپتىلىقتى تياناقتاپ, ساعات سايىن, ءسات سايىن قاپەرگە الىپ تۇرساق تا ارتىق ەمەس. بۇل ۇلتسۇيەر, ەلشىل, وتانشىل قاسيەتتىڭ باستاۋى عانا ەمەس, ادامنىڭ ءوزىن ءوزى سىيلاۋىنىڭ, اينالانى قۇرمەتتەۋىنىڭ ولشەمى بولسا كەرەك. سوندىقتان بۇعان ءاربىر ازامات, كەز كەلگەن قاۋىم, قوعام, ەل, مەملەكەت ءزارۋ. دۇنيە جارالعالى قورشاعان ورتامىز جاۋاپتىلىقتى سەزىنۋ ارقىلى ءوسىپ-وركەندەپ كەلەدى, جاۋاپكەرشىلىكتى ءبولىسۋ جولىمەن ۇيلەسىمدى تىرشىلىك, ەڭبەك ەتۋ جالعاسىپ وتىر. وعان دەگەن مۇقتاجدىق, قاجەتتىلىك بارىمىزگە ورتاق بولعان كەزدە عانا جاۋاپكەرشىلىك سەزىمى تياناقتالادى, ياعني سانا ساپالىق جاعىنان جەتىلىپ, بيىككە كوتەرىلەدى.
جالپى, جاۋاپكەرشىلىك ۇعىمى كەز كەلگەن ادامنىڭ بولمىسىنان حابار بەرەدى. وزىنە قاتىسى بار مىندەتتى نەمەسە جۇكتەلگەن اماناتتى اتقارىپ, تاپسىرىلعان ءىستى ورىنداۋ – ادامگەرشىلىك قاسيەتتىڭ, پارىز بەن قارىزدى تولىق وتەۋدىڭ شىنايى بەلگىسى. زاڭ تىلىمەن ايتقاندا, جەكە تۇلعا بورىشپەن قوسا مىندەتىن تەرەڭ ءتۇسىنۋى, ياعني قوعامدا قابىلدانعان قۇقىقتىق نورمالار مەن ەرەجەلەرگە سايكەس ءوز ءىس-ارەكەتىن باقىلاي الادى دەگەن ءسوز. ونى سەزىنۋ ءار ادامنىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتىنىڭ, ازاماتتىق سانا-سەزىمىنىڭ كورىنىسى بولۋعا ءتيىس.
تاۋەلسىز ەل بولىپ, قول جەتكىزگەن بارلىق جەتىستىكتەرىمىز – تۇپتەپ كەلگەندە, ەرلەرىمىزدىڭ مويىنعا العان جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ جەمىسى.
الايدا توقمەيىلسۋ – توقىراۋدان دا بەتەر, كەرى كەتۋدىڭ بەلگىسى. سوندىقتان قازىرگى كەزدە كەڭسە قىزمەتكەرىنەن باستاپ مەملەكەتتىك قىزمەتشىگە دەيىن, ءتىپتى ازاماتتىعى بار ءاربىر ادام ءسوزى مەن ءىس-ارەكەتى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى مويىنعا الۋدى پارىز ساناۋى كەرەك. مۇنى قاشاندا «بارعا – شۇكىر, جوققا – قاناعات» ەتىپ كەلگەن ۇلتىمىز تەڭدەسسىز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تالاپتارى دەپ قابىلداعانى ابزال. وسىعان بايلانىستى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ وتىز جىلدىعىنا وراي بايتاعىمىز – ەلىمىزدىڭ استاناسىندا.
«جاۋاپتىلىق» ۇعىمىنا ارنايى ەسكەرتكىش قويىلسا دەگەن ۇسىنىس بار. ويتكەنى بۇل ەڭ اۋەلى, ەلباسىمىز ايتقانداي, باستى قۇندىلىعىمىز - تاۋەلسىزدىكتى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋدىڭ اماناتى بولار ەدى. سونداي-اق سانعاسىرلىق اتا-بابا ارمانىنا قول جەتكىزگەن قازىرگى كۇننىڭ, ەركىندىك پەن تەڭدىك ۇعىمىن تەرەڭ ءتۇسىنۋى ءتيىس زامانداستار مىندەتىنىڭ بارومەترى بولماق.
ازاتتىقتىڭ 30 جىلدىق تورقالى تويى قارساڭىندا بارشا ىستە جاۋاپتى بولۋعا ۇندەيتىن سيمۆولدىق بەلگىگە بايقاۋ جاريالانسا, وعان وتاندىق ساۋلەتشىلەر مەن مۇسىنشىلەر زور جاۋاپكەرشىلىكپەن كىرىسەرى ءسوزسىز.
ارينە, جاڭا زامان تاريحىندا وزگەگە ونەگە كورسەتىپ, ەلىمىزدى الەمگە تانىتقان ءىس-شارالار از ەمەس. سونىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى – ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن جابىلعان سەمەي يادرولىق سىناق الاڭى. دۇنيە ءجۇزى قازاقستاننىڭ قۋاتى تۇرعىسىنان الەمدەگى ءتورتىنشى يادرولىق قارۋدان باس تارتۋىن بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋدىڭ ەڭ اۋقىمدى جاۋاپتى قادامى دەپ باعالادى. ولاي بولسا, «جاۋاپتىلىق» ەسكەرتكىشى جاۋاپكەرشىلىك پەن پاراساتتىلىقتى, ىنتىماق پەن بىرلىكتى, ىزگىلىك پەن جاسامپازدىقتى پاش ەتسە, بۇل قازاقستان جولىنىڭ الەمدىك كەڭىستىكتەگى تۇعىرىن ايقىندايدى دەپ سانايمىز.
دارحان مىڭباي,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
