مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بيۋدجەت قارجىسىن ءتيىمدى جۇمساۋ ماسەلەسىنە تاعى نازار اۋداردى. «بيۋدجەت قارجىسىن يگەرۋدىڭ قازىرگى كريتەريىنەن باس تارتىپ, مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيانىڭ تيىمدىلىگىن باسقارۋدى كۇشەيتكەنىمىز دۇرىس. بۇل – ماڭىزدى مىندەت. جالپى, بيۋدجەتتى اسىعىس يگەرۋ دۇرىس ەمەس. مۇنى كىم شىعارىپ ءجۇر؟ جىلدىڭ سوڭىندا بيۋدجەتتى يگەرۋ كەرەك دەگەن جارىس باستالادى. باسقاشا ايتساق, بۇل – قارجىنى وڭدى-سولدى شاشۋ دەگەن ءسوز», دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى اتىراۋ وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, بىلتىرعى توعىز ايدا وڭىردەگى 53 مەملەكەتتىك ورگاندا 3002 شتات بولعانىمەن, 2 743 ادام جۇمىس ىستەگەن. بۇل سالادا ايەلدەردىڭ ۇلەسى 1 759-عا جەتىپ, 64 پايىزدى قۇراعان. ال ەرلەردىڭ ۇلەسى 36 پايىزبەن شەكتەلىپ, 984 ادام قىزمەت اتقارعان.
مۇنايلى وڭىردەگى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ 95 پايىزىنىڭ جوعارى ءبىلىمى بار. ونىڭ ىشىندە «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسىنىڭ 5, مەملەكەتتىك قىزمەت اكادەمياسىنىڭ 29 تۇلەگى جۇمىس ىستەپ ءجۇر. ال جاستاردىڭ ۇلەسى – 33 پايىز. مەملەكەت پەن بۇقارانىڭ اراسىنداعى دانەكەرگە اينالعان جاس بۋىننىڭ ورتاشا ەڭبەك ءوتىلى – 11 جىل 8 اي, لاۋازىمدىق قىزمەتتەگى ورتاشا ءوتىلى – 4 جىل 9 اي.
الايدا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ اراسىندا تالاپ پەن ءتارتىپتىڭ سالماعىن سەزىنە بەرمەيتىنى بار. ماسەلەن, وڭىرلىك دەپارتامەنتتىڭ ادەپ كەڭەسىندە المالى اۋىلدىق وكرۋگى اكىمىنە قاتىستى تارتىپتىك ءىس قارالدى. وكرۋگ اكىمى ءوزىنىڭ جاقىن تۋىسى, ياعني جولداسىنا 2019 جىلى جەكە قوسالقى شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ ماقساتىندا بەرگەن جەر تەلىمىن ءبىر جىلعا ۇزارتۋ جونىندەگى ماسەلەنى قاراستىرۋ كەزىندە مۇددەلەر قاقتىعىسىن بولدىرماۋعا ءمان بەرمەگەن. وكرۋگ اكىمى ءبىر ارەكەتىمەن ەكى تالاپتى بۇزىپ وتىر. ءبىرىنشىسى – مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ادەپ كودەكسىندە ايقىندالعان تالاپتى ساقتاماۋ. ەكىنشىسى – مۇددەلەر قاقتىعىسىن بولدىرماۋعا مىندەتتى دەلىنگەن تالاپتى بۇزۋ. وسىعان بايلانىستى ادەپ كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن وكرۋگ اكىمىنە «ەسكەرتۋ» تۇرىندەگى تارتىپتىك جازا قولدانۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزىلدى.
ادەپ كەڭەسىندە قۇرمانعازى اۋدانىنداعى بوكەيحان اۋىلدىق وكرۋگى اكىمىنىڭ تارتىپتىك ءىسى ءبىر جىلدا ەكى رەت قارالدى. بىلتىرعى ساۋىردە كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن وكرۋگ اكىمىنە «قىزمەتiنە تولىق سايكەس ەمەستiگi تۋرالى ەسكەرتۋ» تۇرىندەگى تارتىپتىك جازا قولدانۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانىپتى. الايدا ارادا بىرنەشە اي وتكەن سوڭ اتالعان وكرۋگ اكىمىنىڭ «تاعدىرى» قايتا تالقىعا ءتۇسىپ, كەڭەس مۇشەلەرى «اتقاراتىن مەملەكەتتىك لاۋازىمىنان شىعارۋ» تۇرىندەگى تارتىپتىك جازا قولدانۋعا ءماجبۇر بولدى.
ماقات اۋدانىنداعى دوسسور كەنتى اكىمىنىڭ ءىسى دە ادەپ كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرىنىڭ تالقىسىنا ءتۇستى. كەنت اكىمى بەرگەن ۋادەسىن ورىنداماۋ ارقىلى ازاماتتاردىڭ تاراپىنان سىنعا قالعان ەدى. كەڭەس مۇشەلەرى اكىم «مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ابىرويى مەن بەدەلىنە ايقىن نۇقسان كەلتىرەتىن ارەكەتتەرگە جول بەردى» دەگەن تۇجىرىمعا كەلدى. ادەپ كودەكسى تالاپتارىن بۇزعانى ءۇشىن اكىمگە «سوگىس» تۇرىندەگى تارتىپتىك جازا قولدانۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋ ۇسىنىلدى.
ماحامبەت اۋدانىنداعى ماحامبەت اۋىلدىق وكرۋگى اكىمىنىڭ تەرىس شەشىمى قىزمەتىنەن بوساتىلۋعا ۇرىندىردى. وعان نە سەبەپ بولعان ەدى؟ اۋداندىق پروكۋراتۋرانىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, وكرۋگ اكىمى ساياباق سالىناتىن اۋماقتى پوليتسيا بولىمىنە ارنالعان جاڭا عيماراتتىڭ قۇرىلىسىنا بەرۋگە شەشىم شىعارعان.
«ماحامبەت اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمدىگى بۇل قۇرىلىس ءۇشىن زاڭ مەن باس جوسپاردى ەلەمەي, ەكى گەكتار القاپتاعى جاسىل جەلەكتى وتاپ تاستاۋعا دايىن بولعان. پروكۋرورلىق قاداعالاۋ اكتىسى بويىنشا اۋىل اكىمىنىڭ شەشىمىنىڭ كۇشى جويىلدى. اتالعان زاڭ بۇزۋشىلىققا جول بەرگەنى ءۇشىن اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى, جەر قاتىناستارى جانە قۇرىلىس بولىمدەرىنىڭ باسشىلارى, «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» كەاق ماحامبەت فيليالىنىڭ جەتەكشىسى تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. ال ماحامبەت اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى اتقاراتىن قىزمەتىنەن بوساتىلدى», دەپ حابارلادى اۋداندىق پروكۋراتۋرا.
اتىراۋ وبلىسى پروكۋرورىنىڭ اعا كومەكشىسى سايتدوللا داۋەشوۆتىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, كەيبىر جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار بيۋدجەت قارجىسىن نەگىزسىز جوسپارلايدى. مۇنداي دەرەك مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كونكۋرستارىنا جۇرگىزىلگەن تالداۋ ناتيجەسىندە انىقتالىپ وتىر.
«باس پروكۋروردىڭ 2023 جىلعى 17 قاڭتارداعى «پروكۋرورلىق قاداعالاۋدى ۇيىمداستىرۋدىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى» №32 بۇيرىعىنا سايكەس, پروكۋرورلار جارتى جىلدا ءبىر رەت تاۋارلاردى, جۇمىستار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى, ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تالداۋ جۇرگىزەدى. بىلتىر وبلىستىق پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرى بيۋدجەتتى نەگىزسىز جوسپارلاۋعا قاتىستى 12 ملرد تەڭگەنىڭ زاڭ بۇزۋشىلىعىن انىقتادى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىنداعى زاڭ تالاپتارىن بۇزعانى ءۇشىن 84 مەملەكەتتىك ورگاننىڭ باسشىسى اكىمشىلىك جاۋاپتىلىققا تارتىلدى», دەيدى س.داۋەشوۆ.
ونىڭ ايتۋىشا, وبلىستىق مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسى بىلتىر 10 قىزمەتتىك تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا 503 ملن تەڭگە بيۋدجەت قارجىسىن ءبولىپتى. الايدا جۇرگىزىلگەن تالداۋ ناتيجەسىندە پاتەرلەردىڭ ساتىپ الۋ قۇنى نارىقتىق باعادان جوعارى ەكەنى بەلگىلى بولعان. وسىعان بايلانىستى پروكۋراتۋرا تاراپىنان نارازىلىق ەنگىزىلدى.
«پروكۋراتۋرانىڭ قاداعالاۋ اكتىلەرىنە سايكەس جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان بيۋدجەت قارجىسىن ۇنەمدەدى. ءماسليحات سەسسياسىندا بۇل قارجى بيۋدجەتكە كەرى قايتارىلدى. كەيىن ۇنەمدەلگەن قارجى ءوڭىردىڭ باسىم الەۋمەتتىك قاجەتتىلىگى مەن ينفراقۇرىلىمدىق باعىتىنا قايتا ءبولىندى», دەيدى وبلىس پروكۋرورىنىڭ اعا كومەكشىسى.
مۇنايلى وڭىردە مەملەكەتتىك قىزمەتكەردىڭ ابىرويىنا داق ءتۇسىرىپ, كادردىڭ قادىرىن كەتىرگەن ەلەۋلى دەرەكتەردىڭ ءبىر پاراسى – وسىنداي. بۇل اۋداندىق, وبلىستىق اكىمدىك تاراپىنان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ادەپ كودەكسىن ساقتاۋىنا, بيۋدجەت قارجىسىن ءتيىمدى جۇمساۋىنا قاتىستى تالاپتىڭ بوساڭسىعانىنىڭ دالەلى. ايتپەسە, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر تالاپقا باعىنىپ, ءتارتىپتى بۇزباس ەدى. مەملەكەتتىك قىزمەتكەر ەڭ ءبىرىنشى سول ايماقتىڭ ايناسى, بەت-بەينەسى. ال وڭىرلىك اكىمدىك ايناسىنا سىزات سالىپ, بەتىنە كولەڭكە ءتۇسىرىپ جۇرگەندەردى تارتىپكە شاقىرىپ, ءتۇزۋ جولعا سالا الماسا, بۇل بارلىق سالاداعى ماسەلەنى جىلدان جىلعا ۇلعايتا بەرەرى انىق.
اتىراۋ وبلىسى
