ەكىباستۇزداعى «ساقالدى» قۇرىلىس توناۋعا تۇسۋدە

ەكىباستۇزدا 2009 جىلدىڭ قازان ايىندا باستالعان وڭىرارالىق كاسىپتىك-تەحنيكالىق ورتالىق قۇرىلىسىن سول كەزدە 17 ايدا بىتەدى, 2010 جىلدىڭ سوڭىندا اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ جوسپارلادى. الايدا, وقۋ ورتالىعى 2010 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىندە دە, 2011 جىلعى 1 ساۋىردە دە, 2013 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا دا پايدالانۋعا بەرىلمەدى. قۇرىلىسى كۇماندى ورتالىق قازىر سۋ ۇستىندە قالقىپ تۇر. بيىلعى 9 اقپاندا «ەگەمەن» سايتىندا جازعان «كەشەن سۋعا كەتىپ بارادى» اتتى شاعىن حابارىمىزدى 132 ادام وقىپتى. كەنشىلەر قالاسىنداعى «وتىن-ەنەرگەتيكا سالاسىنا ارنالعان تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ماماندار دايارلاۋ» جونىندەگى وڭىرارالىق ورتالىقتىڭ قۇرىلىسىنا رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنەن 4,5 ملرد.تەڭگە ءبولىندى. جالپى, ەكىباستۇزداعى الىپ ورتالىق 14 بولىكتەن, ياعني 14 جەكە عيماراتتان تۇرادى. ارقايسىسى 240 ورىندىق ەكى جاتاقحانا, 100 ورىندىق قوناق ءۇي, سپورت عيماراتى, اكىمشىلىك كورپۋس, 3 وقۋ عيماراتى, 2 شەبەرحانا جوبالانىپ, بوي كوتەردى. مۇندا 700 جاس ءبىلىم الماقشى ەدى. 2009 جىلى بۇل قۇرىلىستى سالۋعا تاپسىرىس بەرگەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى. ءبىزدىڭ وبلىستان باسقا مۇنداي ورتالىقتار وسكەمەندە, شىمكەنتتە, اتىراۋدا قولعا الىنعان. قۇرىلىس باستالار كەزدە سول كەزدەگى شەنەۋنىكتەر وسىناۋ «بولاشاق تەحنيكالىق كەمبريدجدىڭ» ەلىمىز ءۇشىن ماڭىز­دىلىعىن ايتىپ, يندۋستريالاندىرۋ مىندەتتەرىنە جاۋاپ بەرەتىن جوعارى كاسىبي مامانداردى دايارلاۋى ءتيىس جاڭا زاماناۋي وقۋ ورنى اشىلادى دەگەن بولاتىن. «ەكىباستۇزدىق كەمبريجدى» «تۇنشىقتىرعان» كەشەن قۇرى­لىسىنا جاۋاپتى سانالاتىن الما­تىلىق «S&ER Company» كومپا­نياسىنىڭ قايدا ەكەنىن قازىر ەشكىم بىلمەيدى. بۇل قۇرىلىستى كورۋگە استانادان كىم كەلمەدى دەسەڭىزشى. كەلگەن جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەر ەكىباستۇزداعى كومىر جانە اۋىر ونەركاسىپكە ارنالعان مامانداردى دايارلاۋ ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسىن اياق­تاۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قوسىمشا قاراجات ءبولۋدى قاراستىراتىندارىن جەتكىزگەن ەدى. اقىرى, وڭىرلىك دامۋ مينيس­ترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك ساۋلەت-قۇرىلىسىن باقىلاۋ جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى كوميتەتىنىڭ شەشىمىمەن 2013 جىلى قۇرىلىس جۇمىستارى توقتاتىلدى. ءبىز قۇرىلىس جاعدايىن سوناۋ 2009 جىلدان باستاپ كورىپ-ءبىلىپ ءجۇرمىز. سىرتىنا قاراپ-اق ىشىنە كىرۋگە قورقاسىڭ. ساپاسىز قۇرىلىس. بىرنەشە جەردەن تەمىر تىرەۋلەر ورناتىپتى. ءمونوليتتى نەگىزگى قاڭقاسىن تۇرعىزۋدا ورەس­كەل قاتەلىك جىبەرىلگەنى انىق­تالىپتى. قىس كەزىندە بەتونداۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ تەحنولوگياسىن ساقتاماۋدىڭ كەسىرى­نەن ءمونوليتتى تىرەۋىشتەردە, عي­ماراتتىڭ قاسبەتىندە سىزاتتار پايدا بولعان. ەڭ باستى قاتەلىك – كەشەن قۇرىلىسىنىڭ ويپاڭ, باتپاققا تولى سازدى جەردەن بوي كوتەرگەنى. قازىر الىپ كەشەن تولىقتاي سۋ تۇبىنە كەتىپ بارادى. ونى بۇكىل ەكىباستۇز حالقى كورىپ-ءبىلىپ وتىر. جاۋاپكەرشىلىك قايدا, زاڭ بار ما, جوق پا دەيدى ولار. كوكتەمدە ەرىگەن قاردىڭ, جاڭبىردىڭ سۋى ورتالىقتىڭ ءبىرىنشى قاباتىن الىپ, جەرتولەلەردىڭ ىشىنە تۇگەل تولىپ كەتتى. بۇل جاعدايدى تۇر­عىن­دار دا, جەرگىلىكتى باسشىلار, «نۇر وتاننىڭ» جەرگىلىكتى با­قىلاۋ بولىمدەرى ءبارى كوردى, دەدى بىزبەن اڭگىمەسىندە سول ماڭايدا تۇراتىندار. – ۇيلەرىمىزدىڭ اينالاسىنىڭ ءبارى قازىلعان, قۇرىلىس جۇمىس­تارىنىڭ ۇزاققا سوزىلۋى قيىن­دىق تۋدىرىپ وتىر, – دەپ ەستاي اتىن­داعى كوشە تۇرعىندارى كوك­تەمدە سۋعا باتىپ كەتە جازداعان ورتا­لىقتىڭ جاعدايىن ايتىپ بەردى. اۋەل باستا قۇرىلىستى سالار كەزدە شىلقىلداعان ساز-باتپاقتى بۇل جەردىڭ جاعدايىن شەنەۋنىكتەر ەسكەرمەپتى. باس مەردىگەر دەپ تانىلعان «نيكو» جشس-ءنىڭ قانداي «قۋلىق» ويلاپ تاپقاندارى بەلگىسىز, اياق استىنان 2011 جىلعى 20 ساۋىردە وزدەرىن بانكروت دەپ جاريالاپ, جۇمىستى توقتاتىپ كەتىپ قالادى. قۇرىلىسقا الاڭداعان ەكىباستۇزدىق امانقوس وتەگەنوۆ باستاعان سول كەزدەگى دەپۋتاتتار 2011 جىلى ءساۋىر ايىندا ۇكىمەتكە شۇعىل تۇردە حات تا جازعان. ءمان-جايدى تۇسىنگەن ۇكىمەت باسشىسى كەشەن 2011 جىلدىڭ سوڭىندا پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ جاۋاپ جازادى. ءتىپتى, ۇكىمەت باسشىسى سول جىلعى ءبىر ۇكىمەت وتىرىسىندا «تەندەردى جەڭىپ الدىڭدار ما, ەندى سول قاراجاتقا سالىپ بىتىرىڭدەر, ارتىق اقشا سۇرالماسىن», دەگەن بولاتىن. وبلىستىق پروكۋراتۋرا باس­پاسوز ورتالىعىنىڭ مالىمەت­تەرىنشە, ورتالىق قۇرىلىسىنا بولىنگەن بيۋدجەتتىك قاراجاتتىڭ پايدالانىلۋىنا وراي جەرگىلىكتى پروكۋرورلار تەكسەرۋ جۇرگىزەدى. تەكسەرۋ بارىسىندا 2009 جىلدىڭ 22 قىركۇيەگىندە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جانە «Niko» (نيكو) اراسىندا وڭىرارالىق كاسىبي ورتالىقتىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ بويىنشا 4 508 264 090 تەڭگە كولەمىندە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى №401كەلىسىمشارت جا­سالعانى انىقتالدى. ال «Niko» جشس تاراپىنان ورىندالعان جۇمىس اكتىسىنىڭ جالپى قۇنى 2 043 244, 346 مىڭ تەڭگە دەپ كور­سەتىلگەن. ءبىلىم جانە عىلىم مينيس­ترلىگىنىڭ ۇسىنعان قۇجات­تارىنا سايكەس, «Niko» جشس-ىنە 2 043 244 346 مىڭ تەڭگە اۋدارىلىپتى. الايدا, تەكسەرۋ بارىسىندا انىقتالعانداي, ورىندالماعان جۇمىستاردىڭ جالپى كولەمى 10 865 700 تەڭگەنى قۇ­­رايدى. سونداي-اق, جۇمىستى جۇرگىزۋ بارىسىندا بەكىتىلگەن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامادان اۋىتقۋلار ورىن العانى انىق­تالدى. قوسالقى مەردىگەر ۇيىم وكىلىنىڭ تۇسىندىرمەسىنەن نى­سانداعى قۇرى­لىس-مونتاج جۇمىس­تارى 2011 جىلى توقتاتىلىپتى. مەملەكەتتىك ساراپتامانى ال­عاننان كەيىن قۇرىلىس مەر­زىمىن ۇزارتۋ تۋرالى ماسەلە قا­رالادى, دەلىنگەن پروكۋرورلار مالىمەتىندە. ەندى نە بولدى دەيسىزدەر عوي؟ قا­زىر الىپ كەشەن قۇرىلىسى توناۋعا تۇسۋدە. ويتكەنى, ەڭبەكاقى تولەمەگەن سوڭ كۇزەتشىلەر جان-جاق­قا كەتىپ قالعان. توناۋعا تۇسپەگەندە نەسى قالدى؟ ايتۋدان, جازۋدان شارشادىق. كەشەن بولىمشە قىزمەتكەرلەرىنىڭ باقىلاۋىندا. كۇندەلىكتى قا­راپ جۇرەمىز. ناقتى ءبىر شارا قول­دانباسا, ءارى قاراي نە بولاتىنى بەلگىسىز, دەدى بىزبەن اڭگىمەسىندە «نۇر وتاننىڭ» جەرگىلىكتى ءبولىم­شەسىنىڭ وكىلدەرى. سۋ تۇبىنە باتىپ بارا جات­قان الىپ قۇرىلىس كەشەنىن قۇت­قارىپ قالۋ ەندى مۇمكىن بولار ما ەكەن؟! فاريدا بىقاي, «ەگەمەن قازاقستان» پاۆلودار وبلىسى, ەكىباستۇز قالاسى