ۇتىمدى ۇستانىمنىڭ جارقىن كورىنىسى

پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىنە ارنالعان بريفينگ ءوتتى. وعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى قۋانىش سۇلتانوۆ, ۇلتتىق يادرولىق ورتالىقتىڭ ديرەكتورى ەرلان باتىربەكوۆ جانە ۇلتتىق جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى, ۇعا اكادەميگى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى نۇرالى بەكتۇرعانوۆ قاتىستى. باسقوسۋدا ءبىرىنشى كەزەكتە ءسوز العان دەپۋتات قۋانىش سۇلتانوۆ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىنىڭ ادامزاتتىڭ دامۋىن­داعى ءمان-ماڭىزىنا توق­تالدى. «مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەم جۇرت­شىلىعىنا ۇسىنعان بۇل مانيفەسى تەك بiزدiڭ مەملە­كەتiمiز, حالقىمىز ءۇشiن عانا ەمەس, بۇكiل ادامزاتتىڭ, وركە­نيەت­­تiڭ دامۋىنداعى ۇلكەن ما­ڭىزدى ماسەلە. قازىرگى تاڭ­دا بۇكiل الەمدە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسى جان-جاق­تى تالقىلانىپ, ادامزات وعان ىقىلاس بiلدiرiپ وتىر. سەبەبi, وركەنيەتتi ەلدەر, ءاربiر ساۋاتتى, كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ ادام قازiرگi زامانداعى قاۋiپ-قاتەردiڭ شەگiن دە, سەبەبiن دە بiلەدi, سەزiنەدi», – دەدi ق.سۇلتانوۆ. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, 1991 جىلدىڭ 29 تامىزىن­دا ەلباسىنىڭ «سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ تۋرالى» جارلىعى شىعىپ, قازاق جەرىندە جارتى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت سىناق جۇرگىزىلگەن يادرولىق قارۋعا نۇكتە قويىلعان. ەلبا­سىنىڭ وسى تاريحي شەشىمى, باتىل قادامى بۇگىندە دۇنيە­جۇزىنە ءمالىم تاريحي فاكتىگە اينالىپ وتىر. سول كەزدە الەم قازاقستاننىڭ بۇل قادامىن قۋانا قولداعان-دى. بۇدان بولەك, دەپۋتات وزگە دە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ باستا­ماسىنان تۋىندايتىن مىندەتتەردى دۇرىس ءتۇسىنۋى قاجەتتىگىن ايتتى. «مەملەكەت باسشىسى باس­قا ەل­دەردىڭ باسشىلارىمەن ءجۇز­دەس­­كەندە مانيفەستىڭ ماڭىز­دى­لىعىنا ەكپىن بەرىپ, الەمنىڭ نازارىن اۋدارىپ كەلەدى. وسى ورايدا باسقا دا مەملەكەتتىڭ باسشىلارى جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن سەزىنۋى كەرەك. اسىرەسە, يادرولىق قارۋى بار مەملەكەتتەر بۇل تۇرعىدا كوبىرەك ويلانعانى ءجون. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, تمد حالقىنىڭ ءبىراز بولىگى 1986 جىلعى چەرنوبىل اپاتىنىڭ زارداپتارىن ءالى كۇنگە دەيىن تارتىپ وتىر. ول جاي عانا بەيبىت ماقساتتا قولدانىلۋعا ارنالعان اتوم ستانساسى. ول قىرىپ-جويۋعا ارنالعان قارۋ ەمەس. اپاتتىڭ سالدارىنان قانشاما ادام زارداپ شەكتى. سول سياقتى, جاپونياداعى فۋكۋسيما وقيعاسىنان قانشاما ادام قۇربان بولدى. وسىنداي بەيبىت ماقساتتاعى ستانسالار كوپ زاردابىن تيگىزىپ جاتقاندا ار­نايى باعىتتاعى يادرولىق قارۋ جارىلىسىنىڭ زالالىن ءسوز­بەن جەتكىزۋ قيىن», – دەدى ق.سۇلتانوۆ. ال ەرلان باتىربەكوۆ «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇكىل الەمدە قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ بويىنشا جۇمىسىنىڭ باستى كەزەڭى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «ءسوزسىز, بۇل مانيفەست – الەمدەگى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ بويىنشا مەملەكەت باسشىسىنىڭ نەگىزگى كەزەڭدىك جۇمىسى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان بەرى قازاقستان جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تاراتپاۋ جانە يادرولىق قارۋدى قولدانۋعا قارسى كۇرەس ساياساتىنىڭ جاقتاۋشىسى بولىپ كەلەدى», – دەدى ول. وسى ورايدا ە.باتىربەكوۆ ەل­باسى جارلىعىمەن سەمەي پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا ەكپىن بەرە كەلىپ: «قازىرگى تاڭدا يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ ءىسى وتە ماڭىزدى. مەنىڭ پايىمداۋىمشا, بارلىق زاماناۋي تەحنولوگيالار ادامزاتتىڭ يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت ەتۋى ءتيىس», – دەدى. سونىمەن بىرگە, سپيكەر بۇل مانيفەست مەم­لە­كەتى­مىزدىڭ 25 جىلدان استام ۋاقىت بويى جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ساياساتىنىڭ جارقىن كورىنىسى ەكەنىن جەتكىزدى. بۇعان قوسا, ۇلتتىق يادرولىق ورتالىقتىڭ ديرەكتورى ءۇلبى مەتاللۋرگيالىق زاۋىتىندا 100 توننا عانا تومەن بايىتىلعان ۋران بولاتىنىن ءمالىم ەتتى. «قازاقستان اۋماعىندا تومەن بايىتىلعان ۋران بانكىن ورنا­لاستىرۋ – ءتيىمدى ۇسىنىس. بۇل ارقىلى قازاقستان جالپى يادرو­لىق ەنەرگەتيكا جۇيەسىندە ما­ڭىز­دى ويىنشى بولا الادى. ما­عان بۇل ۋران بانكىنىڭ قانشا­لىقتى قاۋىپتى ەكەنى تۋرالى سۇراق ءجيى قويىلادى. ەگەر قاۋىپ­تىلىك دەڭگەيىن سالىستىراتىن بول­­ساق, ونىڭ ۋران وندىرەتىن كاسىپورىن­داردىڭ قويماسىنداعى ءوندى­رىلىپ جاتقان ۋراننىڭ قاۋىپ­تىلىگىنەن ەش ايىرماسى جوق. ايىرماشىلىعى سول, ءبىز جىلىنا 20 مىڭ توننا ۋراندى ۇستەمەلەپ وتىرامىز. ءۇلبى مەتاللۋرگيالىق زاۋىتىندا بار-جوعى 100 توننا عانا تومەن بايىتىلعان ۋران بولادى», – دەدى ە.باتىربەكوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, تومەن بايىتىلعان ۋراندى قاتىسۋ­شى ەلدەرگە ءبولىپ بەرۋدە بانك بىرەگەي مەحانيزم بولىپ ەسەپتەلەدى. نۇرالى بەكتۇرعانوۆ مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ كوتەرگەن باس­تامالارىن وتاندىق عالىم­دار بارىنشا قولداپ-قۋاتتاپ وتىرعانىن ءسوز ەتتى. «Əلەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى – ستراتەگيالىق قۇجات. ەگەر عالىمدار بۇل قۇ­جات­تى قولداسا, ناقتى قانداي قادام­دار جاساۋ كەرەكتىگىن ءبىلۋى قاجەت. وسى باعىتتا ماڭىزدى ىستەر ات­­قارىلىپ جاتىر. قازاقستان ۋران­­دى ءوندىرۋ بويىنشا ءبىرىنشى ورىن­دا. قازىرگى تاڭدا ۋراندى ءوندىرۋ تەحنولوگيالارىن جەتىل­دىرۋ قولعا الىنعان. ناقتى ايتار بولسام, عالىمدار ەلباسىنا قولداۋ كورسەتىپ وتىر», – دەدى عالىم. جولدىباي بازار, «ەگەمەن قازاقستان»