قازاقستان-سينگاپۋر: پارلامەنتارالىق ۇنقاتىسۋ نىعايۋدا

30 ناۋرىز – 2 ءساۋىر ارالىعىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ سين­گاپۋر رەسپۋبليكاسىندا رەسمي ساپارمەن بولىپ, وسى ەلدىڭ باسشىلارىمەن كەزدەستى, سونداي-اق جىل سايىنعى سينگاپۋر فورۋمىندا نەگىزگى بايانداما جاسادى. ساپار سينگاپۋر پار­لامەنتىنىڭ توراعاسى حاليما ياكوبتىڭ شاقىرۋى بويىنشا جۇزەگە اسقان بولاتىن. سينگاپۋر پارلامەنتىندە قا­زاق­ستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى مەن سينگاپۋر پارلا­مەنتىنىڭ توراعاسى ەكى ەل ىنتى­ماقتاستىعىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا پىكىر الماستى. ق.توقاەۆ ارىپتەسىن قازاقستاننىڭ قازىرگى كەز­دەگى دامۋى, پارلامەنتتىڭ قىز­مەتى, سونداي-اق ەلدى جاڭعىرتۋ ءجو­نىندەگى پرەزيدەنتتىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن ىسكە اسىرۋ تۋرالى حاباردار ەتتى. ول «نازار­باەۆ ۋنيۆەرسيتەت» پەن لي كۋان يۋ اتىنداعى مەملەكەتتىك ساياسات مەكتەبى اراسىنداعى جەمىستى ىنتى­ماق­تاستىقتى, سونداي-اق ەكى ەلدىڭ تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ سالا­سىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلىن اتاپ ءوتتى. پارلامەنتارالىق ۇنقاتىسۋدى جال­عاستىرۋ ءۇشىن ق.توقاەۆ ءارىپ­تەسىن قازاقستانعا ساپارمەن كە­لۋگە شاقىردى. سينگاپۋر پارلامەنتىنىڭ ءتور­اعاسىن قازاقستاننىڭ دامۋى, ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق ماڭىزدى باستامالارى, ۇلتارالىق قارىم-قاتىناس پەن ءتىل ساياساتى ماسەلەلەرى قىزىقتىردى. ح.ياكوب, سونداي-اق, سينگاپۋردىڭ ەكونوميكالىق وزگە­رىستەرىنە بايلانىستى قازىرگى كەز­دەگى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باسىم­دىقتارى تۋرالى اڭگىمەلەدى. بۇل رەتتە, ونىڭ پىكىرىنشە, بۇكىل قوعام­دى روبوتتار مەن اۆتوماتيكا ۇستەمدىك قۇراتىن جاڭا ەكونو­ميكاعا دايىنداۋ مىندەتى تۇر. سينگاپۋر پرەزيدەنتى توني تان كەنگ يام­مەن كەزدەسۋ بارىسىندا ق.توقاەۆ قازاقستان پرە­زي­دەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ىزگى تىلەكتەستىگىن جەت­كىزدى جانە ەكى مەملەكەتتىڭ ءوزارا ءتيىمدى ىن­تى­ماق­تاستىعى ودان ءارى جالعاساتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. توني تان كەنگ يام قازاقستان پرەزيدەنتى مەن سينگاپۋر باسشىلىعى اراسىنداعى ءداستۇرلى جەكە بايلانىستار ارقىلى نىعايا تۇسكەن ەكى ەلدىڭ داعدىلى جىلى شىرايلى قاتىناستارىن جوعارى باعالادى. كەلەشەگى زور ىنتىماقتاستىقتىڭ اۋقىمدى اياسىن اتاپ ءوتىپ, سينگاپۋردىڭ دامۋ تاجىريبەسىنە قازاقستاننىڭ ىقىلاس تانىتىپ وتىرعانىنا قولداۋ ءبىلدىردى. پرەزيدەنتتىك «يستانا» سارايىندا, سونداي-اق, قۇرمەتتى اعا مينيستر, سينگاپۋردىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى گو چوك تونگپەن دە كەزدەسۋ بولدى. جۇزدەسۋشىلەر تەرروريزم تاقىرىبى, ورتالىق ازيانىڭ دامۋى مەن قىتايدىڭ «ءبىر بەلدەۋ, ءبىر جول» ستراتەگياسىمەن بىرگە, جاھاندىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماستى. گو چوك تونگ بيىل قازاقستانعا ساپارلاپ كەلۋ نيەتىن جەتكىزدى. ساپار بارىسىندا قازاقستان دەلەگاتسياسى سينگاپۋرداعى مۇناي حيمياسى جانە تۋريزم كلاستەرىندە بولدى. 2 ءساۋىر كۇنى سەنات توراعاسى ق.توقاەۆ «ازيا جانە الەم – ورتاق مۇمكىندىكتەر, بىرلەسىپ وركەندەۋ» تاقىرىبىمەن وتكەن ەكىنشى سينگاپۋر فورۋمىنىڭ اشىلۋىندا ءسوز سويلەدى. ق.توقاەۆ ءوزىنىڭ ءسوزىنىڭ باسىندا سينگاپۋردىڭ نەگىزىن سالۋشى لي كۋان يۋدى قۇرمەتپەن ەسكە الىپ, ونىڭ 1991 جىلى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە ساپارلاپ كەلگەندە ەلدىڭ دامۋىنا قاتىستى پايدالى كەڭەستەر ايتقانىن ەسكە سالدى. ق.توقاەۆ ءوزىنىڭ سوزىندە قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن ەۋرازيانىڭ كەلەشەگى ماسەلەلەرىنە اۋدارىپ, قۇرلىقتاعى وقيعالاردىڭ دامۋى تۋرالى ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. «قازىرگى كەزدە الەمنىڭ تىرەگى بولا وتىرىپ, ەۋرازيا بۇكىل الەم ءۇشىن زارداپتارى الىسقا كەتەتىن تۇبەگەيلى وزگەرىستەردى باستان وتكەرۋدە», – دەدى توراعا. بۇل رەتتە, ول رەسەيدە, قىتايدا, ەۋروپالىق وداقتا جانە تاياۋ شىعىستا بولىپ جاتقان وزگەرىستەردى ءبولىپ الىپ, ولارعا جەكە-جەكە تالداۋ جاسادى. ق.توقاەۆ ورتالىق ازيانىڭ الەمدىك ساياساتتاعى ءرولى ارتا تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى. «بۇل ايماق اۋقىمدى تابيعي رەسۋرستار مەن شيەلەنىس ورىندارىنا, اتاپ ايتقاندا, اۋعانستانعا جاقىندىعى ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ نەگىزىنە اينالادى, – دەدى توراعا. – ورتالىق ازيا ەلدەرى ءۇشىن الدىڭعى قاتارداعى مەملەكەتتەردىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق ستراتەگيالارىنىڭ ءتۇيىن­دەسۋ ادىستەرىن ازىرلەۋ اسا ماڭىزدى مىندەت بولىپ تابىلادى. مەگاجوبالاردىڭ ءوزارا بايلانى­سى ايماققا جاھاندىق ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ءتيىمدى جانە تەڭگەرىمدى ۇلگىسىن ۇسىنۋعا مۇمكىندىك بەرەدى». فورۋمعا قاتىسۋشىلار قاۋىپسىزدىكتىڭ ايماقتىق ۇيىمدارى: اوسشك, شىۇ جانە ەقىۇ-نىڭ جۇمىسىنداعى قازاقستاننىڭ قادامدارى تۋرالى جان-جاقتى حاباردار ەتىلدى. بۇل رەتتە, ق.توقاەۆ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ حالىقارالىق ىستەردەگى ورتالىق ءرولىن نىعايتۋدىڭ ماڭىزى ايتارلىقتاي ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى مەن حالىقارالىق قۇقىقتىڭ توتىعۋى, اسىرەسە, حالىقارالىق تەرروريزم ءورشىپ تۇرعان قازىرگى كەزدە الەمگە بۇلدىرگىشتىك تۇردە اسەر ەتۋى مۇمكىن. قازاقستان حالىقارالىق قاتىناستارداعى سەنىمدى قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا حالىقارالىق قۇقىق ۇستانىمدارىن راستاۋعا ارنالعان جوعارى دەڭگەيدەگى بۇۇ كونفەرەنتسياسىن شاقىرۋدى ۇسىنادى», – دەپ اتاپ ءوتتى قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ىسكە قوسىلۋىمەن جانە قىتايدىڭ «جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋى» باستاماسىنىڭ ىسكە اسا باستاۋىمەن ازيا, ونىڭ ىشىندە اسەان مەملەكەتتەرىنىڭ كاسىپكەرلەرى ءۇشىن قازاقستاندا اشىلىپ جاتقان ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرگە جينالعانداردىڭ نازارىن اۋداردى. ودان باسقا, ق.توقاەۆ قازاقستان اۋماعىنداعى كولىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامى­تۋدىڭ اۋقىمدى باعدارلاماسىنا, ەكسپو-2017 كورمەسىنە ازىرلىك جانە «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ كەلەشەگىنە قاتىستى ماسە­لەلەرگە ەگجەي-تەگجەيلى توقتالدى. سەنات توراعاسى ەكونوميكالىق دۇربەلەڭ جاعدايىندا قازاقستان داعدارىسقا قارسى شارالار توپتاماسىمەن جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋمەن شەكتەلمەيتىنىن, زاڭ ۇستەمدىگىن, يندۋستريالاندىرۋ مەن ەكونوميكالىق وركەندەۋدى, ۇلتتىڭ ىنتىماعىن نىعايتۋدى, سونداي-اق, اشىق جانە ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى ينستيتۋتتىق رەفورمالاردى ىسكە اسىراتىنىن اتاپ ءوتتى. «پارلامەنت 59 زاڭنان تۇراتىن, قازاقستانداعى شەتەلدىك ين­ۆەس­تورلاردىڭ جۇمىسىن وڭايلاتاتىن قاجەتتى زاڭنا­مالىق توپتامانى قابىلدادى», – دەدى پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى. ق.توقاەۆتىڭ ءسوزىن فورۋمعا قاتىسۋشىلار زور ىقىلاسپەن قابىلدادى جانە ولاردىڭ تاراپىنان قويىلعان ساۋالدارعا جان-جاقتى جاۋاپ بەرىلدى. ساۋلەبەك ءبىرجان.