زاڭسىز تاسىمالدىڭ جاڭا باعىتى اشىلماق
ليۆيانىڭ جاعالاۋ كۇزەتى قىزمەتى ىشىندە 600-گە جۋىق ميگرانت بار ەۋروپاعا بەت الىپ بارا جاتقان ءۇش كەمەنى ۇستاعان. بۇل تۋرالى وسىناۋ سولتۇستىكافريكالىق ەلدىڭ بيلىگى حابارلاپ وتىر. بوسقىندار تريپوليدەن 45 شاقىرىم جەردەگى ەلدىڭ سولتۇستىك-باتىسىنداعى ەز-زاۆيا قالاسى ماڭىنداعى سۋلاردا ۇستالعان.
افريكالىق بىرنەشە ەلدەن شىققاندار بولىپ تابىلاتىن ميگرانتتار ەۋروپا قۇرلىعىنا ءۇش ۇرمەلى قايىقتارمەن جەتۋگە تىرىسقان. دەگەنمەن, تريپوليدەگى پرويسلاميستىك ۇكىمەتكە باعىناتىن جاعالاۋ كۇزەتى قىزمەتى ولاردى ورتا جولدا قولعا تۇسىرگەن.
وسى ورايدا ءساۋىردىڭ العاشقى اپتاسىنان باستاپ ميگرانتتاردى يتاليا اۋماعى ارقىلى تاسىمالداۋدىڭ كوزدەستىرىلىپ وتىرعانىن دا ايتا كەتۋ قاجەت. زاڭسىز تاسىمالداۋشىلار «بالكان مارشرۋتى» دەپ اتالاتىن باعىت جابىلعاننان كەيىن بوسقىنداردى ەۋروپاعا جەرورتا تەڭىزى ارقىلى تاسىمالداۋدىڭ جاڭا جولدارىن ۇيىمداستىرۋدى جوسپارلاۋدا. بۇل تۋرالى وزدەرى جۇرگىزگەن تەكسەرۋلەر ناتيجەلەرىنە سىلتەمە جاساي وتىرىپ, نەمىستىڭ Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung گازەتى حابارلاعان.
بالىقشىلار كاتەرلەرى مەن شاعىن ساۋدا كەمەلەرى ارقىلى تاسىمالداۋ تۇرىكتىڭ انتاليا كۋرورتىنان, سيريا شەكاراسىنىڭ جانىنداعى مەرسين قالاسىنان جانە افينادان جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. بوسقىندار كەمە حالىقارالىق سۋلارعا جەتكەنگە دەيىن تريۋمدە جاسىرىنىپ وتىرۋ ءجونىندە نۇسقاۋ الاتىن بولادى, دەپ جازادى جوعارىدا اتالعان باسىلىم.
كەيبىر تاسىمالداۋشىلار اپتاسىنا ەكى رەيس جاساۋعا نيەتى بار ەكەندىكتەرىن بىلدىرگەن, ال ەندى ءبىر ادام ءوز كەمەسىنە 200-گە دەيىن بوسقىندى سىيعىزعىسى كەلەتىنىن ايتقان, دەپ اتاپ كورسەتكەن گازەت. ساپار 3 مىڭنان 5 مىڭ دوللارعا دەيىن تۇرىپ, ءتۇركيادان گرەك ارالدارىنا جەتكىزۋگە قاراعاندا ەداۋىر قىمباتقا تۇسپەك.
دەگەنمەن, بۇگىندە ەۋرووداق جوسپارى بويىنشا گرەكياعا كەلگەندەردىڭ تۇركياعا كەرى قايتارىلاتىندىعىنا بايلانىستى بوسقىنداردىڭ وزگەدەي امالدارى دا جوق.
قولعا تۇسكەن بوسقىندار سانى ارتۋدا
تەڭىز جاعالاۋى الپىسىندەگى فرانتسۋز دەپارتامەنتىنىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كورشىلەس يتاليادان فرانتسياعا كەلمەك بولعان زاڭسىز ميگرانتتاردى بارعان سايىن ءجيى-ءجيى قولعا تۇسىرۋدە. بۇل تۋرالى وتكەن سەنبى كۇنى يتاليا شەكاراسىنا جاقىن ورنالاسقان مەنتون قالاسى جاندارمەرياسىنىڭ باسشىلىعىنا سىلتەمە جاساي وتىرىپ, اعر حابارلاعان.
جاندارمەريا اتاپ وتكەندەي, تەك وتكەن تاۋلىكتەر ىشىندە عانا جەرگىلىكتى قۇقىق قورعاۋشىلار شامامەن 30-شاقتى زاڭسىز بوسقىندى قولعا تۇسىرگەن. ولاردىڭ دەنى ەريترەيا ەلىنەن شىققاندار. ودان ءارى يتالياعا كەرى قايتارۋ ءۇشىن ولاردىڭ ءبارى دە مەنتون شەكارالىق پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرىنە تاپسىرىلعان.
كوگىلدىر جاعالاۋ اۋماعىنداعى فرانتسيا-يتاليا شەكاراسى افريكادان ەۋروپاعا كەلەتىن ميگراتسيالىق اعىندار كارتاسىندا ەڭ ءبىر سەزىمتال نۇكتەلەردىڭ قاتارىنا جاتادى. بۇل جەردە شيەلەنىس جىلدان-جىلعا ارتا تۇسۋدە. 2015 جىلدىڭ جازىندا مۇندا كەلۋشى ميگرانتتار سانىنىڭ قاۋىرت ءوسىپ كەتۋى سالدارىنان گۋمانيتارلىق داعدارىس پايدا بولعان ەدى. ول كەزدە فرانتسۋز بيلىگى اپتا سايىن افريكادان شىققان ءبىرجارىم مىڭعا تارتا زاڭسىز ميگرانتتى ۇستاپ, ولاردى يتالياعا كەرى قايتارىپ وتىردى. وزدەرىنە دەگەن وسىنداي قارىم-قاتىناسقا قارسىلىق بىلدىرگەن بوسقاندار فرانتسيامەن شەكارالاس ۆەنتيميليا قالاسىندا نارازىلىق اكتسياسىن جانە اشتىق ۇيىمداستىرعان بولاتىن. جەرگىلىكتى تۇرعىندار بولسا, زاڭسىز قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ بولۋى جەرگىلىكتى ەكونوميكاعا اسەر ەتىپ, ريۆەرا ەكولوگياسىنا نۇقسان كەلتىرەدى دەپ شاعىم ايتقان بولاتىن.
اشىق شەكارالار ۇستانىمىنا نارازىلىق
وتكەن سەنبى كۇنى پراگانىڭ ورتالىعىنداعى ۆاتسلاۆ الاڭىندا چەحيانىڭ مەيلىنشە وڭشىل ۇيىمدارىن جاقتاۋشىلاردىڭ ميتينگىسى بولىپ ءوتتى. وعان 200-دەن استام ازامات قاتىسقان. ولار بيلىكتەن زاڭسىز ميگرانتتارعا قارسى قاتاڭ شارالار قولدانۋدى تالاپ ەتىپ, رەسپۋبليكانىڭ ءىس باسىنداعى ۇكىمەتىن يسلامدانۋعا قولداۋ كورسەتىپ وتىر دەپ ايىپتاعان.
نارازىلىق اكتسياسىن پوليتسيا دەرەۋ توقتاتىپ تاستاعان. ونى باستى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى – «ۇلتتىق دەموكراتيا» راديكالدى بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى ادام بارتوش قاماۋعا الىنعان.
ۇكىمەت ەۋروپا وداعىنىڭ تۇركيامەن كەلىسىمىنە قولداۋ كورسەتە وتىرىپ, ازاماتتاردى بىرنەشە رەت الدادى. سونىڭ ارقاسىندا بوسقىندار ەۋروپاعا ءوتىپ كەتۋ مۇمكىندىگىنە يە بولىپ وتىر. بۇل ءتىپتى, ۇكىمەتتىڭ ارەكەتسىزدىگى نەمەسە ونىڭ قابىلەتسىزدىگىنىڭ ايعاعى ەمەس. بۇل – وتاندى ساتۋ, ول ءۇشىن ەڭ جوعارى جازا قولدانىلۋى ءتيىس, دەپ اتاپ كورسەتكەن ادام بارتوش ەرەۋىلشىلەر الدىندا سويلەگەن سوزىندە.
گفر كانتسلەرى انگەلا مەركەلدىڭ ميگراتسيالىق ساياساتى كوپتەگەن ەۋروپالىق مەملەكەتتەردىڭ بوسقىنداردى ينتەگراتسيالاۋعا قاتىستى پروبلەمالارعا تاپ بولۋىنا بايلانىستى قاتەلىك بولىپ تابىلادى. بەلگيالىق ساياساتكەر, فرانتسيادا كەڭ تانىمال «جاڭا فلاماندتىق اليانس» وڭشىل پارتياسىنىڭ ليدەرى بارت دە ۆەۆەر شپيگەل جۋرنالىنا بەرگەن سۇحباتىندا وسىنداي پىكىر بىلدىرگەن.
اشىق شەكارالار ساياساتى – ول «ءداۋىر قاتەلىگى», دەپ اتاپ كورسەتكەن دە ۆەۆەر. ونىڭ سونىمەن قاتار انتۆەرپەن قالاسىنىڭ مەرى بولىپ تابىلاتىنىن دا ايتا كەتۋ قاجەت.
وسى ورايدا اقش مەملەكەتتىك حاتشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى حيزەر حيگگينبوتتومنىڭ گرەكياعا بارىپ, جاڭا ميگرانتتاردى تىركەۋ پۋنكتىندە بولىپ, جاس بوسقىندارمەن تىلدەسۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن دا ايتا كەتكەن ارتىق ەمەس. بۇل تۋرالى مەملەكەتتىك دەپارتامەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى حابارلاعان. ودان سوڭ ول جەنەۆاعا بارىپ, بۇۇ بوسقىندار ءىسى جونىندەگى جوعارعى كوميسسارى ۇيىمداستىرعان كەزدەسۋدە امەريكالىق دەلەگاتسياعا باسشىلىق جاساماق. ول كەزدەسۋدىڭ سيريالىق بوسقىندارعا ارنالاتىنى دا بەلگىلى بولىپ وتىر.
اۆستراليا پرەمەرى كەشىرىم سۇراۋدان باس تارتتى
اۆستراليا پرەمەر-ءمينيسترى مالكولم تەرنبۋلل تاياۋ شىعىستان كەلەتىن بوسقىنداردى قابىلداۋ مەن ورنالاستىرۋدا كەشەۋىلدەۋگە جول بەردى دەپ ونىڭ ۇكىمەتىنە باعىتتالعان ايىپتى تەرىسكە شىعاردى. وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا اۆستراليا بيلىگى جالپى سانى 12 مىڭ بوسقىندى قابىلداپ, ولارعا تۇراقتى تۇرعىن-جاي بەرۋ جونىندە مىندەتتەمە العان بولاتىن. دەگەنمەن, وتكەن اپتادا بۇل ەلدىڭ نەبارى 29 ادامدى عانا قابىلداعانى بەلگىلى بولىپ شىقتى.
جۋرناليستەرمەن اڭگىمە بارىسىندا تەرنبۋلل ۇكىمەت ۋادەسىنىڭ وسىنشالىق باياۋ ورىندالۋىن قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن ساقتاۋمەن بايلانىستىردى. ءبىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمىز بەن ارنايى قىزمەتتەرىمىز ولاردى مۇقيات تەكسەرۋدەن وتكىزەدى. ءبىز ولاردىڭ اۆستراليالىقتار ءۇشىن ەشقانداي قاۋىپ توندىرمەيتىنىنە كوز جەتكىزۋگە ءتيىسپىز. ءبىز بۇعان بايلانىستى ەشقانداي كەشىرىم سۇرامايمىز, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ەڭ باستى مىندەتى ەڭ الدىمەن, ءبىزدىڭ ادامدارىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, دەپ اتاپ كورسەتكەن ول.
ۇكىمەت باسشىسى, سونداي-اق, ءوزى بريۋسسەلدەگى تەراكتىلەردەن كەيىن ايتقان ەۋروپا ەلدەرى اتىنا سىني سوزدەرىنەن باس تارتپاق نيەتتە ەمەس ەكەنىن دە اتاپ وتكەن. ەۋروپالىق ەلدەر ۇكىمەتتەرى ءساتسىز نەمەسە بەي-بەرەكەت ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەر سالدارىن سەزىنۋدە. ولارعا سيريا مەن يراكتان سودىرلار كەلىپ جاتىر. ەۋروپادا شەكارالار بورپىلداق, ال بارلاۋ جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قاۋىپ-قاتەرلەر اۋقىمىنىڭ ءوسۋىن تەجەۋگە دارمەنسىز بولىپ وتىر, دەپ مالىمدەگەن تەرنبۋلل.
ول جۋرناليستەرمەن بولعان اڭگىمەدە ءوزىنىڭ سيدنەيدەگى ءسوزىنىڭ الدىن الا قاۋىپسىزدىك جونىندەگى كەڭەسشىلەردىڭ تەكسەرۋىنەن مۇقيات وتكەنىن ايتقان. ەۋروپاداعى احۋال بىزدەگىگە قاراعاندا ايتارلىقتاي وزگەشە, دەگەن ول. اۆستراليادا ەۋروپانىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنە قاراعاندا اناعۇرلىم تابىستى مۋلتيمادەنيەتتى قوعام ءومىر سۇرەدى. بىراق كەيبىرەۋلەردىڭ وعان كۇمانمەن قارايتىن سىڭايى بار سياقتى, دەپ تۇيىندەگەن ءوز ويىن پرەمەر-مينيستر.
توپتامانى دايىنداعان سەيفوللا شايىنعازى, «ەگەمەن قازاقستان».
